برن

برن
Bern
برن ; Bern
ميونسپلٽي ۽ شهر
	سوئٽزرلينڊ جو وفاقي محل زٽگلوگ ٽاور ۽ چشمو چرچ آف هولي اسپرٽ پراڻي شهر جو پينوراما برن جي پراڻي شهر ۾ گھر پال ڪلي سينٽر برن يونيورسٽي
Banner	Coat of arms
	Coordinates: 46°56′53″N 7°26′51″E / 46.94806°N 7.44750°E
ملڪ	سوئيزرلينڊ
ڪئنٽن	برن
حڪومت
• باڊي	ميئر ڪونسل
• اسٽاڊ پريزيڊنٽن	مئرائيڪي ڪروئت (SP)
• آبادي	146,000 (2024)
ايراضي
• شهر	51.6 چورس ڪلوميٽر (19.9 چورس ميل)
آبادي (سانچو:Swiss populations YM 2022)
• درجو	th in Europe
• شهري	سانچو:Swiss populations NC
رهاڪو نالا	; انگريزي: Bernese; جرمن: Berner(in); فرانسيسي: Bernois(e); Italian: Bernese
GDP
وقتي علائقو	UTC+01:00 (CET)
• اونهارو (ر.ب.و)	UTC+02:00 (CEST)
علائقائي ڪوڊ	0351
جيوڪوڊ	3000–3030
ISO 3166 ڪوڊ	CH-BE
HDI (2019)	0.964
ويب سائيٽ	website = www.bern.ch

برن (فرانسيسي: Berne) سوئٽزرلينڊ جي ڊي فیڪٽو راڄڌاني آهي، جنهن کي "وفاقي شهر" طور حوالو ڏنو ويو آهي.^[1] اٽڪل 1,33,000 جي آبادي سان (سال 2022ع تائين) برن سوئٽزرلينڊ جو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، جيڪو زيورخ، جنيوا، باسل ۽ لوزان جي پٺيان آهي.^[2] برن جو مجموعو، جنهن ۾ 36 ميونسپلٽيون شامل آهن، سال 2014 ۾ ان جي آبادي 4,06,900 هئي. ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي سال 2000ع ۾ 6,60,000 هئي.^[3]

برن پڻ برن جي ڪئنٽن جي گاديءَ جو هنڌ آهي، جيڪو سوئٽزرلينڊ جي ڪئنٽن جو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو آهي. سرڪاري ٻولي جرمن آھي، پر مکيه ڳالھائيندڙ ٻولي اليمانيڪ سوئس جرمن ٻولي جي مقامي قسم آھي. 1983ع ۾ برنیس (جرمن: Bernes)، تاريخي پراڻو شهر آلٽسٽاڊ (جرمن: Altstadt) برن جي مرڪز ۾ يونيسڪو عالمي ورثو سائيٽ بڻجي ويو.^[4] اهو خاص طور تي آری (Aare)، سوئس پليٽ جي هڪ وڏي ندي جي ڀرسان آهي. جيتوڻيڪ قلعي بند آباديون قديم زماني کان قائم ڪيون ويون هيون، وچئين دور جو شهر جو بنياد زوھرنگر (Zähringer) حڪمران خاندان، غالباً سال 1191ع ۾ برٿولڊ پنجم، ڊيوڪ آف زاهرنگن طرفان رکيو ويو هو. برن کي سال 1218ع ۾ آزاد شاھي شهر بڻايو ويو ۽ 1353ع ۾ اهو سوئس ڪنفيڊرسي ۾ شامل ٿيو، جيڪو ان جي اٺن ابتدائي ڪينٽن مان هڪ بڻجي ويو. ان وقت کان وٺي، برن، سوئس تاريخ جو هڪ ممتاز خودمختار علائقائي توسيع جي پاليسي تي عمل ڪندي، هڪ وڏو شهري رياست بڻجي ويو. 15 صدي عيسويء کان وٺي، شهر ترقي يافته طور تي تعمير ڪيو ويو ۽ ان جي موجوده خاصيتن کي حاصل ڪيو. برن کي سال 1848ع ۾ وفاقي شهر بڻايو ويو. 15 صدي عيسويءَ ۾ اٽڪل 5,000 رهواسين مان، شهر سال 1920ع ۾ 1,00,000 جي حد تائين پهچي ویو.

حوالا

↑ Holenstein, André (2012), Die Hauptstadt existiert nicht [The capital does not exist], UniPress (جرمن ۾), Bern: University of Bern, ص. 16–19, doi:10.7892/boris.41280, S2CID 178237847, Als 1848 ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: «Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung.» Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden.
↑ "Bern in Zahlen: Aktuelles" (official site) (جرمن and فرانسيسي ۾). Bern, Switzerland: City of Bern. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2019 تي حاصل ڪيل.
↑ "Office fédéral du développement territorial ARE – B3: Les aires métropolitaines" (فرانسيسي, جرمن, and اطالوي ۾). Federal Office for Spatial Development ARE. 7 June 2006. ص. 4. اصل نسخو (PDF) مان 12 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 17 April 2014 تي حاصل ڪيل.
↑ {{cite web |title=Old City of Berne |url=https://whc.unesco.org/en/list/267 |website=UNESCO World Heritage List |publisher=UNESCO |access-date=4 January 2019 |archive-date=2 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302170808/http://whc.unesco.org/en/848.

[deFacto-1] Holenstein, André (2012), Die Hauptstadt existiert nicht [The capital does not exist], UniPress (جرمن ۾), Bern: University of Bern, ص. 16–19, doi:10.7892/boris.41280, S2CID 178237847, Als 1848 ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: «Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung.» Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden.

[StatBern-2] "Bern in Zahlen: Aktuelles" (official site) (جرمن and فرانسيسي ۾). Bern, Switzerland: City of Bern. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2019 تي حاصل ڪيل.

[3] "Office fédéral du développement territorial ARE – B3: Les aires métropolitaines" (فرانسيسي, جرمن, and اطالوي ۾). Federal Office for Spatial Development ARE. 7 June 2006. ص. 4. اصل نسخو (PDF) مان 12 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 17 April 2014 تي حاصل ڪيل.

[4] {{cite web |title=Old City of Berne |url=https://whc.unesco.org/en/list/267 |website=UNESCO World Heritage List |publisher=UNESCO |access-date=4 January 2019 |archive-date=2 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302170808/http://whc.unesco.org/en/848.

[1]

[2]

[3]

[4]