آڱر
آڱر انسان جي ھٿن ۽ پيرن جي پنجن جدا حصن کي چيو ويندو آھي.
آڱر (Digit) ڪيترن ئي لڱن وارن جانورن (Vertebrates) جي عضون (هٿن يا پيرن) جو آخري ڇيڙو هوندو آهي. انسانن ۾ هنن کي هٿ جون آڱريون (Fingers) ۽ پير جون آڱريون (Toes) چيو ويندو آهي.
نالا
[سنواريو]دنيا جي ڪيترن ئي ٻولين ۾ هٿ ۽ پير جي آڱرين لاءِ الڳ الڳ لفظ آهن. مثال طور سنڌي ۾ اسين "هٿ جي آڱر" ۽ "پير جي آڱر" چئون ٿا، اهڙي طرح انگريزي ۾ "Finger" ۽ "Toe" چيو وڃي ٿو. پر ڪجهه ٻوليون جهڙوڪ عربي، روسي، ۽ اسپينش ۾ ٻنهي لاءِ هڪ ئي بنيادي لفظ استعمال ٿيندو آهي ۽ وضاحت لاءِ "هٿ جي" يا "پير جي" جو اضافو ڪيو ويندو آهي.
انساني آڱريون
[سنواريو]عام طور تي انسان جي هر هٿ ۽ پير ۾ پنج آڱريون هونديون آهن. هر آڱر ڪيترن ئي هڏين تي مشتمل هوندي آهي جن کي 'فيلنجز' (Phalanx) چيو ويندو آهي، جيڪي نرم بافتن (Soft tissues) سان گهيريل هونديون آهن. انسان جي آڱرين جي ڇيڙي تي ننهن (Nail) هوندو آهي.
ڪڏهن ڪڏهن جينياتي تبديلين سبب پنجن کان وڌيڪ آڱريون پڻ ٿي سگهن ٿيون، جنهن کي 'پولي ڊيڪٽائلي' (Polydactyly) چيو ويندو آهي.
| هٿ جون آڱريون | آڱوٺو | اشهد آڱر | وچين آڱر | منڊي جي آڱر | چيچ |
|---|---|---|---|---|---|
| پير جون آڱريون | وڏي آڱر يا آڱوٺو (Hallux) | ٻي آڱر | ٽين آڱر | چوٿين آڱر | پنجين آڱر يا چيچ |
دماغ سان تعلق
[سنواريو]دماغ جي هڪ حصي 'سوميٽوسينسري ڪورٽيڪس' (Somatosensory cortex) ۾ هر آڱر جو هڪ مخصوص نقشو هوندو آهي. جيڪڏهن ڪنهن جي آڱريون آپريشن ذريعي الڳ ڪيون وڃن ته دماغ ۾ موجود انهن جو نقشو پڻ وقت سان گڏ تبديل ٿي ويندو آهي ته جيئن اهي نئين ترتيب مطابق ڪم ڪري سگهن.
ارتقا
[سنواريو]آڱرين جي ارتقا بابت ٻه وڏا نظريا آهن:
- ته آڱريون صرف چار پيرن وارن جانورن (Tetrapods) جي خاصيت آهن.
- ته آڱرين جي شروعات قديم مڇين جي پرن (Fins) مان ٿي هئي.
جديد تحقيقن، جهڙوڪ Panderichthys ۽ Tiktaalik مڇين جي فوسلز مان معلوم ٿيو آهي ته مڇين جي پرن جي اندرين هڏين مان ئي آڱرين جي شروعات ٿي هئي.
پکين ۾ آڱريون
[سنواريو]پکين ۽ انهن جي ابن ڏاڏن (ڊائناسورن) جي هٿن (پرن) ۾ عام طور تي ٽي آڱريون هونديون آهن. پکين جي پرن ۾ موجود آڱريون انهن جي قديم پنجن آڱرين واري نظام مان ارتقا ڪري ٽن ۾ تبديل ٿيون آهن.