مواد ڏانھن هلو

آستانا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
(آستانه کان چوريل)
آستانا

Астана
گاديءَ جو هنڌ ۽ جمهوري اهميت وارو شهر
آستانا جو مرڪزي علائقو، وچ ۾ ابوظهبي پلازا
اي آءِ عالم عجائب گهر
Banner of آستاناCoat of arms of آستانا
Location of آستانا
آستانا is located in Kazakhstan
آستانا
آستانا
آستانا is located in ايشيا
آستانا
آستانا
Coordinates: 51°8′N 71°26′E / 51.133°N 71.433°E / 51.133; 71.433
ملڪ قازقستان
بنياداٺين صدي (بوزوق جي نالي سان)[1]
18 جون 1830ع (جديد آبادي)
حڪومت
• طرزميئر–ڪائونسل
• باڊيشهري مسليحت
• اڪيمجينس قاسم بيڪ[2]
ايراضي
• شهر810.2 km2 (312.8 sq mi)
آبادي
 (1 نومبر 2025ع)[3]
• ڪل1,622,245[3]
• درجووچ ايشيا ۾ ٽيون
قازقستان ۾ ٻيون
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
• ميٽرو1,650,000
رهاڪو نالوآستانائي
مجموعي گهريلو پيداوار (نامياتي، 2024ع)
 • شهرٽينگي 15,485 ارب
(آمريڪي $32.517 ارب) · ٻيون
 • في ماڻهوٽينگي 10,466,300
(آمريڪي $21,980) · چوٿون
وقتي علائقوUTC+05:00 (قازقستان وقت)
پوسٽل ڪوڊ
010000–010015[6]
ڊائلنگ ڪوڍ7172[7]
گاڏي جي رجسٽريشن پليٽ01، Z
ويب سائيٽwww.gov.kz/memleket/entities/astana

آستانا[lower-alpha 1] قازقستان جي گاديءَ جو شهر آهي. شهر جي حدن اندر 1,622,245 آباديءَ سان، هي اڳوڻي قومي گادي الماتي کان پوءِ ملڪ جو ٻيو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي.[12] شهر اتر قازقستان ۾ اشم ندي جي ڪنارن تي واقع آهي. اهو جاگرافيائي طور آقمولا علائقي جي اندر واقع آهي، پر انتظامي لحاظ کان ان کان الڳ خودمختيار حيثيت رکي ٿو.

جديد آباديءَ جو بنياد 1830ع ۾ آقمولي جي نالي سان وڌو ويو. بعد ۾ شهر جو نالو ترتيبوار آقمولنسڪ، تسيلينوگراد ۽ آقمولا رهيو، جنهن کان پوءِ 1998ع ۾ ان جو نالو آستانا رکيو ويو، جنهن جي قازق ٻوليءَ ۾ معنيٰ ”گاديءَ جو هنڌ“ آهي.[13] 2019ع ۾ اڳوڻي صدر نورسلطان نظربائيف جي اعزاز ۾ شهر جو نالو نور سلطان رکيو ويو، پر 2022ع ۾ ان جو نالو ٻيهر آستانا بحال ڪيو ويو.

قازقستان جي گادي بڻجڻ کان پوءِ آستانا تيزيءَ سان ترقي ڪئي.[14][15] آستانا کي جديد ۽ منصوبا بند شهر ۾ تبديل ڪرڻ واري شهري منصوبا بنديءَ ۾ جاپاني معمار ڪيشو ڪوروڪاوا اهم ڪردار ادا ڪيو.[15] وقت سان گڏ شهر قازقستان ۽ وچ ايشيا ۾ ثقافت، تعليم، واپار ۽ انتظاميه جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو آهي.[16][17][18]

نالا

[سنواريو]

آقمولي جو بنياد 1830ع ۾ وڌو ويو ۽ ان جو نالو هڪ مقامي جاگرافيائي نشان تان رکيو ويو. قازق ٻوليءَ ۾ ”Ақ мола“ (آقمولا) جي معنيٰ ”اڇي قبر“ يا ”اڇو مقبرو“ آهي،[19] جيتوڻيڪ هن نالي جي اصل بابت اها تشريح سڀني محققن طرفان قبول ٿيل ناهي.[1] 1832ع ۾ آباديءَ کي شهري درجو ڏنو ويو ۽ ان جو نالو بدلائي آقمولنسڪ رکيو ويو.[1] 1961ع ۾ نيڪيتا خروشچوف جي دور ۾ شهر جو نالو تسيلينوگراد رکيو ويو، جنهن جي روسي ٻوليءَ ۾ معنيٰ ”نئين آباد ڪيل زمينن جو شهر“ آهي.[20] 1991ع ۾ قازقستان جي آزاديءَ کان پوءِ شهر جو نالو ٻيهر آقمولا رکيو ويو.[20]

ڊسمبر 1997ع ۾ شهر الماتي جي جاءِ تي قازقستان جي گادي بڻيو ۽ مئي 1998ع ۾ ان جو نالو آستانا رکيو ويو، جنهن جي قازق ٻوليءَ ۾ معنيٰ ”گاديءَ جو شهر“ آهي.[21]

مارچ 2019ع ۾، ڊگهي عرصي تائين ملڪ جي صدر رهندڙ نورسلطان نظربائيف جي استعيفا کان ٿوري ئي عرصي پوءِ، سندس اعزاز ۾ گاديءَ جو نالو بدلائي نور سلطان (/ˌnʊərsʊlˈtɑːn/؛[8] Kazakh: Нұр-Сұлтан / Nūr-Sūltan kk) رکيو ويو.[22][23]

سيپٽمبر 2022ع ۾ صدر قاسم جومارت توقائيف هڪ آئيني ترميم تي صحي ڪئي، جنهن تحت گاديءَ جو نالو ٻيهر آستانا رکيو ويو.[24][25] 2022ع مطابق، آستانا جديد دور ۾ سڀ کان وڌيڪ ڀيرا نالو تبديل ڪندڙ گاديءَ واري شهر طور گينيس ورلڊ رڪارڊز ۾ درج آهي.[20]

تاريخ

[سنواريو]

ڪيترائي صديون اڳ موجوده آستانا جي علائقي ۾ بوزوق نالي آبادي موجود هئي. اها ريشم رستي جي اسٽيپي حصي تي هڪ فوجي قلعو هئي. ترڪي لفظ ”بوز“ جون مختلف معنائون بيان ڪيون ويون آهن، جن ۾ ”اڻ ڇهيل زمين“، ”ڪنوار زمين“ ۽ ”فيدر گراس“ شامل آهن. ٻارهين کان چوڏهين صديءَ دوران بوزوق هڪ اهم آبادي هئي. موجوده دور ۾ آستانا جي شهري توسيع قديم بوزوق جي علائقي تائين پهچي رهي آهي.[26]

شروعاتي دور (1830–1918ع)

[سنواريو]
1911ع ۾ آقمولنسڪ قلعي جا باقيات

آقمولي جي آبادي 18 جون 1830ع تي اشم ندي جي ڪناري تي فيودور شوبين طرفان هڪ اوڪروگ جي مرڪز طور قائم ڪئي وئي.[27](p19) 1832ع ۾ هن آباديءَ کي شهري درجو ڏنو ويو ۽ ان جو نالو آقمولنسڪ رکيو ويو.[1] شهر جي حڪمت عملي واري جڳهه جا فائدا 1863ع تائين واضح ٿي چڪا هئا. رستن ۽ چوڪين جو نيٽ ورڪ هن جاگرافيائي مرڪز کي اوڀر ۾ قارغالي، ڏکڻ ۾ اقتائو قلعو ۽ اولهه ۾ اتбасار وسيلي ڪوڪشيتائو سان ڳنڍيندو هو.

1838ع ۾ ڪينيساري خان جي اڳواڻيءَ هيٺ هلندڙ وڏي قومي آزاديءَ واري تحريڪ دوران آقمولنسڪ جو قلعو ساڙيو ويو.[28] تحريڪ کي دٻائڻ کان پوءِ قلعو ٻيهر تعمير ڪيو ويو. 16 جولاءِ 1863ع تي آقمولنسڪ کي سرڪاري طور اوئيزد شهر قرار ڏنو ويو.[29]

روسي سرمائيدار منڊي جي تيز ترقيءَ دوران ساريارڪا جا وسيع علائقا نوآبادياتي انتظاميا طرفان وڌيڪ منظم نموني استعمال ٿيڻ لڳا. قازق اسٽيپ جي انتظام لاءِ ضابطا تيار ڪرڻ خاطر روسي سلطنت جي حڪومت 1865ع ۾ اسٽيپ ڪميشن قائم ڪئي.[30]

1869ع ۾ آقمولنسڪ جو ٻاهريون ضلعو ۽ کاتو ختم ڪيا ويا ۽ شهر نئين قائم ڪيل آقمولنسڪ اوبلاست جو مرڪز بڻيو. 1879ع ۾ ميجر جنرل دوبيلت روس جي مواصلات واري وزارت کي ٽيومين ۽ آقمولنسڪ وچ ۾ ريلوي تعمير ڪرڻ جي تجويز ڏني. پنهنجي وجود جي پهرين ٽيهه سالن دوران آقمولا جي آبادي ٻه هزار کان ٿوري وڌيڪ هئي، پر ايندڙ ٽيهه سالن ۾ آقمولنسڪ اوبلاست جي مختلف وولستن ۽ آبادين مان ماڻهن جي اچڻ سان شهر جي آبادي لڳ ڀڳ ٽي ڀيرا وڌي وئي. 1893ع ۾ آقمولنسڪ هڪ اوئيزد هو، جنهن جي آبادي 6,428 هئي ۽ شهر ۾ ٽي گرجا گهر، پنج اسڪول ۽ ڪاليج ۽ ٽي ڪارخانا هئا.[حوالو گهربل]

سوويت دور (1918–1991ع)

[سنواريو]

علائقائي تاريخي عجائب گهر ۽ رياستي آرڪائيو ترتيبوار 1923ع ۽ 1924ع ۾ قائم ڪيا ويا.[31]

ٻي عالمي جنگ دوران آقمولنسڪ يوڪريني سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ، بيلاروسي سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ ۽ روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ ريپبلڪ مان قازق سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ ڏانهن منتقل ڪيل ڪارخانن جي انجنيئرنگ اوزارن ۽ سامان جي ٽرانسپورٽ لاءِ اهم رستي طور ڪم ڪيو. مقامي صنعتن کي جنگي ضرورتن مطابق ترتيب ڏنو ويو ۽ محاذ توڙي ملڪ جي اندروني حصن لاءِ گهربل سامان جي فراهمي ۾ حصو ورتو.

ان کان سواءِ جوزف اسٽالن جي دور ۾ جلاوطن ڪيل ڪيترن روسي جرمنن کي پڻ هن علائقي ۾ آباد ڪيو ويو.[32] ٻي عالمي جنگ دوران اينڊرس جي فوج جي قيام جي سلسلي ۾ فيبروري کان جولاءِ 1942ع تائين شهر ۾ پولينڊ جو هڪ سفارتي دفتر پڻ ڪم ڪندو رهيو.[33] جنگ کان پوءِ آقمولنسڪ سوويت يونين جي جنگ کان متاثر اولهندي علائقن جي معاشي بحاليءَ لاءِ هڪ اهم مرڪز بڻيو.

1954ع ۾ اتر قازق سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جا ڪيترائي اوبلاست ورجن لينڊز مهم جو حصو بڻايا ويا، جنهن جو مقصد خطي کي سوويت يونين لاءِ ٻيو وڏو اناج پيدا ڪندڙ علائقو بڻائڻ هو.[34][35]

2 آگسٽ 1959ع تي يسيل پل جي سانحي ۾ پل ڪرڻ سبب 143 ماڻهو فوت ٿيا. پوليس آفيسر نورمحمد ڪوژاخميتوف 40 ماڻهن جون جانيون بچايون.

ڊسمبر 1960ع ۾ سوويت يونين جي ڪميونسٽ پارٽي جي مرڪزي ڪميٽي اتر قازق سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جي پنجن علائقن تي مشتمل تسيليني ڪرائي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.[36] آقمولنسڪ اوبلاست هڪ الڳ انتظامي يونٽ طور ختم ٿي ويو.[36] ان جا ضلعا سڌو نئين ڪرائي جي انتظام هيٺ آيا ۽ آقمولنسڪ ڪرائي جي گاديءَ سان گڏ ورجن لينڊز اقتصادي علائقي جو انتظامي مرڪز پڻ بڻيو.[36]

14 مارچ 1961ع تي نيڪيتا خروشچوف تجويز ڏني ته شهر جو نالو ورجن لينڊز مهم ۾ ان جي ڪردار سان ٺهڪندڙ هجڻ گهرجي.[37] 20 مارچ 1961ع تي قازق سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جي سپريم سوويت آقمولنسڪ جو نالو بدلائي تسيلينوگراد رکيو.[37] 24 اپريل 1961ع تي علائقي کي ٻيهر تسيلينوگراد اوبلاست جي صورت ۾ قائم ڪيو ويو.[36]

1960ع واري ڏهاڪي ۾ تسيلينوگراد جي شهري صورت وڏي پيماني تي تبديل ٿي. 1963ع ۾ ٽن نون گهڻ ماڙ رهائشي علائقن تي ڪم شروع ٿيو.[38] شهر ۾ ورجن لينڊز محل، نوجوانن جو محل، سوويتن جو گهر، نئون هوائي اڏو ۽ ڪيترائي راندين جا مرڪز سميت نيون يادگار سرڪاري عمارتون تعمير ڪيون ويون.[39] 1971ع ۾ تسيليني ڪرائي ختم ڪيو ويو ۽ تسيلينوگراد ٻيهر اوبلاست جي گادي بڻيو.

جديد دور (1991ع–هاڻوڪو)

[سنواريو]

سوويت يونين جي خاتمي ۽ قازقستان جي آزاديءَ کان پوءِ شهر جو نالو تبديل ٿيل صورت ۾ ٻيهر آقمولا رکيو ويو.[1] 6 جولاءِ 1994ع تي قازقستان جي سپريم ڪائونسل ”قازقستان جي گاديءَ جي منتقلي بابت“ فرمان منظور ڪيو.[40]

10 ڊسمبر 1997ع تي قازقستان جي گادي الماتي کان آقمولا منتقل ڪئي وئي ۽ 1998ع ۾ شهر جو نالو بدلائي آستانا رکيو ويو.[41] 10 جون 1998ع تي آستانا کي بين الاقوامي سطح تي قازقستان جي گاديءَ طور باضابطه طور پيش ڪيو ويو.[42]

گاديءَ لاءِ آستانا جي چونڊ جا سبب ان جي وسيع شهري ايراضي، سازگار جاگرافيائي جڳهه، علائقي جي وڏن معاشي مرڪزن سان ويجهڙائي، آبادي وڌائڻ جي گنجائش، مناسب ٽرانسپورٽ سهولتون ۽ نسبتاً موافق آبهوا ڄاڻايا ويا.[43] 16 جولاءِ 1999ع تي يونيسڪو آستانا کي ”امن جو شهر“ جو لقب ۽ تمغو ڏنو.[40]

مارچ 2019ع ۾ قازقستان جي حڪومت ڊگهي عرصي تائين ملڪ جي صدر رهندڙ نورسلطان نظربائيف جي اعزاز ۾ شهر جو نالو بدلائي نور سلطان رکيو.[44] سيپٽمبر 2022ع ۾، 2022ع جي هنگامن ۽ نظربائيف جي قازقستان جي سلامتي ڪائونسل جي عهدي تان هٽڻ کان پوءِ، گاديءَ جو نالو ٻيهر آستانا رکيو ويو.[45]

جاگرافي

[سنواريو]
آستانا ۽ ان جي ڀرپاسي جو سيٽلائيٽ منظر

آستانا ملڪ جي سڀ کان وڏي شهر ۽ اڳوڻي گادي الماتي کان لڳ ڀڳ 1,000 km (620 mi) پري آهي. ويجهن وڏن شهرن ۾ قاراغندي (200 km [120 mi]) ۽ روس جو اومسڪ (450 km [280 mi]) شامل آهن.[حوالو گهربل]

سطح

[سنواريو]

آستانا وچ قازقستان ۾ اشم ندي جي ڪناري تي هڪ تمام هموار ۽ نيم خشڪ اسٽيپ واري علائقي ۾ واقع آهي، جيڪو ملڪ جي وڏي حصي تي پکڙيل آهي. شهر 51° 10' اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 71° 26' اوڀر ڊگهائي ڦاڪ تي واقع آهي. آستانا جي ڪل ايراضي 722.0 چور�ڪلو� ميٽرs (278.8 sq mi) آهي ۽ ان جي سمنڊ جي سطح کان اوچائي 347 ميٽرs (1,138 ft) آهي. اشم نديءَ جي ڪري شهر قازقستان جي اترئين حصي ۽ ملڪ جي تمام گهٽ آباديءَ واري مرڪزي علائقي جي وچ واري وسيع اسٽيپي گذرگاهه ۾ واقع آهي. پراڻا شهري علائقا نديءَ جي اتر طرف، جڏهن ته نوان علائقا گهڻو ڪري اشم جي ڏکڻ طرف واقع آهن.[حوالو گهربل]

وقت

[سنواريو]

آستانا هم آهنگ عالمي وقت کان پنج ڪلاڪ اڳتي آهي، يعني يو ٽي سي +5:00.

آبهوا

[سنواريو]

آستانا، منگوليا جي اولان باتور کان پوءِ، دنيا جي ٻئي سڀ کان ٿڌي قومي گاديءَ طور سڃاتي وڃي ٿي. 1997ع ۾ آستانا کي گاديءَ جو درجو ملڻ کان اڳ اها حيثيت ڪينيڊا جي اوٽاوا وٽ هئي.[46][47]

آستانا ۾ انتهائي کنڊائتي آبهوا آهي، جنهن ۾ اونهارا گرم ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٿوري وقت لاءِ برسات وارا، جڏهن ته سيارا ڊگها، تمام ٿڌا ۽ خشڪ هوندا آهن. اونهاري ۾ گرمي پد ڪڏهن ڪڏهن 35 °C (95 °F) تائين پهچي وڃي ٿو، جڏهن ته وچ ڊسمبر کان مارچ جي شروعات تائين −30 کان −35 °C (−22 کان −31 °F) گرمي پد عام ڳالهه آهي. عام طور شهر مان وهندڙ ندي نومبر جي ٻئي هفتي کان اپريل جي شروعات تائين ڄميل رهي ٿي. آستانا پنهنجي تيز ۽ بار بار هلندڙ هوائن لاءِ پڻ مشهور آهي، جيڪي خاص طور تي شهر جي تيزيءَ سان وڌندڙ پر نسبتاً کليل کاٻي ڪناري واري علائقي ۾ وڌيڪ محسوس ٿين ٿيون.

ڪوپن آبهوا درجابندي موجب آستانا جي آبهوا نمي واري کنڊائتي آبهوا (Dfb) آهي.[48] شهر جو ساليانو سراسري گرمي پد 3.9 °C (39.0 °F) آهي. جنوري سڀ کان ٿڌو مهينو آهي، جنهن جو سراسري گرمي پد −14.5 °C (5.9 °F) آهي. رڪارڊ ڪيل سڀ کان گهٽ گرمي پد جنوري 1893ع جي سرد لهر دوران −51.6 °C (−60.9 °F) تائين پهتو هو.[49] جولاءِ سڀ کان گرم مهينو آهي، جنهن جو سراسري گرمي پد 20.6 °C (69.1 °F) آهي.[49]

موسمي رڪارڊ : آستانا (1991–2020ع؛ انتهائي گرمي پد 1881ع کان هاڻوڪي دور تائين)
مھينو جنور: فبرو: مارچ اپريل مئي جون جولاء آگسٽ سيپ: آڪٽو: نومبر ڊسمبر سال
وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°C (°F) 5.0
(41)		 8.2
(46.8)		 22.1
(71.8)		 29.7
(85.5)		 36.1
(97)		 40.1
(104.2)		 41.6
(106.9)		 38.7
(101.7)		 36.2
(97.2)		 26.7
(80.1)		 18.5
(65.3)		 5.2
(41.4)		 41.6
(106.9)
اوچي پد جي
سراسري°C (°F)		 −10.3
(13.5)		 −8.8
(16.2)		 −1.5
(29.3)		 12.2
(54)		 20.9
(69.6)		 25.8
(78.4)		 26.6
(79.9)		 25.5
(77.9)		 18.9
(66)		 10.4
(50.7)		 −1.3
(29.7)		 −8.0
(17.6)		 9.2
(48.6)
روزاني سراسري°C (°F) −14.5
(5.9)		 −13.6
(7.5)		 −6.0
(21.2)		 6.5
(43.7)		 14.5
(58.1)		 19.6
(67.3)		 20.6
(69.1)		 19.1
(66.4)		 12.6
(54.7)		 5.0
(41)		 −5.2
(22.6)		 −12.0
(10.4)		 3.9
(39)
گھٽ پد جي
سراسري°C (°F)		 −18.7
(−1.7)		 −18.0
(−0.4)		 −10.4
(13.3)		 1.2
(34.2)		 8.2
(46.8)		 13.4
(56.1)		 14.9
(58.8)		 13.0
(55.4)		 6.8
(44.2)		 0.5
(32.9)		 −8.7
(16.3)		 −16.0
(3.2)		 −1.2
(29.8)
گھٽ ۾ گھٽ
رڪارڊ°C (°F)		 −51.6
(−60.9)		 −48.9
(−56)		 −37.2
(−35)		 −27.8
(−18)		 −10.8
(12.6)		 −1.5
(29.3)		 2.3
(36.1)		 −2.2
(28)		 −8.2
(17.2)		 −25.3
(−13.5)		 −39.2
(−38.6)		 −43.5
(−46.3)		 −51.6
(−60.9)
سراسري پرسپييئيشن mm (انچ) 17.8
(0.701)		 16.7
(0.657)		 20.0
(0.787)		 21.7
(0.854)		 33.4
(1.315)		 40.0
(1.575)		 55.8
(2.197)		 31.3
(1.232)		 20.8
(0.819)		 26.0
(1.024)		 29.0
(1.142)		 24.8
(0.976)		 337.3
(13.28)
سراسري مينھن 
(≥ 1 mm)
 5.8 5.0 5.4 5.3 6.6 6.6 8.3 5.4 4.3 5.7 6.9 7.1 72.4
Average rainy days 2 2 5 9 15 13 15 13 12 10 7 3 106
برفاني ڏينھن
جي سراسري		 25 23 19 6 1 0.1 0 0 1 7 18 24 124
نسبتي گھم جي سراسري

(%)

 78 77 79 64 54 53 59 57 59 68 80 79 67
اس جي ماھوار
وقت جي سراسري		 103 147 192 238 301 336 336 294 230 136 100 94 2,507
اس جي وقت جي
روزاني سراسري		 3.3 5.2 6.2 7.9 9.7 11.2 10.8 9.5 7.7 4.4 3.3 3.0 6.9
Source #1: پوگوڊا ڊاٽ آر يو[49]

ذريعو #2: اين او اي اي (سج جا ڪلاڪ، 1961–1990ع)[50]؛ جرمن موسمي سروس (روزاني سج جا ڪلاڪ، 1961–1990ع)[51]

آبادي

[سنواريو]
Historical population
YearPop.±%
18979,688—    
192612,781+31.9%
193933,209+159.8%
1959102,276+208.0%
1970179,514+75.5%
1979233,638+30.2%
1989277,365+18.7%
1999312,965+12.8%
2009613,006+95.9%
20211,234,042+101.3%
Source: [52][53][54]

جنوري 2025ع تائين آستانا جي آبادي 1,528,703 هئي،[55] جيڪا 2002ع جي 493,000 آباديءَ جي ڀيٽ ۾ ٽي ڀيرا کان به وڌيڪ آهي.[56]

2026ع تائين نسلي قازق شهر جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 83 سيڪڙو هئا، جيڪا قازقستان جي آزاديءَ وقت شهر ۾ سندن لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو حصي جي ڀيٽ ۾ وڏي واڌ آهي.[57][58]

2026ع ۾ نسلي جوڙجڪ هن ريت هئي:[59]

1989ع ۾ تسيلينوگراد جي آبادي لڳ ڀڳ 281,000 هئي. ان وقت نسلي جوڙجڪ ۾ قازق لڳ ڀڳ 17.7 سيڪڙو، روسي 54.1 سيڪڙو ۽ ٻيا نسلي گروهه 28.2 سيڪڙو هئا.[60]

2007ع تائين، گادي بڻجڻ کان پوءِ آستانا جي آبادي ٻيڻي کان به وڌيڪ ٿي 600,000 کان وڌي وئي ۽ 2017ع ۾ هڪ ملين کان مٿي پهچي وئي. قازقستان جي ٻين حصن سان گڏ پاڙيسري ملڪن، جهڙوڪ ازبڪستان ۽ ڪرغزستان، مان قانوني ۽ غير قانوني لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور شهر ڏانهن آيا آهن. آستانا پنهنجي پيشورانه زندگي قائم ڪرڻ چاهيندڙ نوجوان ماهرن لاءِ پڻ هڪ اهم مرڪز بڻيل آهي.[61]

مذهب

[سنواريو]
آستانا ۾ مذهب (2021ع)[62]
مذهب سيڪڙو
اسلام
 
 78.48%
عيسائيت
 
 10.99%
ٻيا مذهب
 
 0.30%
دهريت
 
 2.31%
جواب نه ڏنو
 
 7.92%
آستانا وڏي مسجد قازقستان ۽ وچ ايشيا جي سڀ کان وڏين مسجدن مان هڪ آهي.

اسلام ۽ عيسائيت، خاص طور روسي آرٿوڊوڪس عيسائيت، رومن ڪيٿولڪزم ۽ پروٽيسٽنٽزم، شهر جا اهم مذهب آهن. شهر ۾ يهوديت، ٻڌمت ۽ هندومت جا پيروڪار پڻ موجود آهن.[63] آستانا ۾ آستانا وڏي مسجد واقع آهي، جيڪا قازقستان ۽ وچ ايشيا جي سڀ کان وڏين مسجدن مان هڪ آهي.[64] مٿي استعمال ڪيل تصويري فائل وڪيميڊيا ڪامنز تي موجود آهي. 0

امن ۽ مفاهمت جو محل 2006ع ۾ خاص طور عالمي ۽ روايتي مذهبن جي اڳواڻن جي ڪانگريس جي ميزباني لاءِ تعمير ڪيو ويو. هن عمارت ۾ يهوديت، اسلام، عيسائيت، ٻڌمت، هندومت، تائو مت ۽ ٻين عقيدن لاءِ جڳهيون موجود آهن. بيت راحيل سيناگاگ وچ ايشيا جي سڀ کان وڏين يهودي عبادتگاهن مان هڪ آهي. شهر جي ڪيٿولڪ برادريءَ لاءِ آور مدر آف پرپيچوئل هيلپ ڪيٿيڊرل اهم عبادتگاهه آهي.

آستانا مشرقي آرٿوڊوڪس چرچ جي اهم مذهبي انتظامي مرڪزن مان پڻ هڪ آهي.

ميٽروپوليٽن علائقو

[سنواريو]

آستانا تي مرڪوز ميٽروپوليٽن علائقي ۾ آرشالي، شورٽاندي، تسيلينوگراد ۽ جزوي طور آققول، جيڪي آقمولا علائقي ۾ واقع آهن، شامل آهن. هن ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي لڳ ڀڳ 1.2 ملين آهي.[4]

معيشت

[سنواريو]
ايئر آستانا جو بوئنگ 767-300، جيڪا قازقستان جي سڀ کان وڏي هوائي ڪمپني آهي

آستانا جي معيشت جو دارومدار واپار، صنعتي پيداوار، ٽرانسپورٽ، مواصلات ۽ تعمير تي آهي. شهر جي صنعتي پيداوار جو وڏو حصو تعميراتي مواد ۽ کاڌي پيتي جي شين جي تياريءَ تي مرڪوز آهي.

آستانا بيلٽ اينڊ روڊ انيشيئيٽو جو هڪ اهم مرڪز آهي، جنهن ۾ هن منصوبي سان لاڳاپيل مالي ۽ قانوني خدمتون پڻ شامل آهن.[27](p44)

2022ع ۾ گلوبل فنانشل سينٽرز انڊيڪس موجب آستانا آزاد رياستن جي دولت مشترڪه واري خطي ۾ اڳواڻ شهر هو.[65]

آستانا بين الاقوامي مالي مرڪز جولاءِ 2018ع ۾ کوليو ويو، جنهن جو مقصد وچ ايشيا لاءِ مالي خدمتن جو اهم مرڪز بڻجڻ هو.[66]

آستانا ڪيترين ئي رياستي ملڪيت وارين ڪارپوريشنن جو هيڊڪوارٽر پڻ آهي، جن ۾ سامروڪ-قازينا، قازقستان تيمير ژولي، قازموناگاس، قازٽرانس آئل، قازاتومپروم، ڪيگوڪ، قازپوسٽ ۽ قازاخ ٽيليڪام شامل آهن.

گاديءَ جي منتقلي آستانا جي معاشي ترقيءَ کي وڏي هٿي ڏني. شهر جي تيز معاشي واڌ ڪيترن سيڙپڪارن کي متوجه ڪيو. آستانا کي گادي بڻائڻ کان پوءِ 16 سالن اندر سيڙپڪاريءَ جو مقدار لڳ ڀڳ 30 ڀيرا ۽ مجموعي علائقائي پيداوار 90 ڀيرا وڌي وئي،[67] جڏهن ته صنعتي پيداوار 11 ڀيرا وڌي. شهر جي مجموعي علائقائي پيداوار ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار جو لڳ ڀڳ 8.5 سيڪڙو بڻجي ٿي.[68]

فائل:KazMunayGaz in Astana Kazakhstan.jpg
قازموناگاس جو هيڊڪوارٽر

آستانا – نئون شهر خاص اقتصادي علائقو 2001ع ۾ قائم ڪيو ويو، جنهن جو مقصد صنعت کي ترقي ڏيڻ ۽ شهر کي سيڙپڪارن لاءِ وڌيڪ پرڪشش بڻائڻ هو.[69] هن خاص اقتصادي علائقي پاران 2015ع ۾ صنعتي پارڪ نمبر 1 ۾ 20 ارب ٽينگي، يعني لڳ ڀڳ 108 ملين آمريڪي ڊالر، جي ماليت جا پنج منصوبا شروع ڪرڻ جي رٿابندي ڪئي وئي هئي.[69] انهن منصوبن ۾ ڊيزل انجڻ ٺاهڻ وارو ڪارخانو، فاسٽ فوڊ مرڪز، عارضي ذخيرن جا گودام ۽ ڪاروباري مرڪز، فرنيچر ڪارخانو ۽ فوجي توڙي شهري انجنيئرنگ مشينري جي پيداوار شامل هئي.[69] نئون آستانا بين الاقوامي مالي مرڪز جولاءِ 2018ع ۾ کوليو ويو.

آستانا جي انتظاميا، خودمختيار ڀلائي فنڊ سامروڪ-قازينا ۽ قومي اقتصادي چيمبر جي سهڪار سان ننڍن ۽ وچولي درجي جي ڪاروبارن جي ترقيءَ کي هٿي ڏئي ٿي. انهن کي خاص قرضي پروگرام وسيلي مدد فراهم ڪئي وڃي ٿي.[70] نتيجي طور، 1 جولاءِ 2015ع تائين ننڍن ۽ وچولي ڪاروباري ادارن جو انگ گذريل سال جي ڀيٽ ۾ 13.7 سيڪڙو وڌي 96,000 کان مٿي ٿي ويو.[71] ان کان علاوه، 1 اپريل 2015ع تائين ننڍن ۽ وچولي ڪاروبارن ۾ ملازمت ڪندڙ ماڻهن جو انگ 17.8 سيڪڙو وڌي 234,000 کان مٿي ٿي ويو.[71]

آڪٽوبر 2016ع ۾ انٽيليجنٽ ڪميونٽي فورم پاران جاري ڪيل رپورٽ موجب آستانا کي دنيا جي 21 ذهين برادرين جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو. هن درجابنديءَ ۾ اهي شهر، علائقا ۽ برادريون شامل آهن، جيڪي مقامي معيشت ۽ سماج جي ترقيءَ لاءِ ڊجيٽل اوزار استعمال ڪن ٿيون.[72]

2018ع ۾ آستانا ٽن ٽريلين ٽينگي کان وڌيڪ، يعني 7.91 ارب آمريڪي ڊالر، پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري حاصل ڪئي، جيڪا شهر لاءِ ان وقت تائين رڪارڊ رقم هئي. اها واڌ وڏي تعداد ۾ تعميراتي منصوبن جي ڪري ٿي.[73]

سياحت پڻ شهر جي معاشي واڌ کي هٿي ڏيندڙ شعبن مان هڪ بڻجي چڪي آهي. آستانا آزاد رياستن جي دولت مشترڪه جي ڏهن سڀ کان وڌيڪ پرڪشش سياحتي شهرن ۾ شمار ٿئي ٿي.[74]

سفارتي پليٽفارم

[سنواريو]

آستانا اهم عالمي معاملن بابت اعليٰ سطحي سفارتي ڳالهين ۽ سربراهي اجلاسن لاءِ هڪ نمايان مرڪز بڻجي چڪو آهي. شهر ۾ بشار الاسد جي اڳواڻيءَ واري شامي عرب جمهوريه جي حڪومت ۽ شامي مخالف ڌر وچ ۾ ڳالهين جا ڪيترائي دور منعقد ٿيا آهن.[75]

عالمي واپاري تنظيم جي ٻارهين وزارتي ڪانفرنس اصل ۾ جون 2020ع ۾، ان وقت نور سلطان سڏجندڙ آستانا ۾ منعقد ٿيڻ واري هئي، پر ڪوويڊ-19 عالمي وبا سبب ملتوي ڪئي وئي. مئي 2020ع ۾ تنظيم جي ميمبرن قازقستان جي اها آڇ غور هيٺ آندي ته ڪانفرنس جون 2021ع ۾ منعقد ڪئي وڃي، پر جاري وبا سبب حتمي فيصلو ملتوي ڪيو ويو. اپريل 2021ع ۾ ميمبرن اتفاق ڪيو ته ٻارهين وزارتي ڪانفرنس 30 نومبر کان 3 ڊسمبر تائين جنيوا ۾ منعقد ڪئي ويندي.[76]

2003ع کان آستانا عالمي ۽ روايتي مذهبن جي اڳواڻن جي ڪانگريس جي ميزباني ڪندو رهيو آهي. هن گڏجاڻيءَ ۾ مختلف مذهبن جا اڳواڻ مذهبي هم آهنگي، دهشتگردي جي خاتمي ۽ انتهاپسنديءَ جي روڪٿام بابت بحث ڪندا آهن.[77]

شهري منظر

[سنواريو]
قومي ڪنسرٽ هال

آستانا چئن ضلعن ۾ ورهايل آهي. الماتي ضلعو 6 مئي 1998ع تي صدارتي فرمان تحت قائم ڪيو ويو. ضلعي جو علائقو 21,054 هيڪٽر (52,030 ايڪڙ; 81.29 چورس ميل) تي پکڙيل آهي ۽ ان جي آبادي 375,938 آهي. ضلعي ۾ پنج ڳوٺ پڻ شامل آهن. يسيل ضلعو، جنهن کي شهر جو کاٻو ڪنارو پڻ سڏيو وڃي ٿو، 5 آگسٽ 2008ع تي صدارتي فرمان تحت قائم ڪيو ويو. ضلعي جو علائقو 31,179 ha (77,040 ايڪڙ; 120.38 sq mi) آهي ۽ ان جي آبادي 119,929 آهي. ساريارڪا ضلعو 6 مئي 1998ع تي صدارتي فرمان تحت قائم ڪيو ويو. ان جو علائقو 19,202 ha (47,450 ايڪڙ; 74.14 sq mi) آهي ۽ آبادي 339,286 آهي. بائيقونير ضلعو 16 مارچ 2018ع تي صدارتي فرمان تحت قائم ڪيو ويو. ان جو علائقو 18,129 ha (44,800 ايڪڙ; 70.00 sq mi) آهي ۽ آبادي 233,351 آهي.

اپريل 1998ع ۾ قازقستان جي حڪومت نئين گاديءَ واري شهر جي رٿابنديءَ لاءِ عالمي شهرت رکندڙ معمارن ۽ شهري رٿابندين کي هڪ ڊزائن مقابلي ۾ حصو وٺڻ جي دعوت ڏني. 6 آڪٽوبر 1998ع تي جاپاني معمار ڪيشو ڪوروڪاوا کي پهريون انعام ڏنو ويو.[78] ڪوروڪاوا جي تجويز جو مقصد موجوده شهر کي محفوظ رکندي ان جي نئين سر ترقي ڪرڻ ۽ اشيم ندي جي ڏکڻ ۽ اوڀر طرف هڪ نئون شهر اڏڻ هو، جيئن تاريخ ۽ مستقبل وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪري سگهجي.[78]

آستانا مان اوڀر کان اولهه طرف گذرندڙ ريلوي لائين جي اتر ۾ صنعتي ۽ نسبتاً غريب رهائشي علائقا واقع آهن. ريلوي لائين ۽ اشيم نديءَ جي وچ ۾ شهر جو مرڪزي حصو آهي، جتي وڏي پيماني تي تعميراتي سرگرميون جاري رهيون آهن. اولهه ۽ اوڀر طرف نسبتاً مٿانهان رهائشي علائقا ۽ پارڪ آهن، جڏهن ته اشيم نديءَ جي ڏکڻ ۾ سرڪاري انتظاميا جو نئون علائقو واقع آهي. هتي ڪيترائي وڏا تعميراتي منصوبا، جن ۾ سفارتي علائقو ۽ سرڪاري عمارتون شامل آهن، شروع ڪيا ويا. انهن علائقن کي 2030ع تائين مڪمل ڪرڻ جي رٿابندي ڪئي وئي آهي. آستانا جي مک شهري رٿابند ولاديمير لاپتيف شهر کي يوروشيائي طرز جو برلن بڻائڻ چاهي ٿو. هن موجب سندس مقصد ڪينبرا جهڙي رڳو انتظامي نوعيت واري گادي قائم ڪرڻ نه آهي.

آستانا جي ترقي ڪندڙ شهري منظر جي ٻن اهم ترين اڏاوتن ۾ امن ۽ مفاهمت جو محل ۽ خان شاطر تفريحي مرڪز شامل آهن.[27](p20) انهن عمارتن جي اڏاوتي طرز ۾ انهن خانه بدوش سلطنتن جون خاصيتون اجاگر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي، جن يوروشيائي اسٽيپ جي تاريخ کي شڪل ڏني.[27](p20)

سرڪاري مرڪز جو وسيع منظر

راند

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آستانا ۾ راند
آستانا ارينا، جيڪو 2009ع ۾ کوليو ويو

شهر ۾ مختلف راندين جون ٽيمون موجود آهن. شهر جي اهم فٽبال ٽيم ايف سي آستانا آهي، جيڪا قازقستان پريميئر ليگ ۾ کيڏي ٿي. 2009ع ۾ قائم ٿيل ايف سي آستانا ڇهه ليگ خطاب، ٽي قازق ڪپ ۽ پنج قازق سپر ڪپ کٽي چڪي آهي.[79] ٽيم جو گهرو ميدان آستانا ارينا آهي، جيڪو قازقستان قومي فٽبال ٽيم ۽ ايف سي بائيٽيريڪ جو پڻ گهرو ميدان آهي. ايف سي بائيٽيريڪ قازقستان فرسٽ ڊويزن جو ميمبر آهي. هن ڪلب کي 2012ع ۾ نوجوانن جي فٽبال کي ترقي ڏيڻ لاءِ قائم ڪيو ويو.[80] ايف سي آستانا-1964 جو مرڪز قاجيموقان منائتپاسوف اسٽيڊيم ۾ آهي ۽ اها آستانا ميونسپل فٽبال ليگ ۾ کيڏي ٿي. ڪلب لاءِ 2000ع وارو ڏهاڪو سڀ کان ڪامياب دور هو، جنهن دوران هن ٽي ليگ خطاب کٽيا.

آستانا ڪيترين ئي پيشور آئس هاڪي ٽيمن جو مرڪز پڻ آهي. باريس آستانا 2008ع ۾ ڪنٽينينٽل هاڪي ليگ جي باني ميمبرن مان هڪ هئي ۽ ان جو گهرو ميدان باريس ارينا آهي.[81] نوماد آستانا ۽ ايڇ سي آستانا قازقستان هاڪي چيمپيئن شپ ۾ کيڏن ٿيون. سنيژني بارسي جونيئر هاڪي ليگ ۾ باريس آستانا جي نوجوانن جي ٽيم آهي.[82] آستانا ۾ هر سال قازقستان جي صدر جو ڪپ آئس هاڪي ٽورنامينٽ منعقد ٿيندو آهي.[83]

باريس ارينا، 2015ع

2007ع ۾ قائم ٿيل آستانا پرو ٽيم يو سي آءِ ورلڊ ٽور ۾ حصو وٺندي آهي.[84] اها تازن سالن جي ڪامياب ترين روڊ سائيڪلنگ ٽيمن مان هڪ رهي آهي ۽ ڪيترائي گرانڊ ٽور کٽي چڪي آهي. بي سي آستانا، جيڪا وي ٽي بي يونائيٽيڊ ليگ ۽ قازقستان باسڪيٽ بال ليگ ۾ کيڏي ٿي، آستانا جي واحد پيشور باسڪيٽ بال ٽيم آهي.[85] اها قازقستان جي ڪامياب ترين باسڪيٽ بال ٽيمن مان هڪ آهي، جنهن ٽي قازقستان باسڪيٽ بال ليگ خطاب ۽ چار قازقستان باسڪيٽ بال ڪپ کٽيا آهن.[85] ان جو گهرو ميدان ساريارڪا ويلوڊروم آهي، جيڪو خاص طور ٽريڪ سائيڪلنگ جي مقابلن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.[85] ساريارڪا ويلوڊروم 2011ع ۾ يو سي آءِ ٽريڪ سائيڪلنگ ورلڊ ڪپ جي هڪ مرحلي جي ميزباني ڪئي.[86]

آستانا صدارتي اسپورٽس ڪلب 2012ع ۾ آستانا جي اهم راندين جي ٽيمن کي هڪ تنظيم هيٺ گڏ ڪرڻ لاءِ قائم ڪيو ويو.[87] تنظيم کي خودمختيار دولت فنڊ سامروڪ-قازينا جي سهائتا حاصل آهي.[88] 2011ع ايشيائي سياري جون رانديون جزوي طور گاديءَ واري شهر ۾ منعقد ٿيون. الائو آئس پيلس 2015ع جي ورلڊ اسپرنٽ اسپيڊ اسڪيٽنگ چيمپيئن شپ جي ميزباني ڪئي.[89] صدر جو ڪپ ٽينس ٽورنامينٽ هر سال دائولت قومي ٽينس مرڪز ۾ منعقد ٿيندو آهي.[90]

مارشل آرٽس محل 6 جولاءِ 2019ع تي کوليو ويو.[91] پنج هزار تماشائين جي گنجائش رکندڙ هن راندين واري مرڪز ۾ باڪسنگ، ڪُشتي، جوڊو، وزن کڻڻ ۽ ٻين اولمپڪ توڙي غير اولمپڪ راندين جا بين الاقوامي مقابلا منعقد ڪري سگهجن ٿا. محل ۾ 25 ميٽر ڊگهو ترڻ جو تلاءُ، فٽنيس ۽ ڪُشتي جا ڪمرا، فٽبال جو ميدان ۽ هڪ آرامده هوٽل پڻ موجود آهن. هي مرڪز راندين جي اسڪولن جي شاگردن لاءِ پڻ دستياب آهي.

تعليم

[سنواريو]
قازق قومي آرٽس يونيورسٽي

آستانا ۾ قازق ٻولي وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃي ٿي. موجود انگن اکرن موجب گاديءَ واري شهر جي 91.2 کان 92 سيڪڙو رهواسين کي قازق ٻولي تي سٺي مهارت حاصل آهي.[92] ان کان سواءِ، آستانا جا 64 سيڪڙو رهواسي روزاني زندگيءَ ۽ گهر ۾ قازق ٻوليءَ کي پنهنجي بنيادي رابطي جي ٻولي قرار ڏين ٿا.[93]

آستانا ۾ ڪيتريون ئي يونيورسٽيون ۽ ڪاليج موجود آهن. 2013–2014ع جي تعليمي سال ۾ شهر جي 14 اعليٰ تعليمي ادارن ۾ مجموعي طور 53,561 شاگرد داخل هئا، جيڪو گذريل سال جي ڀيٽ ۾ 10 سيڪڙو واڌ هئي.[94]

ايل اين گوميليوف يوروشيائي قومي يونيورسٽي آستانا جي وڏين يونيورسٽين مان هڪ آهي، جنهن ۾ ڄاڻايل انگن موجب 16,558 شاگرد ۽ 1,678 تدريسي عملي جا ميمبر هئا.[95] اها 23 مئي 1996ع تي اڪمولا سول انجنيئرنگ انسٽيٽيوٽ ۽ اڪمولا تدريسي انسٽيٽيوٽ کي ضم ڪري قائم ڪئي وئي.[96]

آستانا جي سڀ کان پراڻي يونيورسٽي ايس سيفولين قازق زرعي فني يونيورسٽي آهي، جيڪا 1957ع ۾ قائم ڪئي وئي.[97] نظربائيف يونيورسٽي هڪ خودمختيار تحقيقي يونيورسٽي آهي، جيڪا 2010ع ۾ دنيا جي ڪجهه اهم يونيورسٽين سان ڀائيواريءَ تحت قائم ڪئي وئي.[98] قازق اقتصاديات، ماليات ۽ بين الاقوامي واپار يونيورسٽي آستانا جو اقتصاديات سان لاڳاپيل اعليٰ تعليمي ادارو آهي.[99]

قازق انسانيت ۽ قانون انسٽيٽيوٽ قانون جي تعليم جو ادارو آهي، جيڪو 1994ع ۾ انصاف واري وزارت جي شروعات تي قائم ڪيو ويو.[100] آستانا ميڊيڪل يونيورسٽي شهر جو واحد ميڊيڪل اسڪول هو، جيستائين 2014ع ۾ نظربائيف يونيورسٽيءَ ۾ اسڪول آف ميڊيسن قائم ڪيو ويو.[101] قازق قومي آرٽس يونيورسٽي فنون ۽ موسيقيءَ جي تعليم جو هڪ اهم ادارو آهي، جنهن شهر کي فنون جي مختلف شعبن لاءِ اعليٰ تربيت يافته ماهر مهيا ڪيا آهن.

آستانا جي 83 اسڪولن ۾ لڳ ڀڳ 103,000 شاگرد پڙهن ٿا، جن ۾ 71 سرڪاري اسڪول ۽ 12 خانگي اسڪول شامل آهن.[102][103] 1999ع ۾ قائم ڪيل ميراس انٽرنيشنل اسڪول آستانا ۾ قائم ٿيندڙ پهريون خانگي هاءِ اسڪول هو.[104]

هيليبري آستانا اسڪول 2011ع ۾ برطانيا جي هيليبري اينڊ امپيريل سروس ڪاليج جي شاخ طور قائم ڪيو ويو. آستانا جا قازق-ترڪ هاءِ اسڪول بين الاقوامي ڪيٽيو فائونڊيشن جي انتظام هيٺ هلن ٿا. باصلاحيت ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ الڳ الڳ قازق-ترڪ رهائشي هاءِ اسڪول ۽ نوراوردا انٽرنيشنل اسڪول پڻ موجود آهن. آستانا ۾ ٻه نظربائيف دانشور اسڪول پڻ آهن، جن ۾ فزڪس ۽ رياضيءَ جو اسڪول ۽ انٽرنيشنل بڪالوريئيٽ ورلڊ اسڪول شامل آهن. ڪيو ايس آءِ انٽرنيشنل اسڪول آف آستانا هڪ بين الاقوامي اسڪول آهي، جيڪو پنهنجي شاگردن کي آمريڪي نصاب تحت تعليم ڏئي ٿو. هي اسڪول ڪوالٽي اسڪولز انٽرنيشنل جي هڪ شاخ آهي، جنهن پنهنجي سرگرمين جي شروعات وچ اوڀر کان ڪئي هئي.

آمدرفت

[سنواريو]

شهري آمدرفت

[سنواريو]
آستانا ۾ شهري بس

آستانا جي شهري آمدرفت بسن ۽ ٽيڪسين تي مشتمل آهي. روزانو 720,000 کان وڌيڪ ماڻهو عوامي آمدرفت استعمال ڪن ٿا.[105] شهر ۾ 60 کان وڌيڪ بس رستا آهن، جن تي 1,000 کان وڌيڪ گاڏيون هلن ٿيون، جڏهن ته عوامي آمدرفت واري شعبي ۾ 3,000 کان وڌيڪ ماڻهو ڪم ڪن ٿا.[106] بسن وانگر گڏيل ٽيڪسين جا پڻ اڳواٽ مقرر ڪيل رستا آهن ۽ اهي گڏيل سواريءَ جي بنياد تي هلن ٿيون. مجموعي طور گڏيل ٽيڪسين جا ٽي رستا آهن.[107]

ٽرالي بس جا رستا 1983ع ۾ کوليا ويا. شروعات ۾ ٽي رستا هئا، پر 2006ع تائين رڳو هڪ رستو باقي رهيو. 2008ع ۾ خاص رياستي ڪميشن، توانائي فراهم ڪندڙ ڪمپنيءَ ڏانهن قرضن سبب، ٽرالي بس جي واحد نظام کي غيرمنافع بخش قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ اهو مڪمل طور بند ڪيو ويو.[حوالو گهربل]

آستانا بائيڪ سائيڪل ورڇ وارو نظام

2011ع ۾ آستانا جي اڪيمات شهر ۾ تبديلين ۽ پروگرامن جو هڪ سلسلو لاڳو ڪرڻ لاءِ هڪ ڪمپني قائم ڪئي، جنهن کي ”آستانا جو نئون آمدرفت نظام“ سڏيو ويو.[108] انهن پروگرامن جي حصي طور تيز رفتار بس آمدرفت (بي آر ٽي) جا رستا کوليا ويا. ساڳئي سال هلڪي ريل (ايل آر ٽي) جي تعمير شروع ڪرڻي هئي. 16.4 ڪلوميٽر ڊگهي رستي تي مشتمل پهرئين مرحلي، جنهن ۾ نو اسٽيشنون شامل ٿيڻيون هيون، جي تعمير 1 ڊسمبر 2013ع تائين مڪمل ڪرڻ جي رٿابندي ڪئي وئي هئي. تنهن هوندي به، نومبر 2013ع ۾ صدر نورسلطان نظربائيف وڌيڪ لاڳت سبب ايل آر ٽي جي تعمير تي تنقيد ڪئي. ان جي بدران تيز رفتار بسون هلائڻ جو واعدو ڪيو ويو. تڪرار باوجود، ايل آر ٽي جي تعمير 2017ع ۾ انهن اوچن رستن جي اڏاوت سان شروع ٿي، جن تان ريل گاڏين کي گذرڻو هو.

آستانا ايل آر ٽي

[سنواريو]
ايل آر ٽي ريل گاڏي سيغاناق پل تان گذرندي

2019ع ۾ ڪرپشن جي هڪ اسڪينڊل کان پوءِ منصوبي تي ڪم بيهي رهيو، پر 2023ع ۾ تعمير ٻيهر شروع ڪئي وئي ۽ آستانا لائيٽ ميٽرو جي پهرين لائين سرڪاري طور 16 مئي 2026ع تي کولي وئي.[109]

هي هڪ اوچائيءَ تي ٺهيل هلڪي ريل آمدرفت جو نظام آهي، جنهن کي آستانا شهر جي اڪيمات جي ملڪيت واري عوامي ڪمپني سٽي ٽرانسپورٽيشن سسٽمز هلائي ٿي. آستانا لائيٽ ميٽرو هڪ 22.4 ڪلوميٽر ڊگهي لائين تي 18 اسٽيشنن تي مشتمل آهي. اها نورلي ژول ريلوي اسٽيشن کي نورسلطان نظربائيف بين الاقوامي هوائي اڏي سان ڳنڍي ٿي.

آستانا ايل آر ٽي جو ٻيو مرحلو هن وقت تعمير هيٺ آهي ۽ اهو سيٽلائيٽ شهر قوشي کي گاديءَ واري شهر سان ڳنڍيندو.[110]

هڪ سفر جو ڀاڙو 200 ٽينگي مقرر ڪيو ويو. ٽڪيٽون مخصوص ٽڪيٽ وڪرو ڪندڙ مشين مان يا ڪاسپي يا هاليق بئنڪ جي موبائل ايپ ۾ ڪيو آر ڪوڊ اسڪين ڪري خريد ڪري سگهجن ٿيون. ٽڪيٽ جي ادائيگي بئنڪ ڪارڊ وسيلي پڻ ڪري سگهجي ٿي، جيڪو ٽرمينل ذريعي پڙهيو ويندو آهي.[111]

2 جولاءِ 2026ع تي آستانا ايل آر ٽي جو نالو بدلائي ”ترلان آستانا“ رکيو ويو،[112] جنهن جي قازق ٻوليءَ ۾ معنيٰ ”تيز گهوڙو“ آهي.[113]

سائيڪل ورڇ وارو پروگرام آستانا بائيڪ 2014ع کان آستانا ۾ ڪم ڪري رهيو آهي. 2017ع ۾ هن نظام ۾ 1,000 سائيڪلن سان گڏ 40 اسٽيشنون شامل هيون.[حوالو گهربل]

هوائي آمدرفت

[سنواريو]
فائل:210720 NQZ Terminal view.jpg
نورسلطان نظربائيف بين الاقوامي هوائي اڏو

نورسلطان نظربائيف بين الاقوامي هوائي اڏو (IATA: NQZ, ICAO: UACC) ، جيڪو شهر جي مرڪز کان 17 ڪلوميٽرs (11 mi) ڏکڻ-اوڀر طرف واقع آهي، شهر جي ملڪي ۽ بين الاقوامي شهري هوائي آمدرفت جو مکيه مرڪز آهي.[114] اهو قازقستان جو ٻيو مصروف ترين هوائي اڏو آهي، جتان 2024ع ۾ 8,315,108 مسافر گذريا.[115] هوائي اڏي تان 21 هوائي ڪمپنيون ملڪ اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي باقاعده مسافر اڏامون هلائين ٿيون.[116] ايئر آستانا هن هوائي اڏي تي پنهنجو ٻيو سڀ کان وڏو مرڪز قائم رکيو آهي.[117] 2017ع تائين مسافرن جي آمدرفت ۾ متوقع 50 سيڪڙو واڌ سبب لڳ ڀڳ 40,000 چورس ميٽرs (430,000 sq ft) ايراضيءَ واري نئين ٽرمينل جي تعمير شروع ڪئي وئي.[118][119]

ريلوي ۽ رستا

[سنواريو]
الماتي ويندڙ تولپار ٽالگو ايڪسپريس ريل گاڏي

آستانا ملڪ جي مرڪز ۾ واقع آهي ۽ ريلوي توڙي روڊن جي ڄار لاءِ موزون آمدرفت مرڪز طور ڪم ڪري ٿو.[120]

آستانا ريلوي اسٽيشن شهر جي مکيه ريلوي اسٽيشن آهي ۽ روزانو لڳ ڀڳ 7,000 ماڻهن کي سهولت فراهم ڪري ٿي. نورلي ژول نالي هڪ نئين ريلوي اسٽيشن ايڪسپو 2017 دوران تعمير ڪئي وئي، جنهن ۾ 12,000 مسافرن جي گنجائش آهي. تولپار ٽالگو الماتي ڏانهن هلندڙ روزاني تيز رفتار ريل گاڏي آهي.[121] مختصر مدي واري رٿابنديءَ ۾ صنعتي ضلعي ۾ هڪ نئين ريلوي اسٽيشن جي تعمير شامل آهي؛ سي ايڇ پي پي-3 جي ڀرسان مال گاڏين لاءِ هڪ نئون ٽرمينل تعمير ڪيو ويندو.[122]

ايم-36 چيليابنسڪ–الماتي ۽ اي-343 آستانا–پيٽروپاول شاهراهون شهر مان گذرن ٿيون. آستانا جي حڪمت عمليءَ واري جاگرافيائي بيهڪ شهر کي ڀرپاسي جي اسٽيشنن تي گڏ ٿيندڙ مال لاءِ آمدرفت ۽ ٻيهر باربرداريءَ جي مرڪز طور ڪم ڪرڻ جي قابل بڻائي ٿي.[حوالو گهربل]

درياهي آمدرفت

[سنواريو]

2008ع کان شهر اندر ايسيل درياهه تي ٻيڙين جي آمدرفت جو انتظام ڪيو ويو آهي. شهر جي اڪيمات ”شپنگ ايسيل“ پروگرام تي عملدرآمد جي سلسلي ۾ هڪ خاص ادارو، جي ڪي ڪي پي ”ايسيل-آستانا“ قائم ڪيو.

ايڪسپو 2017

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايڪسپو 2017

1 جولاءِ 2010ع تي پيرس ۾ منعقد ٿيل بين الاقوامي نمائشون بيورو جي 153هين جنرل اسيمبليءَ ۾ ان وقت جي آستانا جي نمائندن شهر کي خصوصي ايڪسپو 2017 جي ميزباني لاءِ اميدوار طور پيش ڪيو.[123][124][125] هن نمائش لاءِ قازق تصور جديد دنيا ۾ سماج تي توانائيءَ جي اثر سان لاڳاپيل هو. آستانا ايڪسپو جو موضوع ”مستقبل جي توانائي“ هو.[126]

ايڪسپو 2017 جو 10 جون 2017ع تي وڏي پيماني تي افتتاح ٿيو، جنهن ۾ 17 ملڪن جي رياستي سربراهن شرڪت ڪئي. اها وچ ايشيا ۾ منعقد ٿيندڙ پهرين عالمي نمائش هئي ۽ ان جو مرڪزي پويلين، نور عالم، دنيا جي سڀ کان وڏي گولائيءَ واري عمارت آهي. 7 آگسٽ تي ويهه لک هون دورو ڪندڙ رجسٽر ٿيو. مجموعي طور 40 لک کان وڌيڪ ماڻهن نمائش ۾ شرڪت ڪئي.

اهم ماڳ

[سنواريو]
فائل:Khan Shatyr, Astana.jpg
خان شاتير تفريحي مرڪز
  1. ↑ Listeni/əˈstɑːnə/ ə-STAH-nə، /[unsupported input]æˈstɑːnə/ a-STAH-nə، /[unsupported input]æˈstænə/ a-STAN-ə؛[8][9][10][11] Kazakh: Астана، kk؛ Russian: Астана، ru.

هڪ نمايان اڏاوتي ڍانچو آهي، جيڪو نورسلطان نظربائيف جي تجويز تي قازقستان جي آزاديءَ جي سالگرهه جي اعزاز ۾ تعمير ڪيو ويو.

  • آزادي محل – سفارتي ۽ ٻين بين الاقوامي سطح جي تقريبن لاءِ تيار ڪيل عمارت؛ هن عمارت ۾ آستانا جي موجوده ۽ مستقبل جي اڏاوتن جو وڏي پيماني وارو خاڪو پڻ موجود آهي.
  • قازق ايلي – جنهن جي معنيٰ ”قازقن جو ملڪ“ آهي – آزادي چؤڪ تي هڪ يادگار آهي. 91 ميٽر اوچي ٿنڀي جي چوٽيءَ تي سامروڪ پکي (سامُروق، سيمرغ) رکيل آهي، جيڪو سڀني پکين جو بادشاهه ۽ ماڻهن جو محافظ سمجهيو وڃي ٿو. سامروڪ جي ڏندڪٿائي شڪل قازقستان جي هڪ ٻئي اهم يادگار ”بايتيريڪ“ ۾ پڻ شامل آهي، جنهن جي معنيٰ ”زندگيءَ جو وڻ“ آهي؛ ان وڻ هيٺ پکين جو بادشاهه ويهندو آهي ۽ پنهنجي پرن جي ڦڙڦڙاهٽ سان زمين تي ٻج پکيڙيندو آهي.
فائل:National Museum of the Republic of Kazakhstan.jpg
جمهوريه قازقستان جو قومي عجائب گهر
  • خان شاتير سڀ کان وڏو خريداري ۽ تفريحي مرڪز آهي، جنهن کي دنيا جو سڀ کان وڏو خيمو پڻ سمجهيو وڃي ٿو.
  • قازقستان پويلين ۽ سائنس عجائب گهر ”نور عالم“ 30 ميٽر قطر واري گول شڪل جي سڀ کان اوچي عمارت آهي.
  • نورژول بليوارڊ، جنهن کي اڳ واٽر-گرين بليوارڊ چيو ويندو هو، تفريح لاءِ پيادل علائقو آهي، جنهن ۾ ڳائيندڙ ڦوهارن جي قطار موجود آهي.
  • امن ۽ مفاهمت جو محل هڪ ڪانگريس هال آهي، جيڪو قازقستان جي روايتي ۽ عالمي مذهبن جي نمائندن جي سربراهي اجلاسن ۽ ڪانگريسن لاءِ تيار ڪيو ويو آهي.

ٻين اهم ماڳن ۾ قازقستان مرڪزي ڪنسرٽ هال، آستانا سرڪس ۽ قومي اوپيرا ۽ بيلٽ ٿيٽر شامل آهن.[127]

جڙواڻ شهر – ڀيڻ شهر

[سنواريو]

آستانا جا هيٺين شهرن سان جڙواڻ شهري لاڳاپا آهن:[128]

دوستاڻا شهر

[سنواريو]

آستانا هيٺين شهرن سان پڻ سهڪار ڪري ٿو:[128]

سمارٽ شهر شروعات

[سنواريو]

سمارٽ آستانا منصوبو ان وقت جي آستانا شهري انتظاميا پاران تيار ڪيل هڪ شروعات آهي، جنهن ۾ اسپتالن، اسڪولن، ٽڪيٽ بڪنگ نظام ۽ گهٽيءَ جي روشنيءَ سميت مختلف شعبن ۾ ٽيڪنالاجيءَ تي ٻڌل حل شامل ڪيا ويا آهن.[133] اهي منصوبا پاڻ ۾ ڳنڍيل ”سمارٽ آستانا“ ايپليڪيشن ذريعي هلن ٿا.[133]

آستانا جي سمارٽ شهر شعبي ۾ هر سال منعقد ٿيندڙ آستانا انوويشنز چئلينج پڻ شامل آهي، جنهن جو مقصد سمارٽ شهر واري تصور ڏانهن ڌيان ڇڪائڻ آهي.[134]

دنيا جو پهريون سمارٽ ۽ پائيدار شهر تيزرفتاري مرڪز آستانا ۾ کولڻ لاءِ رٿيل آهي، جنهن جو مقصد قازقستان جي بنيادي ڍانچي ۾ 10 کان 15 نون ڪاروباري حلن کي شامل ڪرڻ آهي.[134]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حاشيا

[سنواريو]
  1. 1 2 3 4 5 Pospelov 1993, pp. 24–25.
  2. ↑ "О назначении Касымбека Ж.М." (روسي ۾). akorda.kz. 8 December 2022. 8 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  3. 1 2 "Astana city – Statistics of the regions of the Republic of Kazakhstan". Bureau of National Statistics (انگريزي ۾). Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan. 3 April 2026 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 Жулмухаметова, Жадра (31 October 2017). "Чиновники работают над тем, чтобы уместить в Астане два миллиона человек" (روسي ۾). اصل نسخو مان 16 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ DOSM. "Gross domestic product by region for January-December 2024 (GRP)". Bureau of National Statistics (انگريزي ۾).
  6. ↑ "Postal Code for Astana, Kazakhstan". Postal Codes Database. اصل نسخو مان 2 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Kazakhstan Country Codes". CountryCallingCodes.com. اصل نسخو مان 23 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 "Nursultan". Merriam-Webster Dictionary. 13 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Astana". The American Heritage Dictionary of the English Language (5th ڇاپو). Boston: Houghton Mifflin Harcourt. 9 April 2019 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "Astana". ڪولنز انگريزي ڊڪشنري. هارپر ڪولنز. اصل نسخو مان 13 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2019 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Astana" آرڪائيو ڪيا ويا 13 May 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (آمريڪي) ۽ "Astana". ليڪسيڪو برطانوي انگريزي ڊڪشنري. آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. اصل نسخو مان 2020-07-26 تي محفوظ ڪيل.
  12. ↑ "Astana city". اصل نسخو مان 26 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 8 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Nursultan: Kazakhstan renames capital Astana after ex-president". بي بي سي نيوز. 20 March 2019. 3 April 2026 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Hari, Kurniawan (7 July 2017). "Astana, a city of modern structures". Jakarta Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 June 2018 تي حاصل ڪيل.
  15. 1 2 Moore, Rowan (7 August 2010). "Astana, Kazakhstan: the space station in the steppes". دي گارجين (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0261-3077. اصل نسخو مان 21 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Myers, Steven Lee (13 October 2006). "Kazakhstan's Futuristic Capital, Complete With Pyramid". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 July 2016 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Moore, Rowan (8 August 2010). "Astana, the futuristic frontier of architecture". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Carrington, Daisy (13 July 2012). "Astana: The world's weirdest capital city". CNN. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Russia and Eurasia 2020–2022 (انگريزي ۾). Rowman & Littlefield. 15 September 2021. ص. 268. ISBN 978-1-4758-5628-6.
  20. 1 2 3 "Guess which city holds the record for the most name changes?". The Economist. 1 October 2022. ص. 29. 31 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ "The history of Astana". Akimat of Astana. 19 جنوري 2013. اصل نسخو مان 7 آڪٽوبر 2014 تي محفوظ ڪيل. 6 آڪٽوبر 2014 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Astana renamed as Nur-Sultan". قازانفارم. 23 March 2019. 20 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "Nursultan, not Astana – Kazakhstan renames capital to honor Nazarbayev". Deutsche Welle. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 23 March 2019 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "President: Kazakhstan's capital will again be called Astana". ٽورانٽو اسٽار. 13 September 2022. 14 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "Kazakhstan's president signs decree to rename capital city to Astana". تاس. 17 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ From Bozok to a Modern Capital: the Long Journey Astana has Made Thus Far. "From Bozok to a Modern Capital: The Long Journey Astana has Made Thus Far". e-history.kz. 13 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  27. 1 2 3 4 Curtis, Simon; Klaus, Ian (2024). The Belt and Road City: Geopolitics, Urbanization, and China's Search for a New International Order. New Haven and London: ييل يونيورسٽي پريس. ISBN 9780300266900.
  28. ↑ "Revolt of 1837—1849 under the leadership of khan Kenesary". e-history.kz. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 13 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "History of Astana". e-history.kz. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 13 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "The social and economic relations in Kazakhstan in the second half of the XIX century". e-history.kz. 27 July 2013. 13 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ Казахстан. Национальная энциклопедия (روسي ۾). جلد 1. الماتي: Қазақ энциклопедиясы. 2004. ص. 145. ISBN 9965-9389-9-7.
  32. ↑ S. Kurmanova. "Deportation of Volga Germans to Kazakhstan: Causes and Consequences" (PDF). e-history.kz. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 22 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 13 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ Ceranka, Paweł; Szczepanik, Krzysztof (2020). Urzędy konsularne Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1945. Informator archiwalny (پولش ۾). Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Ministerstwo Spraw Zagranicznych. ص. 26. ISBN 978-83-65681-93-5.
  34. ↑ Paul Brummell (7 سيپٽمبر 2018). Kazakhstan. Bradt Travel Guides; Third edition. ص. 71. ISBN 978-1784770921.
  35. ↑ Ian MacWilliam (20 April 1994). "In Virgin Lands, a Dream Ends". The Moscow Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 13 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  36. 1 2 3 4 Kozlov & Gilburd 2013, p. 293.
  37. 1 2 Khrushchev 2010, p. 739.
  38. ↑ Kozlov & Gilburd 2013, p. 295.
  39. ↑ Kozlov & Gilburd 2013, p. 296.
  40. 1 2 "Astana – the capital of the Republic of Kazakhstan". e-history.kz. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "Timeline: Kazakhstan". BBC News. 31 January 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2009 تي محفوظ ڪيل. 24 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "Astana – the capital of the Republic of Kazakhstan". Official site of the President of the Republic of Kazakhstan. اصل نسخو مان 17 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 10 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "Nur-sultan". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ "Nursultan: Kazakhstan renames capital Astana after ex-president". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 20 March 2019. 21 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Kazakhstan to change name of capital from Nur-sultan back to Astana". دي گارجين (برطانوي انگريزي ۾). 14 September 2022. ISSN 0261-3077. 21 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ Brian White (9 January 2013). "Ulaanbaatar is the Coldest Capital". The Mongolist. اصل نسخو مان 26 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Still the third-coldest capital, despite balmy temperatures". Canada.com. 4 جنوري 2007. اصل نسخو مان 6 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ ڪوپن آبهوا درجابنديءَ موجب وچ، ڏکڻ، ڏکڻ-اوڀر ۽ اوڀر ايشيا ۽ سائبيريا جو تازه ڪاري ڪيل نقشو.
  49. 1 2 3 "Weather and Climate-The Climate of Astana" (روسي ۾). Weather and Climate. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 3 January 2022 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ "Akmola (Astana) Climate Normals 1961–1990". National Oceanic and Atmospheric Administration. August 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 2 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ "Klimatafel von Astana (Akmola, Zelinograd, Akmolinsk) / Kasachstan" (PDF). Federal Ministry of Transport and Digital Infrastructure. 17 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Переписи населения Российской Империи, СССР, 15 новых независимых государств" [روسي سلطنت، سوويت يونين ۽ 15 نون آزاد ملڪن جون آدمشماريون] (روسي ۾). Демоскоп Weekly.
  53. ↑ "Cities & towns of Kazakhstan". pop-stat.mashke.org.
  54. ↑ "Results of the National Population Census 2021". قازقستان جمهوريه جو قومي شماريات بيورو.
  55. ↑ "Population statistics" (روسي ۾). قازقستان جمهوريه جو قومي شماريات بيورو. اصل نسخو مان 26 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 8 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ "Население Астаны". Demoscope Weekly (روسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ Lillis, Joanna (20 March 2019). "Dark Shadows: Inside the Secret World of Kazakhstan". اصل نسخو مان 22 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 25 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "Численность насления по отдельным этносам Республики Казахстан" [قازقستان جمهوريه جي چونڊ نسلي گروهن موجب آبادي]. قازقستان جمهوريه جو قومي شماريات بيورو (روسي ۾).
  59. ↑ "Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2025 года" (روسي ۾). قازقستان جمهوريه جو قومي شماريات بيورو. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 3 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ "Astana". Angelfire.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 November 2012 تي محفوظ ڪيل. 21 October 2012 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ "Kazakhstan's Capital Holds a Lavish Anniversary Celebration". EurasiaNet.org. 9 July 2007. اصل نسخو مان 13 October 2007 تي محفوظ ڪيل. 9 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ "2021 жылғы Қазақстан Республикасы халқының ұлттық санағының қорытындылары" [قازقستان جمهوريه جي 2021ع واري قومي آدمشماري جا نتيجا] (قازق ۾). اصل نسخو مان 2 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 11 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ "Religion in Astana - Astana". astana-hotels.net. اصل نسخو مان 1 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  64. 1 2 Khangerey, Alua (12 August 2022). "Largest Mosque in Central Asia Opens in Nur-Sultan". The Qazaqstan Monitor.
  65. ↑ "How did Astana and Almaty Rank on Global Financial Centers Index?". The Qazaqstan Monitor. 23 September 2022. ص. 1.
  66. ↑ "Kazakhstan: Staff Concluding Statement of the 2018 Article IV Mission". IMF. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 28 June 2018 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "Astana celebrates 16th anniversary as Kazakhstan's capital". Tengrinews.kz. 9 July 2014. اصل نسخو مان 19 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "Poverty in Kazakhstan: Causes and Cures" (PDF). UNDP Kazakhstan. اصل نسخو (PDF) مان 3 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 19 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  69. 1 2 3 "Five projects to be launched in Astana industrial park this year". The Times of Central Asia. 5 February 2015. اصل نسخو مان 19 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "Over 170 thousand of people involved in small and medium enterprise in Astana". Akimat of Astana. 14 March 2014. اصل نسخو مان 16 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 26 January 2015 تي حاصل ڪيل.
  71. 1 2 "Number of small and medium-sized business entities grew by 13.7% in Astana". inform.kz. 14 July 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 14 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ "The Smart21 Communities of the Year". www.intelligentcommunity.org. اصل نسخو مان 5 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 4 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ Zhussupova, Dilshat (26 April 2019). "Nur-Sultan launches effort to attract another year of record foreign direct investment, says city administration". The Astana Times (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 9 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "Nur-Sultan, Almaty among 10 most popular tourist cities in CIS". The Astana Times. 16 October 2019. اصل نسخو مان 24 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 24 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "Kazakhstan's New Capital Is Growing Up Quick". Forbes. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 28 June 2018 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ "Twelfth Ministerial Conference to take place in Geneva in late 2021". World Trade Organization. World Trade Organization. 1 March 2021. اصل نسخو مان 1 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 16 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ "Vth Congress of Leaders of World and Traditional Religions". UNESCO. 27 July 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 28 June 2018 تي حاصل ڪيل.
  78. 1 2 Whyte 2000, p. 216.
  79. ↑ Достижения [Achievements] (روسي ۾). Astana F.C. اصل نسخو مان 17 August 2014 تي محفوظ ڪيل. 21 August 2014 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ ФК "Байтерек" – новый клуб из столицы [FC Bayterek – the new club from the capital] (روسي ۾). Total.kz. 30 March 2012. اصل نسخو مان 21 August 2014 تي محفوظ ڪيل. 21 August 2014 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ "Barys Astana". Kontinental Hockey League. اصل نسخو مان 7 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ "Snezhnye Barsy". Junior Hockey League. اصل نسخو مان 14 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ Paul Bartlett (8 August 2010). "Ice Comes Early for Astana Hockey Fans". Eurasianet.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "UCI WorldTeams". Union Cycliste Internationale (UCI). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  85. 1 2 3 "History". BC Astana. اصل نسخو مان 9 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "Preview: 2011 UCI Track World Cup round 1". BritishCycling.org.uk. 27 October 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ Ilyas Omarov (4 July 2013). "Astana Presidential Sports Club Launched". The Astana Times. اصل نسخو مان 25 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 21 August 2014 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ Paul Osborne (9 April 2014). "Astana Presidential Sports Club outlines vision to boost Kazakhstan's image". insidethegames.biz. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 August 2014 تي محفوظ ڪيل. 21 August 2014 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ Dmitry Lee (3 March 2015). "Alau Ice Palace Hosts World Sprint Skating Championship, Kazakh Skaters Fail to Reach Podium". The Astana Times. اصل نسخو مان 15 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ Nazymgul Kumyspaeva. "International President's Cup tennis tournament kicked off in Astana". KazPravda.kz. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "Tokayev opened The martial palace". tengrinews.kz. 6 July 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 July 2020 تي محفوظ ڪيل. 8 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "Доля владеющих казахским языком жителей Астаны достигла 91,2%". Informburo.kz (روسي ۾).
  93. ↑ "What language do the Kazakhs speak at home?". Central Asia Barometer (انگريزي ۾).
  94. ↑ "The number of university students in Astana increased by more than 10%". Akimat of Astana. 3 مارچ 2014. اصل نسخو مان 14 آڪٽوبر 2014 تي محفوظ ڪيل. 8 آڪٽوبر 2014 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ В новом учебном году в ЕНУ им. Л.Н. Гумилева будут обучаться 16 558 человек [16 558 students will study in the new academic year at the L.N.Gumilyov Eurasian National University] (روسي ۾). Info-Tses. 31 آگسٽ 2014. اصل نسخو مان 8 ڊسمبر 2015 تي محفوظ ڪيل. 1 ڊسمبر 2015 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ История и ЕНУ сегодня [History and ENU today] (روسي ۾). L.N.Gumilyov Eurasian National University. اصل نسخو مان 8 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "History of the university". S.Seifullin Kazakh Agro Technical University. اصل نسخو مان 11 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ "History & Strategy". Nazarbayev University. اصل نسخو مان 12 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ "Kazakh University of Economics, Finance and International Trade (KazUEFIT)". EURASHE.eu. 20 January 2015. اصل نسخو مان 12 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 11 June 2015 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ "History of KAZGUU". Kazakh Humanities and Law Institute. اصل نسخو مان 11 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "About the University". Astana Medical University. اصل نسخو مان 27 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 7 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "5 new schools open doors in Astana today". Kazinform. 1 September 2014. اصل نسخو مان 11 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ "13,000 to start school this year in Astana". Kazinform. 4 August 2014. اصل نسخو مان 11 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "General information about school". Miras International School. اصل نسخو مان 13 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 8 October 2014 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ Ainur Kuramyssova (17 December 2014). "36 Buses Added to Astana's Most Popular Routes". The Astana Times. اصل نسخو مان 23 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ "Astana Public Transportation". world66.com. اصل نسخو مان 23 فيبروري 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 فيبروري 2015 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ "Full list and map of current bus lines in Astana". EasyWay. 7 January 2023 تي حاصل ڪيل.
  108. ↑ Yusup Khassiev (17 October 2012). "Astana: an advancing city in the modern age". International Association of Public Transport. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "Kazakhstan splurges to get Astana light rail back on track". eurasianet. 20 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ https://en.tengrinews.kz/kazakhstan_news/astana-lrt-to-be-extended-to-the-old-railway-station-271566/
  111. ↑ https://en.tengrinews.kz/kazakhstan_news/no-tokens-or-cash-how-to-pay-for-rides-on-astana-lrt-271567/
  112. ↑ https://en.tengrinews.kz/news_overview/astana-lrt-officially-renamed-what-has-changed-at-the-272016/
  113. ↑ https://sozdik.kz/kk/dictionary/translate/kk/ru/%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD/
  114. ↑ Международный аэропорт Астаны [Astana International Airport] (روسي ۾). Aeroport.kz. اصل نسخو مان 8 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Passenger traffic". Astana International Airport. اصل نسخو مان 3 May 2014 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "General information". Astana International Airport. اصل نسخو مان 15 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ "No People's IPO for Air Astana in near future: Samruk Kazyna". Tengrinews.kz. 31 July 2014. اصل نسخو مان 16 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "Passenger traffic in Astana airport to increase to 5 million passengers a year by 2017". Akimat of Astana. 26 February 2013. اصل نسخو مان 16 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "New Passenger Terminal will be created after the Capitals Airport Reconstruction". Akimat of Astana. 6 November 2014. اصل نسخو مان 15 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ ""Astana" station". Kazakhstan Temir Zholy. اصل نسخو مان 15 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2015 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ "Kazakh-Spanish trains to become more comfortable". Tengrinews.kz. 28 January 2015. اصل نسخو مان 2 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ "Astana will construct new railroad station for EXPO-2017". Tengrinews.kz. 17 January 2013. اصل نسخو مان 4 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "Future energy – solutions for tackling mankind's greatest challenge". BIE. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 23 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ "Expo2017: Future Energy and Impact on our Lives". Astana Economic Forum. اصل نسخو مان 23 جُولاءِ 2014 تي محفوظ ڪيل.
  125. ↑ "Vision". expo2017astana.com. اصل نسخو مان 5 مَئي 2016 تي محفوظ ڪيل.
  126. ↑ "APCO Worldwide to Drive Energy Innovation Future as Chief Organizing Partner for USA Pavilion at Expo 2017". اصل نسخو مان 8 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 24 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  127. ↑ "7 Sights to See on Your Next Visit to Nur-Sultan". Qazaqstan Monitor. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2022 تي حاصل ڪيل.
  128. 1 2 "Международный авторитет Астаны повышают города-побратимы". inform.kz (روسي ۾). KazInform. 6 July 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 30 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ "State visit of President of Turkmenistan to the Republic of Kazakhstan". mfa.gov.tm. Ministry of Foreign Affairs of Turkmenistan. 18 April 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 30 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "About Manila: Sister Cities". City of Manila. اصل نسخو مان June 11, 2016 تي محفوظ ڪيل. November 24, 2016 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "30 Years of Indonesia - Kazakhstan Bilateral Relations: Astana and Nusantara Forge Sister City Cooperation in Historic First". kemlu.go.id. Ministry of Foreign Affairs (Indonesia). 4 July 2023. 13 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ ""Улаанбаатар олон улсын өдөрлөг-2019" арга хэмжээ эхэллээ". ulaanbaatar.mn (منگولي ۾). Ulaanbaatar. 21 October 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 11 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  133. 1 2 Satubaldina, Assel (29 June 2017). "Astana moving closer to becoming smart city". The Astana Times. اصل نسخو مان 28 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  134. 1 2 Kousa, Sofia (15 August 2019). "Nur-Sultan's Startup Ecosystem's Many Opportunities". Startup Genome. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 7 December 2020 تي حاصل ڪيل.

حوالا

[سنواريو]

ذريعا

[سنواريو]

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
آستانا
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان

حوالا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=آستانا&oldid=405078" تان ورتل