رضائي رشتا
رضائي رشتا (انگريزي: Milk Kinship) مان مراد اهي رشتا آهن جيڪي کير پيئڻ (رضاعت) جي ذريعي قائم ٿيندا آهن. جڏهن ڪو ٻار پنهنجي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيئي ٿو، ته ان عورت ۽ ان جي خاندان سان ٻار جا جيڪي لاڳاپا جڙن ٿا، تن کي "رضائي رشتا" چيو ويندو آهي. اسلام ۾ هنن رشتن کي رت جي رشتن (Consanguinity) وانگر مقدس ۽ محرم تصور ڪيو ويندو آهي.
تعريف ۽ لغوي معنيٰ
[سنواريو]"رضاعت" عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "کير پيئڻ" يا "کير پيئارڻ". سنڌي زبان ۾ هن کي "کير شريڪي" پڻ چيو ويندو آهي. اهي رشتا حياتياتي نه هجڻ جي باوجود قانوني ۽ شرعي طور تي تسليم ٿيل آهن.
شرعي شرط
[سنواريو]اسلامي فقہ موجب، رضائي رشتو تڏهن ثابت ٿيندو آهي جڏهن هيٺيان شرط پورا ٿين:
- ٻار جي عمر: کير پيئڻ وقت ٻار جي عمر اڍائي سالن (يا ڪجهه عالمن موجب ٻن سالن) کان گهٽ هجي.
- کير جو مقدار: کير جو ايترو مقدار پيتو وڃي جو اهو ٻار جي پيٽ ۾ پهچي. مختلف مڪتبه فڪر موجب ان جي مقدار ۾ اختلاف آهي، پر عام طور تي پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ کي معيار بڻايو ويندو آهي.
اهم رضائي رشتا
[سنواريو]جڏهن رضاعت جا شرط پورا ٿين ٿا، ته هيٺيان رشتا قائم ٿين ٿا:
- رضائي ماءُ: اها عورت جنهن ٻار کي کير پيئاريو.
- رضائي پيءُ: رضائي ماءُ جو مڙس (جنهن کي "صاحب اللبن" چيو ويندو آهي).
- رضائي ڀاءُ ۽ ڀيڻ: رضائي ماءُ جا پنهنجا حياتياتي ٻار.
- رضائي پٽ ۽ ڌيءَ: اهو ٻار جنهن ڪنهن عورت جو کير پيتو، اهو ان عورت لاءِ رضائي پٽ يا ڌيءَ آهي.
شرعي احڪام
[سنواريو]نڪاح جي حرمت
[سنواريو]اسلامي شريعت جو هڪ پڪو قاعدو آهي ته "جيڪي رشتا رت جي رشتي سان حرام آهن، اهي ئي رضاعت سان به حرام آهن." تنهنڪري:
- انسان پنهنجي رضائي ماءُ، رضائي ڀيڻ، رضائي خالو يا رضائي ڦڦيءَ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي.
- رضائي ڀيڻ ۽ ڀاءُ جو پاڻ ۾ نڪاح قطعي طور تي حرام آهي.
پردو ۽ محرميت
[سنواريو]رضائي مٽ مائٽ هڪ ٻئي لاءِ "محرم" آهن. تنهنڪري انهن جي وچ ۾ سڳن رشتيدارن وانگر پردو لازم ناهي. اهي هڪ ٻئي سان ملاقات ڪري سگهن ٿا، سفر ڪري سگهن ٿا ۽ گڏ رهي سگهن ٿا.
وراثت
[سنواريو]رضائي رشتن ۾ نڪاح جي حرمت ته هوندي آهي، پر انهن جي وچ ۾ وراثت (ملڪيت جو حصو) نه هوندي آهي. رضائي ٻار کي پنهنجي رضائي ماءُ يا پيءُ جي ملڪيت مان قانوني طور تي حصو نه ملندو آهي.
تاريخي اهميت
[سنواريو]قديم عرب ۾ هي رواج هو ته شهرن جا ماڻهو پنهنجا ٻار ٻهراڙيءَ جي دائين کي پالڻ لاءِ ڏيندا هئا ته جيئن ٻار صحتمند رهن ۽ سٺي ٻولي سکن. اسان جي نبي حضرت محمد ﷺ کي بيبي حليمه سعديه کير پيئاريو هو، جنهن ڪري پاڻ ﷺ جا ڪيترائي رضائي ڀاءُ ڀيڻ هئا (جهڙوڪ حضرت عبداللہ ۽ حضرت شيماء).
سماجي اهميت
[سنواريو]سنڌي سماج ۾ رضائي رشتن کي تمام گهڻو احترام ڏنو ويندو آهي. اڪثر ڪري جڏهن ٻن قبيلن يا خاندانن جي وچ ۾ دشمني ختم ڪرائڻي هوندي هئي، ته اهي هڪ ٻئي جا ٻار کير شريڪ ڪرائيندا هئا ته جيئن اهي هڪ ٻئي جا محرم ۽ ڀاءُ ڀيڻ بڻجي وڃن ۽ دشمني ختم ٿي وڃي.