مواد ڏانھن هلو

ھيضو يا ڪوليرا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ھیضو
Cholera
Synonymsايشيائي ھيضو، وبائي ھيضو[1]
ڪوليرا جي ڪري هڪ شخص کي سخت پاڻي جي کوٽ آهي. جنهن جي ڪري اکيون ٻڏي ويون آهن ۽ هٿ ۽ چمڙي تي جھرڻ لڳي ٿي.
مھارت متعدي بيماري
آثارپاڻيءَ واري دستن، الٽي، عضلات ۾ سور جي وڏي مقدار[2][3]
خرابي پاڻيءَ جي کوٽ، اليڪٽرولائيٽ عدم توازن[2]
معمول واري اٿلظاهر ٿيڻ کان پوءِ 2 ڪلاڪن کان 5 ڏينهن[3]
مدوڪجهه ڏينهن[2]
ڪارڻوائبريو ڪوليرا فيڪل-وَل (fecal-oral) رستي ذريعي پکڙجي ٿو[2] [4]
خطري جي گنجائشخراب صفائي، پيئڻ جو صاف پاڻي نه هجڻ، غربت[2]
تشخيصي طريقو پاخاني جي ٽيسٽ (Stool test)[2]
پرھيزبهتر صفائي، صاف پاڻي، هٿ ڌوئڻ، ڪوليرا جي ويڪسين[2][5]
علاجريهائيڊريشن ٿراپي (ORS)، زنڪ سپليمينٽيشن، نس ۾ پاڻي (intravenous fluids)، اينٽي بايوٽڪ[2][6]
قياس آرائي ان حموت جي شرح %1 کان گهٽ، علاج نه ٿيل موت جي شرح %50-%60
ورجاءسال ۾ 3-5 ملين ماڻهو[2]
موت28,800 (2015)[7]

ھيضو يا ڪوليرا (Cholera) هڪ انفيڪشن آهي جيڪا ننڍي آنت جي بيڪٽيريا، وبریو ڪوليرائي (Vibrio cholerae) جي ڪجهه دبائو جي ذريعي ٿئي ٿو.[8] علامتون ڪنهن به حد تائين، نرم، شديد تائين ٿي سگهن ٿيون.[9] ڪلاسيڪي علامت وڏي مقدار ۾ پاڻيءَ واري دستن جو آهي جيڪو ڪجهه ڏينهن تائين رهي ٿو.[10] الٽي ۽ عضلات جي درد پڻ ٿي سگھي ٿي.[11] دستن ايترو ته شديد ٿي سگهي ٿو جو اهو ڪلاڪن اندر سخت ڊيهائيڊريشن ۽ اليڪٽرولائٽ عدم توازن ڏانهن وٺي وڃي ٿو.[12] ان جو نتيجو سڙيل اکيون، ٿڌي چمڙي، چمڙي جي لوچ گھٽجي وڃي ۽ ھٿن ۽ پيرن جي جھرڻ ٿي سگھي ٿو.[13] ڊيهائيڊريشن سبب چمڙي نيري ٿي سگهي ٿي. [14] علامتون ظاهر ٿيڻ کان ٻن ڪلاڪن کان پنجن ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن.[15]

هيضو وبریو ڪوليرائي جي ڪيترن ئي قسمن جي ڪري ٿئي ٿو، جنهن ۾ ڪي قسم ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ سخت بيماري پيدا ڪن ٿا.[16] اهو گهڻو ڪري غير محفوظ پاڻي ۽ غير محفوظ خوراڪ جي ڪري پکڙجي ٿو جيڪو بيڪٽيريا تي مشتمل انساني فضلن سان آلوده ٿيو آهي. [17] اڻڄاتل شيل مڇي (Shellfish) هڪ عام ذريعو آهي. صرف انسان ھن بيڪٽيريا جو مشهور ميزبان آهن.[18] بيماريءَ لاءِ خطري جی عنصر ۾ ناقص صفائي، پيئڻ جو ناصاف پاڻي ۽ غربت شامل آھن.[19] ڪولیرا جي تشخيص فضلي جي ٽيسٽ يا تيز ڊيپ اسٽڪ ٽيسٽ ذريعي ٿي سگهي ٿي، [20] ڊيپ اسٽڪ ٽيسٽ گهٽ درست آهي.[21]

ڪولیرا جي روڪٿام جی طريقن م بهتر صفائي ۽ صاف پاڻي تائين رسائي شامل آهن.[22] ڪولیرا جون ويڪسين جيڪي وات ذريعي ڏنيون وڃن ٿيون، اهي اٽڪل ڇهن مهينن تائين مناسب تحفظ فراهم ڪن ٿيون ۽ ای. ڪولی (E. coli) جي ڪري ٿيندڙ دستن جي هڪ ٻي قسم جي خلاف بچاءَ جو اضافي فائدو ڏئي ٿي.[23] سال 2017ع ۾ يو ايس فوڊ اينڊ ڊرگ ايڊمنسٽريشن (ايف ڊي اي) 18 کان 64 سالن جي ان بالغن لاءِ، جيڪا فعال ڪالیرا ٽرانسميشن واري علائقي ڏانهن سفر ڪري رهيا آهن، "ويڪسچورا" نالي جي واحد زنده، زباني نسخي کي ڪولیرا جي ويڪسين طور منظور ڪيو. [24] اهو نوجوان ٻارن کي محدود تحفظ فراهم ڪري ٿو. جيڪي ماڻهو ڪالرا جي هڪ قسط کان بچي ويندا آهن انهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ڊگهي مدافعت هوندي آهي (جنهن جي آزمائش ڪئي وئي).[25]

متاثر ٿيل ماڻهن لاءِ بنيادي علاج، ٿوري مٺي ۽ لوڻ واري حل کي استعمال ڪندي رطوبت ۽ اليڪٽرولائٽس جي متبادل طور اورل ريهائيڊريشن سالٽس (ORS) آهي. چانورن جي بنياد تي حل کي ترجيح ڏني وئي آهي. ٻارن ۾ نتيجن کي بهتر ڪرڻ لاء زنڪ سپليمينٽيشن پڻ مليا آهن.[6] سخت حالتن ۾، اندروني سيال، جهڙوڪ رينجر جي ليڪٽيٽ، گهربل ٿي سگهي ٿي، ۽ اينٽي بايوٽيڪٽس فائدي وارا ٿي سگهن ٿيون. اينٽي بايوٽڪ جو انتخاب اينٽي بايوٽڪ جي حساسيت جي جاچ جي مدد سان ڪيو ويندو آهي.[3]

ڪالرا سڄي دنيا ۾ اندازاً 30 کان 50 لک ماڻهن کي متاثر ڪري ٿو ۽ هر سال 28,800 کان 1,30,000 موت جو سبب بڻجي ٿو. [7] اڄ تائين، ترقي پذير دنيا ۾ کولرا جي وبائي مرضن جا ست واقعا واقع ٿيا آهن، جن ۾ سڀ کان تازي شروعات 1961 ۾ ٿي، ۽ اڄ تائين جاري آهي.[26] اها بيماري وڏي آمدني وارن ملڪن ۾ ناياب آهي ۽ ٻارن کي تمام گهڻو متاثر ڪري ٿي. [27] ڪالرا ۽ خاص علائقن ۾ دائمي طور تي, ٻنهي جي وباء جي صورت ۾ ٿئي ٿو. بيماريءَ جي جاري خطري ۾ آفريڪا ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا جا علائقا شامل آهن.[2]

متاثر ٿيل ماڻهن ۾ موت جو خطرو عام طور تي %5 کان گهٽ هوندو آهي، بهتر علاج سان، پر علاج تائين اهڙي رسائي کان سواءِ %50 تائين وڌي سگهي ٿو.[2] ڪالرا جون وضاحتون 5 صدي قبل مسيح ۾ سنسڪرت ۾ مليون آهن.[5] يورپ ۾، ڪالرا هڪ اصطلاح هو جيڪو شروعات ۾ ڪنهن به قسم جي گيسٽرو اينٽرائٽس کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو هو، ۽ 19 صدي جي شروعات تائين هن بيماري لاءِ استعمال نه ڪيو ويندو هو. [28] 1849 ۽ 1854 جي وچ ۾ جان سنو پاران انگلينڊ ۾ ڪالرا جي مطالعي وبائي مرض جي ميدان ۾ اهم ترقي ڪئي ڇاڪاڻ ته آلوده پاڻي ذريعي منتقلي بابت سندس بصيرت هئي، ۽ ان جو هڪ نقشو وبائي مرض جي ٽريڪنگ جي پهرين رڪارڊ ٿيل واقعن هو.[29]

ويڊيو وڪي (اسڪرپٽ) سان هن مضمون جو وڊيو خلاصو

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "textbook".
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  3. 1 2 3 "Cholera – Vibrio cholerae infection Information for Public Health & Medical Professionals". Centers for Disease Control and Prevention. January 6, 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Fink2016".
  5. 1 2 "Cholera". Lancet 379 (9835): 2466–2476. June 2012. doi:10.1016/s0140-6736(12)60436-x. PMID 22748592. PMC 3761070. https://archive.org/details/sim_the-lancet_june-30-july-6-2012_379_9835/page/2466.
  6. 1 2 "Cholera – Vibrio cholerae infection Treatment". Centers for Disease Control and Prevention. November 7, 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  7. 1 2 Wang, Haidong; Naghavi, Mohsen; Allen, Christine; Barber, Ryan M.; Bhutta, Zulfiqar A.; Carter, Austin; Casey, Daniel C.; Charlson, Fiona J. et al. (October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet 388 (10053): 1459–1544. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMID 27733281.
  8. ↑ Finkelstein, Richard A. (1996). "Cholera, Vibrio cholerae O1 and O139, and Other Pathogenic Vibrios". ۾ Baron, Samuel (مرتب). Medical Microbiology (4th ڇاپو). University of Texas Medical Branch at Galveston. ISBN 978-0-9631172-1-2. PMID 21413330. سانچو:NCBIBook2.
  9. ↑ "Cholera – Vibrio cholerae infection Information for Public Health & Medical Professionals". Centers for Disease Control and Prevention. January 6, 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  11. ↑ "Cholera – Vibrio cholerae infection Information for Public Health & Medical Professionals". Centers for Disease Control and Prevention. January 6, 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  13. ↑ "Cholera". Lancet 379 (9835): 2466–2476. June 2012. doi:10.1016/s0140-6736(12)60436-x. PMID 22748592. PMC 3761070. https://archive.org/details/sim_the-lancet_june-30-july-6-2012_379_9835/page/2466.
  14. ↑ Bailey, Diane (2011). Cholera (1st ڇاپو). New York: Rosen Pub. ص. 7. ISBN 978-1-4358-9437-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2016-12-03 تي محفوظ ڪيل.
  15. ↑ "Cholera – Vibrio cholerae infection Information for Public Health & Medical Professionals". Centers for Disease Control and Prevention. January 6, 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  17. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  18. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  19. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  20. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  21. ↑ "Diagnosis and Detection". Centers for Disease Control and Prevention. February 10, 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Cholera". Lancet 379 (9835): 2466–2476. June 2012. doi:10.1016/s0140-6736(12)60436-x. PMID 22748592. PMC 3761070. https://archive.org/details/sim_the-lancet_june-30-july-6-2012_379_9835/page/2466.
  23. ↑ "Cholera vaccines: WHO position paper". Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. March 2010. PMID 20349546. https://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf.
  24. ↑ "Cholera Fact Sheet". www.health.ny.gov. 2017. 2020-05-26 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Harris, Jason B (November 15, 2018). "Cholera: Immunity and Prospects in Vaccine Development". J Infect Dis 218 (Suppl 3): S141–S146. doi:10.1093/infdis/jiy414. PMID 30184117.
  26. ↑ "Cholera's seven pandemics". CBC. 9 May 2008. 15 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Cholera – Vibrio cholerae infection". Centers for Disease Control and Prevention. October 27, 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "rosenberg".
  29. ↑ Timmreck, Thomas C. (2002). An introduction to epidemiology (3. ڇاپو). Sudbury, MA: Jones and Bartlett Publishers. ص. 77. ISBN 978-0-7637-0060-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2016-12-03 تي محفوظ ڪيل.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ھيضو_يا_ڪوليرا&oldid=407338" تان ورتل