ھند آريائي قومون

هند-آريائي ماڻهو
	1978ع جو نقشو، جنهن ۾ اهم هند-آريائي ٻولين جي جاگرافيائي ورڇ ڏيکاريل آهي. (اردو کي هندي جي زمري ۾ شامل ڪيو ويو آهي. روماني، دوماري ۽ لوماورين هن نقشي جي دائري کان ٻاهر آهن.) ٽٻڪن يا پٽين وارا علائقا گهڻ لسانيت وارن علائقن کي ظاهر ڪن ٿا. مرڪزي داردي اوڀر اتر اتر-اولهه اولهه ڏکڻ {{{2}}}
ڪل آبادي
	لڳ ڀڳ 1.4 ارب[حوالو گهربل]
ٻوليون
	هند-آريائي ٻوليون
مذھبَ
	گهڻائي هندو ۽ مسلمان; نمايان اقليتون: ٻڌ، سک، جين، عيسائي ۽ ڪجهه غير مذهبي، ملحد يا لاادري
لاڳاپيل نسلي گروھ
	ايراني ماڻهو

هند-آريائي ماڻهو (انگريزي ٻولي: Indo-Aryan peoples)، جن کي هند-يورپي اڀياس جي حوالي سان انڊڪ ماڻهو (انگريزي ٻولي: Indic peoples) پڻ چيو ويندو آهي، ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مختلف نسلي ۽ لسانياتي گروهن جو مجموعو آهن، جيڪي روايتي طور هند-آريائي ٻوليون ڳالهائيندا آهن. تاريخي طور، آريا اهي مالوند (چرواها) ماڻهو هئا، جيڪي هند-ايراني ٻوليون ڳالهائيندا هئا. موجوده علمي نظرين موجب، اهي وچ ايشيا مان هند-آريائي لڏپلاڻ دوران ڏکڻ ايشيا ۾ آيا ۽ هتي پروٽو-هند-آريائي ٻولي متعارف ڪرائي.^[1]^[2]^[3]^[4]^[5] شروعاتي هند-آريائي ماڻهو ايراني ماڻهن سان ويجها لاڳاپيل هئا، جيڪي سنڌو درياهه جي اولهه ۾ ايراني سطح مرتفع تي رهندا هئا. ٻنهي گروهن جي وچ ۾ ثقافتي، لساني ۽ تاريخي لاڳاپن جا واضح ثبوت موجود آهن. اڄڪلهه هند-آريائي ٻوليون ڳالهائيندڙن جي اڪثريت هندوڪش جبل جي ڏکڻ ۽ سنڌو درياهه جي اوڀر ۾ رهندي آهي، جيڪي موجوده بنگلاديش، نيپال، پاڪستان، سري لنڪا، مالديپ، هندستان جي اترئين اڌ ۽ افغانستان جي ڪجهه علائقن ۾ آباد آهن.^[6]

تاريخ

پروٽو-هند-ايراني

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو هند-ايراني ماڻهو, پروٽو-هند-يورپي, آريا, هند-يورپي لڏپلاڻ ۽هند-آريائي لڏپلاڻ

وڌيڪ ڏسو: ڏکڻ ايشيا جي جينياتي ۽ آثارِ جينياتي اڀياس ۽ هندستان جي آباديءَ جي شروعات

هندستاني برصغير ۾ هند-آريائي ٻوليون متعارف ٿيڻ جو نتيجو هند-آريائي لڏپلاڻ هو، جنهن دوران هند-آريائي ماڻهو وچ ايشيا مان برصغير جي اترين علائقن (اڄوڪي بنگلاديش، ڀوٽان، هندستان، نيپال، پاڪستان ۽ سري لنڪا) ڏانهن لڏي آيا. هڪ ٻيو هند-آريائي گروهه اولهه طرف لڏي ويو ۽ اتر شام ۾ ميتاني بادشاهت جو بنياد وڌو.^[7] (تقريباً 1500–1300 ق.م.)، جڏهن ته ٻيو گروهه ويدي ماڻهو هو.^[8] ڪرسٽوفر آءِ. بيڪ وِٿ موجب، قديم اندروني ايشيا جا وُسون ماڻهو پڻ شايد هند-آريائي نسل جا هئا.^[9]

پروٽو-هند-ايراني، جن مان پوءِ هند-آريائي وجود ۾ آيا، کي سنتاشتا ثقافت (2100–1800 ق.م.)^[10]^[11] ۽ اندرونووو ثقافت سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو،^[12] جيڪا تقريباً 1800 کان 1400 ق.م. تائين ارال سمنڊ جي چوڌاري موجوده قزاقستان، ترڪمانستان ۽ ازبڪستان جي ميداني علائقن ۾ ڦهليل هئي.

پروٽو-هند-آريائي تقريباً 1800–1600 ق.م. جي وچ ڌاري ايراني شاخ کان جدا ٿيا،^[13] پوءِ بيڪٽريا-مارجيانا آثارِ قديمه وارو ثقافتي پيچيدو نظام (BMAC) مان ڏکڻ طرف گذريا، جتان هنن ڪجهه مذهبي عقيدا ۽ رسمون اختيار ڪيون، ۽ پوءِ وڌيڪ ڏکڻ طرف ليوانت ۽ اتر-اولهه هندستان ڏانهن لڏي ويا.^[14]^[1]

هند-آريائي لڏپلاڻ، هند-يورپي ٻولين جي ان وڏي ڦهلاءَ جو حصو هئي، جيڪا پونٽڪ-ڪيسپين اسٽيپ واري علائقي مان چوٿين هزارين ق.م. ۾ شروع ٿي هئي.^[1]^[15]^[16] گنڌارا قبرستان ثقافت، قبرستان ايڇ ثقافت، ٽامي جي ذخيرن واري ثقافت، ڳاڙهي رنگ جي مٽيءَ جي ٿانون واري ثقافت ۽ رنگيل ڀوري ٿانون واري ثقافت کي هند-آريائي ماڻهن سان لاڳاپيل امڪاني ثقافتون سمجهيو وڃي ٿو.

هند-آريائي ماڻهن کي گڏ رکڻ وارو عنصر سندن گڏيل ٻولي ۽ ثقافتي روايتون هيون، جن کي آريا (يعني "معزز" يا "شريف") چيو ويندو هو. گذريل لڳ ڀڳ چئن هزارن سالن دوران هند-آريائي ثقافت خاص طور تي هندستان اندر ارتقا ڪئي، پر ان جا بنياد هند-آريائي ۽ برصغير جي مقامي ماڻهن جي ثقافتي ورثي جي ميلاپ تي قائم هئا.^[17] اها ٻولي ۽ ثقافت سرپرستي ۽ سماجي لاڳاپن جي نظام وسيلي ٻين گروهن تائين به پهتي، جنهن سبب ڪيترائي مقامي گروهه هن ثقافت ۾ ضم ٿي ويا ۽ ان جو ٻين ثقافتن تي به گهرو اثر پيو.

جينياتي تحقيق موجب، اڄ جي گهڻين هند-آريائي ٻوليون ڳالهائيندڙ آباديون بنيادي طور وچ ايشيا جي اسٽيپي مالوند ماڻهن، ايراني شڪاري-گڏ ڪندڙن ۽ ڪجهه حد تائين ڏکڻ ايشيا جي قديم شڪاري-گڏ ڪندڙن (AASI) جي ملاوٽ مان وجود ۾ آيون آهن. ٻئي طرف، دراوڙي ٻوليون ڳالهائيندڙ آباديون به ڏکڻ ايشيا جي شڪاري-گڏ ڪندڙن ۽ ايراني شڪاري-گڏ ڪندڙن جي گڏيل نسل مان آهن، جن ۾ وچ ايشيا جي اسٽيپي ماڻهن جو حصو نسبتاً گهٽ آهي. ڏکڻ هندستان جي قبائلي دراوڙي آباديءَ ۾ AASI جو حصو سڀ کان وڌيڪ آهي.^[18]^[19]^[20] ان کان سواءِ، آسٽرو ايشيائي ۽ تبتي-برمي ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻهن پڻ ڏکڻ ايشيا جي جينياتي جوڙجڪ ۾ پنهنجو حصو وڌو آهي.^[21]

مقامي آريائيت (Indigenous Aryanism) اهو نظريو پيش ڪري ٿي ته هند-آريائي ماڻهو برصغير جا ئي اصل رهواسي هئا ۽ هند-يورپي ٻوليون هتان وچ ايشيا ۽ يورپ ڏانهن ڦهليون. جديد علمي تحقيق موجب هن نظرئي جي حمايت بنيادي طور نظرياتي يا سياسي محرڪن تي ٻڌل آهي، ۽ ان جي پٺڀرائي لاءِ معتبر سائنسي يا علمي ثبوت موجود ناهن.^[22]^[23]^[24]^[25]سانچو:Snf

تاريخي هند-آريائي قومن جي فهرست

پڻ ڏسو: قديم هند-آريائي قومن ۽ قبيلن جي فهرست

تاريخي هند-آريائي قومون
اکر	قومون
ا	انگه
ب	باهليڪا ڀارت قبيلو بولي قبيلو
چ	چيديا
د	ديوا
گ	گانڌاري گانگاريدائي گپت
ڪ	ڪمبوج ڪلنگ ڪشمير ڪيڪيه خاصا ڪيڪٽا ڪوليا ڪوسالا ڪرو
ل	لڇوي
م	مدر مگڌي مالوا ملڪا ماتسيه ميتاني موريا
ن	نايا نشڌ
و	اوڊرا
پ	پڪٿا پالا پنچالا پونڊرا پورو
س	سلوا سلوا بادشاھت سرسوتا سوويرا شاڪيه شونگ سنڌو سدرا سورسينا
ٽ	تريگارٽا
اُ	اتڪلا
و	ونگا وتسا ودربها وديها ورشني
ي	يادو يادووا يودهيا

ھمعصر هند-آريائي قومون

همعصر هند-آريائي ماڻهو
اکر	ماڻهو ۽ برادريون
ا	اگريا ماڻهو • انڌ ماڻهو • انگيڪا ماڻهو • آسامي ماڻهو • اوڌي ماڻهو • اوديا ماڻهو
ب	بايگا ماڻهو • باڪروال ماڻهو • بانجارا ماڻهو • باردا ماڻهو • باروا ماڻهو • باٺودي ماڻهو • بازيگر ماڻهو • بين ماڻهو • بيدي ماڻهو • بنگالي ماڻهو • بناز ماڻهو • بوٽي ماڻهو • بروڪپا ماڻهو • بنديلي ماڻهو
ڀ	ڀاريا ماڻهو • ڀيل ماڻهو • ڀوجپوري ماڻهو • ڀوٽاڊا ماڻهو • ڀوڪسا ماڻهو • ڀوئيا ماڻهو • ڀنجيا ماڻهو • بنجهيا ماڻهو • بشنوپريا منيپوري ماڻهو
ت	تادوي ڀيل ماڻهو • تانچنگيا ماڻهو • تيراهي ماڻهو • توروالي ماڻهو
ٿ	ٿري ماڻهو • ٿارو ماڻهو
چ	چڪما ماڻهو • چڪوا ماڻهو
د	دائنگنيٽ ماڻهو • داموريا ماڻهو • دانوار ماڻهو • درائي ماڻهو • دکني ماڻهو • ديشي ماڻهو • ڌويهي ماڻهو • ڊوم ماڻهو
ڌ	ڌاڪايا ماڻهو • ڌوڊيا ماڻهو
ڊ	ڊوگرا ماڻهو
ر	راجستاني ماڻهو • راجوار ماڻهو • رانا ٿارو ماڻهو • راٿوا ماڻهو • ريلي ماڻهو • روهنگيا ماڻهو • روماني ماڻهو
س	سدان ماڻهو • سهريا ماڻهو • سنسي ماڻهو • سرائيڪي ماڻهو • سرڪ ماڻهو • سرازي ماڻهو • سوراشٽر ماڻهو • سورجاپوري ماڻهو • سلهيٽي ماڻهو • سنڌي ماڻهو • سنهالي ماڻهو • سونٽي ماڻهو
ش	شينا ماڻهو
گ	گڊي ماڻهو • گاميت ماڻهو • گڙهوالي ماڻهو • گاوڙي ماڻهو • گوالپاريه ماڻهو • گجراتي ماڻهو • گرجر ماڻهو
ه	هاجونگ ماڻهو • هلبا ماڻهو • هلپتي ماڻهو • هرڻ شڪاري ماڻهو • هرياڻوي ماڻهو • هل خريا ماڻهو • هندڪي ماڻهو
ج	جادگال ماڻهو • جاتاپو ماڻهو • جاونساري ماڻهو
ڪ	ڪلاش ماڻهو • ڪامرُوپي ماڻهو • ڪشميري ماڻهو • ڪٽڪري ماڻهو • ڪيوٽ ماڻهو • کرواريا ماڻهو • خاص ماڻهو • ڪشتواڙي ماڻهو • کو ماڻهو • کوٽا ماڻهو • ڪوهستاني ماڻهو • ڪنڪڻي ماڻهو • ڪومل ماڻهو • ڪمايوني ماڻهو • ڪڇي ماڻهو • ڪوچ راجبونگشي ماڻهو • ڪوڪنا ماڻهو • ڪولي ماڻهو • ڪوٽيا ماڻهو • ڪوراوي ماڻهو • کنڊيشي ماڻهو
ل	لمپوڇوا ٿارو ماڻهو • لاسي ماڻهو • لواتي ماڻهو • لوڌا ماڻهو • لوم ماڻهو
م	مگهي ماڻهو • ميٿل ماڻهو • ماجهي ماڻهو • ماجهواريا ماڻهو • مال پهاڙيا ماڻهو • مراٺي ماڻهو • مارواڙي ماڻهو • مينا ماڻهو • ميگهواڙ ماڻهو • ميمڻ ماڻهو • ميواتي ماڻهو • ميا ماڻهو • موريا ماڻهو • مهاجر ماڻهو
ن	ناگپوريا ماڻهو • نشيا شيخ ماڻهو
پ	پهاڙي ماڻهو • پالولا ماڻهو • پانگوالا ماڻهو • پانيڪا ماڻهو • پريا ماڻهو • پارڌي ماڻهو • پشائي ماڻهو • پاوڙا ماڻهو • پنجابي ماڻهو
و	واگهري ماڻهو • والمڪي ماڻهو • ون گرجر ماڻهو • ويدا ماڻهو^{[lower-alpha 1]} • وارلي ماڻهو • واتل ماڻهو

پڻ ڏسو

حوالا

1 2 3 Anthony 2007.
↑ Erdosy 2012.
↑ "How ancient DNA may rewrite prehistory in India". BBC. 23 December 2018. 23 November 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ "New reports clearly confirm 'Arya' migration into India". The Hindu. 13 September 2019. 23 November 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ "Aryans or Harappans—Who drove the creation of caste system? DNA holds a clue". ThePrint. 29 June 2021. 23 November 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ Danesh Jain, George Cardona (2007). The Indo-Aryan Languages. Routledge. ص. 2.
↑ Anthony 2007, p. 454.
↑ Beckwith 2009, p. 33 note 20.
↑ Beckwith 2009, p. 376.
↑ Anthony 2007, p. 390 (fig. 15.9), 405–411.
↑ Kuz'mina 2007, p. 222.
↑ Smith, Frederick M. (March 2009). "The Origin of the Indo-Iranians by Elena E. Kuz'mina". Religious Studies Review 35 (1): 72. doi:10.1111/j.1748-0922.2009.01329_5.x.
↑ Anthony 2007, p. 408.
↑ George Erdosy (1995). "The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity", p. 279
↑ Johannes Krause mit Thomas Trappe: Die Reise unserer Gene. Eine Geschichte über uns und unsere Vorfahren. Propyläen Verlag, Berlin 2019, p. 148 ff.
↑ "All Indo-European Languages May Have Originated From This One Place". IFLScience. 24 May 2018. 26 December 2019 تي حاصل ڪيل.
↑ Avari, Burjor (2007-06-11). India: The Ancient Past: A History of the Indian Sub-Continent from c. 7000 BC to AD 1200. Routledge. ص. xvii. ISBN 978-1-134-25161-2.
↑ Reich et al. 2009.
↑ Narasimhan et al. 2019.
↑ Yelmen, Burak; Mondal, Mayukh; Marnetto, Davide; Pathak, Ajai K; Montinaro, Francesco; Gallego Romero, Irene; Kivisild, Toomas; Metspalu, Mait et al. (5 April 2019). "Ancestry-Specific Analyses Reveal Differential Demographic Histories and Opposite Selective Pressures in Modern South Asian Populations". Molecular Biology and Evolution 36 (8): 1628–1642. doi:10.1093/molbev/msz037. PMID 30952160.
↑ Basu et al. 2016.
↑ Witzel 2001, p. 95.
↑ Jamison 2006.
↑ Guha 2007, p. 341.
↑ Fosse 2005, p. 438.
↑ "Veddah Language (Ved)". Ethnologue. SIL International. 15 February 2026 تي حاصل ڪيل.

ماخذ

Anthony, David W. (2007). The Horse The Wheel And Language. How Bronze-Age Riders From the Eurasian Steppes Shaped The Modern World. Princeton University Press.

"Genomic reconstruction of the history of extant populations of India reveals five distinct ancestral components and a complex structure". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 113 (6): 1594–9. February 2016. doi:10.1073/pnas.1513197113. PMID 26811443. Bibcode: 2016PNAS..113.1594B.

Beckwith, Christopher I. (16 March 2009). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press. ISBN 978-1400829941. 30 December 2014 تي حاصل ڪيل.

Bryant, Edwin (2001). The Quest for the Origins of Vedic Culture. Oxford University Press. ISBN 0-19-513777-9.

Erdosy, George, مرتب (2012), The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity, Walter de Gruyter

Fosse, Lars Martin (2005), "ARYAN PAST AND POST-COLONIAL PRESENT. The polemics and politics of indigenous Aryanism", ۾ Bryant, Edwin; Patton, Laurie L. (مرتب), The Indo-Aryan Controversy. Evidence and inference in Indian history, Routledge

Guha, Sudeshna (2007), "Review. Reviewed Work: The Indo-Aryan Controversy: Evidence and Inference in Indian History by Edwin F. Bryant, Laurie Patton", Journal of the Royal Asiatic Society, Third Series, 17 (3): 340–343, doi:10.1017/S135618630700733X, S2CID 163092658

Jamison, Stephanie W. (2006). "The Indo-Aryan controversy: Evidence and inference in Indian history (Book review)". Journal of Indo-European Studies 34: 255–261. http://www.safarmer.com/Indo-Eurasian/Bryant_Patton.review.pdf.

Kuz'mina, Elena Efimovna (2007), J. P. Mallory (مرتب), The Origin of the Indo-Iranians, Brill, ISBN 978-9004160545

Loewe, Michael; Shaughnessy, Edward L. (1999). The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC. Cambridge University Press. ص. 87–88. ISBN 0-5214-7030-7. 1 November 2013 تي حاصل ڪيل.

Mallory, J. P. (1998). "A European Perspective on Indo-Europeans in Asia". ۾ Mair, Victor H. (مرتب). The Bronze Age and Early Iron Age Peoples of Eastern Central Asia. Washington, D.C.: Institute for the Study of Man. ISBN 0-941694-63-1.

Narasimhan, Vagheesh M.; Patterson, N.J.; Moorjani, Priya; Rohland, Nadin; ۽ ٻيا (2019), "The Formation of Human Populations in South and Central Asia", Science, 365 (6457): 7487, Bibcode:2019Sci...365t7487N, doi:10.1126/science.aat7487, PMC 6822619, PMID 31488661, اصل نسخو مان 29 December 2020 تي محفوظ ڪيل, 20 January 2021 تي حاصل ڪيل

Olson, Carl (2016). Religious Ways of Experiencing Life: A Global and Narrative Approach. Routledge.

Reich, David; Thangaraj, Kumarasamy; Patterson, Nick; Price, Alkes L.; Singh, Lalji (2009), "Reconstructing Indian population history", Nature, 461 (7263): 489–494, Bibcode:2009Natur.461..489R, doi:10.1038/nature08365, ISSN 0028-0836, PMC 2842210, PMID 19779445

Trubachov, Oleg N., 1999: Indoarica, Nauka, Moscow.

Witzel, Michael (2001), "Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts" (PDF), Electronic Journal of Vedic Studies, 7 (3): 1–115

Witzel, Michael (2005), "Indocentrism", ۾ Bryant, Edwin; Patton, Laurie L. (مرتب), The Indo-Aryan Controversy. Evidence and inference in Indian history, Routledge

ٻاهريان ڳنڍڻا

سانچو:India topics

↑ ويدا ماڻهن جي هند-آريائي سڃاڻپ بابت اختلاف موجود آهي.^[26]

حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو

[FOOTNOTEAnthony2007-1] 1 2 3 Anthony 2007.

[FOOTNOTEErdosy2012-2] Erdosy 2012.

[3] "How ancient DNA may rewrite prehistory in India". BBC. 23 December 2018. 23 November 2022 تي حاصل ڪيل.

[4] "New reports clearly confirm 'Arya' migration into India". The Hindu. 13 September 2019. 23 November 2022 تي حاصل ڪيل.

[5] "Aryans or Harappans—Who drove the creation of caste system? DNA holds a clue". ThePrint. 29 June 2021. 23 November 2022 تي حاصل ڪيل.

[6] Danesh Jain, George Cardona (2007). The Indo-Aryan Languages. Routledge. ص. 2.

[FOOTNOTEAnthony2007454-7] Anthony 2007, p. 454.

[FOOTNOTEBeckwith200933_note_20-8] Beckwith 2009, p. 33 note 20.

[FOOTNOTEBeckwith2009376-9] Beckwith 2009, p. 376.

[FOOTNOTEAnthony2007390_(fig._15.9),_405–411-10] Anthony 2007, p. 390 (fig. 15.9), 405–411.

[FOOTNOTEKuz'mina2007222-11] Kuz'mina 2007, p. 222.

[Smith-12] Smith, Frederick M. (March 2009). "The Origin of the Indo-Iranians by Elena E. Kuz'mina". Religious Studies Review 35 (1): 72. doi:10.1111/j.1748-0922.2009.01329_5.x.

[FOOTNOTEAnthony2007408-13] Anthony 2007, p. 408.

[14] George Erdosy (1995). "The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity", p. 279

[15] Johannes Krause mit Thomas Trappe: Die Reise unserer Gene. Eine Geschichte über uns und unsere Vorfahren. Propyläen Verlag, Berlin 2019, p. 148 ff.

[16] "All Indo-European Languages May Have Originated From This One Place". IFLScience. 24 May 2018. 26 December 2019 تي حاصل ڪيل.

[17] Avari, Burjor (2007-06-11). India: The Ancient Past: A History of the Indian Sub-Continent from c. 7000 BC to AD 1200. Routledge. ص. xvii. ISBN 978-1-134-25161-2.

[FOOTNOTEReich_et_al.2009-18] Reich et al. 2009.

[FOOTNOTENarasimhan_et_al.2019-19] Narasimhan et al. 2019.

[Yelmen_2019-20] Yelmen, Burak; Mondal, Mayukh; Marnetto, Davide; Pathak, Ajai K; Montinaro, Francesco; Gallego Romero, Irene; Kivisild, Toomas; Metspalu, Mait et al. (5 April 2019). "Ancestry-Specific Analyses Reveal Differential Demographic Histories and Opposite Selective Pressures in Modern South Asian Populations". Molecular Biology and Evolution 36 (8): 1628–1642. doi:10.1093/molbev/msz037. PMID 30952160.

[FOOTNOTEBasu_et_al.2016-21] Basu et al. 2016.

[FOOTNOTEWitzel200195-22] Witzel 2001, p. 95.

[FOOTNOTEJamison2006-23] Jamison 2006.

[FOOTNOTEGuha2007341-24] Guha 2007, p. 341.

[FOOTNOTEFosse2005438-25] Fosse 2005, p. 438.

[26] "Veddah Language (Ved)". Ethnologue. SIL International. 15 February 2026 تي حاصل ڪيل.

[27] ويدا ماڻهن جي هند-آريائي سڃاڻپ بابت اختلاف موجود آهي.^[26]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[lower-alpha 1]

[26]