مواد ڏانھن هلو

ھم آھنگ عالمي وقت

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


موجوده وقتي علائقا

هم آهنگ عالمگير وقت (يو ٽي سي، انگريزي:ڪوآرڊينيٽيڊ يونيورسل ٽائيم (يو ٽي سي)[lower-alpha 1] دنيا ۾ گھڙين ۽ وقت جي ضابطي لاءِ استعمال ٿيندڙ بنيادي وقتي معيار آهي. اهو موجوده وقت لاءِ هڪ حوالو مهيا ڪري ٿو، جنهن جي بنياد تي شهري وقت ۽ وقتي علائقا مقرر ڪيا وڃن ٿا. يو ٽي سي بين الاقوامي رابطن، نيويگيشن، سائنسي تحقيق ۽ واپار کي هم آهنگ بڻائڻ ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪري ٿو.

يو ٽي سي کي دنيا جي اڪثر ملڪن قبول ڪيو آهي، ۽ عام استعمال ۾ اهو گرينوچ معياري وقت (GMT) جو عملي جانشين بڻجي ويو آهي.[lower-alpha 2] البت سائنسي تحقيق، نيويگيشن ۽ وقت جي درست ماپ ۾ يو ٽي1 ۽ بين الاقوامي ايٽمي وقت (TAI) جهڙا معيار پڻ يو ٽي سي سان گڏ استعمال ڪيا وڃن ٿا.

يو ٽي سي بين الاقوامي ايٽمي وقت (TAI؛ فرينچ: تان اَٽوميڪ اَنٽيرناسِيُونال: بين الاقوامي ائٽمي وقت) تي ٻڌل آهي، جيڪو دنيا جي سوين ايٽمي گھڙين جي وزني اوسط مان تيار ڪيو ويندو آهي. يو ٽي سي، 0° ڊگھائيءَ واري بنيادي نصف النهار تي اوسط شمسي وقت کان لڳ ڀڳ هڪ سيڪنڊ جي اندر رهي ٿو، ۽ ان ۾ اونهاري جو وقت (روشني بچت وقت) شامل نه هوندو آهي.

دنيا ۾ وقت ۽ فريڪوئنسي جي هم آهنگيءَ واري نشريات 1 جنوري 1960ع تي شروع ٿي. يو ٽي سي کي پهريون ڀيرو 1963ع ۾ سرڪاري معيار طور اختيار ڪيو ويو، جڏهن ته 1967ع ۾ "UTC" کي هم آهنگ عالمگير وقت جو سرڪاري مخفف قرار ڏنو ويو.[2] يو ٽي سي جي موجوده تعريف بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين (ITU) پاران مقرر ڪئي وئي آهي.

يو ٽي سي کي اختيار ڪرڻ کان پوءِ ان ۾ ڪيترائي ڀيرا تبديليون ڪيون ويون، جن مان اهم تبديلي 1972ع کان ليپ سيڪنڊ شامل ڪرڻ هئي. تازن سالن ۾ ليپ سيڪنڊ ختم ڪرڻ بابت وڏي پيماني تي بحث جاري آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ڪڏهن ڪڏهن عالمي وقت سنڀاليندڙ نظامن ۾ رڪاوٽ پيدا ڪن ٿا. 2022ع ۾ وزنن ۽ ماپن بابت جنرل ڪانفرنس (CGPM) هڪ قرارداد منظور ڪئي، جنهن تحت 2035ع تائين يو ٽي سي مان ليپ سيڪنڊ ختم ڪرڻ لاءِ نئون نظام لاڳو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو.[3]

تاريخ

[سنواريو]

1928ع ۾ بين الاقوامي فلڪياتي يونين (IAU) عالمگير وقت (UT) جو اصطلاح متعارف ڪرايو، جيڪو گرينوچ معياري وقت (GMT) لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن ۾ ڏينهن جي شروعات اڌ رات کان ٿيندي هئي.[4] 1950ع واري ڏهاڪي تائين نشر ٿيندڙ وقتي اشارا UT تي ٻڌل هئا، ۽ اهڙيءَ طرح ڌرتيءَ جي گردش تي دارومدار رکندا هئا.

1955ع ۾ سيزيم ايٽمي گهڙي ايجاد ڪئي وئي. ان سان وقت جي ماپ جو اهڙو طريقو ميسر ٿيو، جيڪو فلڪياتي مشاهدن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مستحڪم ۽ آسان هو. 1956ع ۾ آمريڪا جي نيشنل بيورو آف اسٽينڊرڊز ۽ آمريڪي بحري رصدگاھ ايٽمي فريڪوئنسي تي ٻڌل وقتي پيمانا تيار ڪرڻ شروع ڪيا. 1959ع تائين اهي پيمانا ڊبليو ڊبليو وي ريڊيو اسٽيشن جي وقتي اشارن ۾ استعمال ٿيڻ لڳا. 1960ع ۾ آمريڪي نيوي آبزرويٽري، رائل گرينوچ آبزرويٽري ۽ برطانيا جي نيشنل فزيڪل ليبارٽري پنهنجون ريڊيو نشريات هڪٻئي سان هم آهنگ ڪيون، جنهن جي نتيجي ۾ نئين وقتي پيماني کي غيررسمي طور هم آهنگ عالمگير وقت (ڪوآرڊينيٽيڊ يونيورسل ٽائيم) سڏيو ويو.[5][6]

هڪ تڪراري فيصلي تحت، شروعات ۾ وقتي اشارن جي فريڪوئنسي UT جي رفتار مطابق مقرر ڪئي وئي، پر پوءِ ايٽمي گھڙين جي مدد سان ان کي مستقل رکيو ويو، جنهن سبب اهو آهستي آهستي UT کان پري ٿيڻ لڳو. جڏهن اهو فرق نمايان ٿيو ته وقتي اشارن کي 20 ملي سيڪنڊن جي مرحلي (step) ذريعي ٻيهر UT سان هم آهنگ ڪيو ويو. 1960ع کان اڳ اهڙا 29 مرحلا استعمال ڪيا ويا.[7]

1958ع ۾ اهڙا انگ اکر شايع ٿيا، جن ۾ سيزيم معيار جي فريڪوئنسي کي نئين قائم ڪيل ايفيمرس وقت جي سيڪنڊ سان ڳنڍيو ويو. ايفيمرس سيڪنڊ وقت جي اهڙي نظام جو ايڪو هو، جيڪو شمسي نظام ۾ سيارن ۽ چنڊن جي حرڪت بابت قانونن ۾ استعمال ٿيندو هو، ۽ انهن اجرامن جي مشاهدي ڪيل جڳهن جي صحيح اڳڪٿي ممڪن بڻائيندو هو. مشاهدي جي حدن اندر ايفيمرس سيڪنڊ ۽ ايٽمي سيڪنڊ عملي طور هڪجهڙي ڊيگهه جا هئا. ان بنياد تي ايٽمي سيڪنڊ جي ڊيگهه اهڙي طرح مقرر ڪئي وئي، جيڪا فلڪياتي حرڪت جي قانونن سان مطابقت رکي.[8]

دنيا ۾ وقت ۽ فريڪوئنسي جي نشريات جي هم آهنگي 1 جنوري 1960ع تي شروع ٿي. 1963ع ۾ جو ٽي سي کي پهريون ڀيرو سي سي آء آر جي سفارش 374، اسٽينڊرڊ-فرہڪئينسي اينڊ ٽائيم-سگنل اِميشنز، تحت سرڪاري معيار طور اختيار ڪيو ويو، ۽ 1967ع ۾ "UTC" کي هم آهنگ عالمگير وقت جو سرڪاري مخفف قرار ڏنو ويو.[2]

1961ع ۾ بين الاقوامي وقت بيورو (Bureau International de l'Heure) عالمي سطح تي يو ٽي سي جي هم آهنگي جو ذمو سنڀاليو، جيتوڻيڪ ڪوآرڊينيٽيڊ يونيورسل ٽائيم جو نالو آء آي يو پاران رسمي طور 1967ع ۾ منظور ڪيو ويو.[9][10] ان کان پوءِ هر ڪجهه مهينن ۾ وقتي مرحلا (اسٽيپس) ۽ هر سال جي آخر ۾ فريڪوئنسي ۾ تبديليون ڪيون وينديون هيون. بعد ۾ انهن مرحلن جو قد 0.1 سيڪنڊ تائين وڌايو ويو. ان وقت UTC جو مقصد UT2 سان تمام ويجهو مطابقت برقرار رکڻ هو.[5]

1967ع ۾ ايس آء سيڪنڊ جي تعريف سيزيم ايٽمي گھڙي جي فريڪوئنسي جي بنياد تي ٻيهر ڪئي وئي. اهڙيءَ طرح بيان ڪيل سيڪنڊ عملي طور ايفيمرس سيڪنڊ جي برابر هو.[11] اها ئي فريڪوئنسي 1958ع کان TAI ۾ عارضي طور استعمال ٿي رهي هئي. جلد ئي اهو محسوس ڪيو ويو ته مختلف ڊيگهه وارا ٻه قسم جا سيڪنڊ (يو ٽي سي سيڪنڊ ۽ TAI ۾ استعمال ٿيندڙ SI سيڪنڊ) رکڻ مناسب نه هو. ان ڪري فيصلو ڪيو ويو ته وقتي اشارا هميشه مستقل فريڪوئنسي تي هلڻ گهرجن، جيڪا SI سيڪنڊ سان مطابقت رکي، ۽ UT سان هم آهنگي رڳو وقتي مرحلن ذريعي برقرار رکي وڃي. ان خيال کي تجرباتي طور اسٽيپڊ اٽامڪ ٽائيم (SAT) نالي نظام ۾ آزمايو ويو، جيڪو TAI جي رفتار سان هلندو هو ۽ UT2 سان هم وقت رهڻ لاءِ 0.2 سيڪنڊ جا جمپ استعمال ڪندو هو.[12]

يو ٽي سي ۽ ايس اي ٽي ۾ بار بار ٿيندڙ جمپن تي به اعتراض ٿيڻ لڳا. 1968ع ۾ سيزيم ايٽمي گھڙي جي موجد لوئس ايسن ۽ جي ايم آر ونڪلر الڳ الڳ تجويز ڏني ته وقتي مرحلا رڳو هڪ سيڪنڊ جا هجن،[13] جيئن مستقبل ۾ نظام وڌيڪ سادو بڻجي سگهي. 1970ع ۾ هن تجويز کي نئين يو ٽي سي ۾ ليپ سيڪنڊن جي صورت ۾ منظور ڪيو ويو ۽ 1972ع ۾ عملي طور لاڳو ڪيو ويو، ساڳئي وقت يو ٽي سي سيڪنڊ کي TAI سيڪنڊ جي برابر رکڻ جو اصول پڻ اختيار ڪيو ويو. ان بابت CCIR جي سفارش 460 ۾ چيو ويو ته:

  • فريڪوئنسيون ۽ وقتي وقفا مستقل رکيا وڃن ۽ SI سيڪنڊ جي تعريف سان مطابقت رکن؛
  • ضرورت پوڻ تي وقت ۾ تبديلي هميشه هڪ سيڪنڊ جي هجي، ته جيئن يو ٽي سي ۽ عالمگير وقت (UT) جي وچ ۾ ويجهڙائي برقرار رهي؛ ۽
  • معياري وقتي اشارن ۾ يو ٽي سي ۽ UT جي وچ واري فرق بابت معلومات شامل هجي.[14]

1971ع جي آخر ۾ هڪ عبوري قدم طور يو ٽي سي ۾ آخري غيرباقاعده جمپ، جيڪو ٺيڪ 0.107758 TAI سيڪنڊن جو هو، شامل ڪيو ويو. اهڙي طرح 1958ع کان 1971ع تائين يو ٽي سي ۽ TAI ۾ ڪيل سڀني ننڍن مرحلن ۽ فريڪوئنسي تبديلين جو مجموعو ٺيڪ 10 سيڪنڊ بڻجي ويو، تنهن ڪري 1 جنوري 1972ع، 00:00:00 UTC بلڪل 1 جنوري 1972ع، 00:00:10 TAI جي برابر ٿي ويو.[15] ان کان پوءِ ٻنهي وقتي پيمانن ۾ فرق هميشه مڪمل سيڪنڊن جو رهيو. ساڳئي وقت UTC جي رفتار کي به اهڙي طرح تبديل ڪيو ويو، جو اها TAI سان مڪمل طور هڪجهڙي ٿي وئي. ان سان گڏ يو ٽي سي، UT2 بدران UT1 جي پيروي ڪرڻ لڳو، ۽ ڪجهه وقتي اشارن ۾ DUT1 (UT1 − UTC) پڻ نشر ٿيڻ لڳو، جيئن UT1 جي وڌيڪ درست ضرورت رکندڙ استعمالن لاءِ فائدو ملي سگهي.[16][17]

يو ٽي سي جو موجوده نسخو بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين جي سفارش ITU-R TF.460-6، اسٽينڊرڊ فريڪئنسي- اينڊ ٽائيم-سگنل ايميشنز، سان بيان ٿيل آهي.[18] اهو بين الاقوامي ايٽمي وقت (TAI) تي ٻڌل آهي، جنهن ۾ بيقاعده وقفي سان ليپ سيڪنڊ شامل ڪيا ويندا آهن، ته جيئن TAI ۽ ڌرتيءَ جي گردش مان حاصل ٿيندڙ وقت جي وچ ۾ گڏ ٿيندڙ فرق جي تلافي ٿي سگهي.[19] ليپ سيڪنڊ ضرورت مطابق شامل ڪيا ويندا آهن ته جيئن يو ٽي سي، UT1 کان 0.9 سيڪنڊن کان وڌيڪ نه هٽي.[20]

موجوده ليپ سيڪنڊن جو تعداد

[سنواريو]

پهريون ليپ سيڪنڊ 30 جون 1972ع تي شامل ڪيو ويو. ان کان پوءِ اوسطاً هر 19 مهينن ۾ هڪ ڀيرو ليپ سيڪنڊ شامل ڪيو ويو آهي، جيڪو هميشه 30 جون يا 31 ڊسمبر تي لاڳو ٿيندو آهي. جولاء 2022ع تائين ڪل 27 ليپ سيڪنڊ شامل ڪيا ويا آهن، ۽ اهي سڀئي مثبت ليپ سيڪنڊ رهيا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ يو ٽي سي، TAI کان 37 سيڪنڊ پٺتي آهي.[21]

مارچ 2024ع ۾ رسالي نيچر ۾ شايع ٿيل هڪ تحقيق موجب، موسمياتي تبديلي سبب گرين لينڊ ۽ انٽارڪٽڪا جي برف جي تيز ڳرڻ ڌرتيءَ جي گردش کي ايترو سست ڪري ڇڏيو آهي، جو ايندڙ منفي ليپ سيڪنڊ کي ملتوي ڪرڻو پيو، جنهن سان ڪمپيوٽر نظامن کي پيش ايندڙ ڪجهه امڪاني مسئلا پڻ في الحال ٽري ويا.[22]

اشتقاق

[سنواريو]

هم آهنگ عالمگير وقت جو سرڪاري مخفف UTC آهي. هي مخفف ان سبب اختيار ڪيو ويو، جو بين الاقوامي ٽيليڪميونيڪيشن يونين (ITU) ۽ بين الاقوامي فلڪياتي يونين (IAU) چاهيو ٿي ته سڀني ٻولين ۾ هڪجهڙو مخفف استعمال ڪيو وڃي.[23] ان جو نتيجو UTC جي صورت ۾ نڪتو،[24] جيڪو عالمگير وقت جي مختلف قسمن (UT0، UT1، UT2، UT1R وغيره) جي مخففن جي نموني سان ٺهڪي اچي ٿو.[25]

ميڪارٿي هن مخفف جي بڻ بابت هن ريت بيان ڪيو آهي:

1967ع ۾ سي سي آء آر انگريزي نالي ڪوآرڊينيٽيڊ يونيورسل ٽائيم ۽ فرينچ نالي Temps Universel Coordonné کي اختيار ڪيو، ۽ ٻنهي ٻولين لاءِ يو ٽي سي کي گڏيل مخفف طور منظور ڪيو. ساڳئي سال IAU جي 13هين جنرل اسيمبليءَ دوران ڪميشن 4 ۽ 31 جي قرارداد ذريعي پڻ ڪوآرڊينيٽيڊ يونيورسل ٽائيم (يو ٽي سي) جي نالي جي منظوري ڏني وئي (Trans. IAU, 1968).[2]

استعمال

[سنواريو]

دنيا جا وقتي علائقا يو ٽي سي آفسيٽ (UTC offset) جي صورت ۾ يو ٽي سي کان مثبت، صفر يا منفي فرق سان ظاهر ڪيا ويندا آهن، جيئن يو ٽي سي آفسيٽ موجب وقتي علائقن جي فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. سڀ کان اولهه وارو وقتي علائقو يو ٽي سي−12 استعمال ڪري ٿو، جيڪو UTC کان ٻارهن ڪلاڪ پٺتي آهي، جڏهن ته سڀ کان اوڀر وارو وقتي علائقو يو ٽي سي+14 استعمال ڪري ٿو، جيڪو يو ٽي سي کان چوڏهن ڪلاڪ اڳتي آهي. 1995ع ۾ ٻيٽي ملڪ ڪريباتي پنهنجي لائن ٻيٽن ۾ واقع ايٽولن جو وقت يو ٽي سي−10 مان يو ٽي سي+14 ڏانهن منتقل ڪيو، ته جيئن ڪريباتي جا سڀئي ٻيٽ ۽ ايٽول هڪ ئي ڪئلينڊر واري ڏينهن ۾ اچي وڃن.

يو ٽي سي ڪيترن ئي انٽرنيٽ ۽ ورلڊ وائيڊ ويب جي معيارن ۾ استعمال ٿيندو آهي. نيٽ ورڪ ٽائيم پروٽوڪول (NTP)، جيڪو انٽرنيٽ ذريعي ڪمپيوٽرن جي گھڙين کي هم وقت ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويو آهي، وقت بابت معلومات يو ٽي سي نظام مان منتقل ڪري ٿو.[26] جيڪڏهن صرف ملي سيڪنڊن جي درستگي گهربل هجي ته استعمال ڪندڙ ڪيترن ئي سرڪاري انٽرنيٽ يو ٽي سي سرورن مان موجوده يو ٽي سي حاصل ڪري سگهن ٿا. جڏهن ته مائڪرو سيڪنڊ کان به وڌيڪ درستگي لاءِ وقت سيٽلائيٽ سگنلن مان حاصل ڪيو ويندو آهي.

يو ٽي سي هوابازي ۾ پڻ وقت جي معياري نظام طور استعمال ٿيندو آهي،[27] جهڙوڪ اڏام جي منصوبن ۽ هوائي ٽرئفڪ ڪنٽرول ۾. ان حوالي سان ان کي گهڻو ڪري زولو وقت (Zulu time) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جي وضاحت هيٺ ڪئي وئي آهي. موسم جي اڳڪٿيون ۽ موسمي نقشا پڻ وقتي علائقن ۽ اونهاري جي وقت (روشني بچت وقت) بابت مونجهاري کان بچڻ لاءِ يو ٽي سي استعمال ڪندا آهن. بين الاقوامي خلائي اسٽيشن پڻ يو ٽي سي کي پنهنجي معياري وقت طور استعمال ڪري ٿي.

ايميچر ريڊيو جا آپريٽر به اڪثر پنهنجا ريڊيو رابطا UTC مطابق طئي ڪندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪجهه فريڪوئنسين تي ٿيندڙ نشريات ڪيترن ئي وقتي علائقن ۾ وصول ڪري سگهجن ٿيون.[28]

ڪم ڪرڻ جو طريقو

[سنواريو]

يو ٽي سي وقت کي ڏينهن، ڪلاڪن، منٽن ۽ سيڪنڊن ۾ ورهائي ٿو. ڏينهن روايتي طور گريگورين ڪئلينڊر موجب سڃاتا ويندا آهن، پر جولين ڏينهن جا انگ پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿا. هر ڏينهن ۾ 24 ڪلاڪ ۽ هر ڪلاڪ ۾ 60 منٽ هوندا آهن. عام طور هر منٽ ۾ 60 سيڪنڊ هوندا آهن، پر ڪڏهن ڪڏهن ليپ سيڪنڊ شامل يا ختم ڪرڻ سبب منٽ ۾ 61 يا 59 سيڪنڊ به ٿي سگهن ٿا.[29] تنهن ڪري يو ٽي سي جي وقتي پيماني ۾ سيڪنڊ ۽ ان کان ننڍا سڀئي وقتي ايڪا (جهڙوڪ ملي سيڪنڊ، مائڪرو سيڪنڊ وغيره) هميشه هڪجهڙي مدت جا هوندا آهن، جڏهن ته منٽ ۽ ان کان وڏا ايڪا (ڪلاڪ، ڏينهن، هفتو وغيره) ڪڏهن ڪڏهن مختلف مدت جا ٿي سگهن ٿا.

ليپ سيڪنڊ شامل ڪرڻ بابت فيصلو گهٽ ۾ گهٽ ڇهه مهينا اڳ انٽرنيشنل ارٿ روٽيشن اينڊ ريفرنس سسٽمز سروس (IERS) جي جاري ڪيل بليٽن سي ۾ اعلان ڪيو ويندو آهي.[30][31] ڌرتيءَ جي گردش جي رفتار مڪمل طور اڳڪٿي لائق نه هجڻ ڪري، ليپ سيڪنڊن جي گهڻي اڳواٽ اڳڪٿي ممڪن ناهي.[32]

تقريباً سڀئي يو ٽي سي ڏينهن بلڪل 86,400 ايس آء سيڪنڊن تي مشتمل هوندا آهن، ۽ هر منٽ ۾ 60 سيڪنڊ هوندا آهن. يو ٽي سي، بنيادي نصف النهار (0° ڊگھائي) تي اوسط شمسي وقت (جهڙوڪ يو ٽي1) کان لڳ ڀڳ هڪ سيڪنڊ جي اندر رهي ٿو.[33] ڇاڪاڻ ته اوسط شمسي ڏينهن 86,400 SI سيڪنڊن کان ٿورو ڊگهو هوندو آهي، تنهن ڪري ڪڏهن ڪڏهن يو ٽي سي ڏينهن جي آخري منٽ ۾ 61 سيڪنڊ رکيا ويندا آهن. اضافي سيڪنڊ کي ليپ سيڪنڊ چيو ويندو آهي. نظرياتي طور آخري منٽ کي 59 سيڪنڊن تائين به گهٽائي سگهجي ٿو جيڪڏهن ڌرتي وڌيڪ تيزيءَ سان گردش ڪرڻ لڳي، پر اڃا تائين اهڙي ضرورت پيش نه آئي آهي. انهن غير باقاعده ڏينهن جي ڊيگهه سبب جزوي جولين ڏينهن UTC سان مڪمل طور مطابقت نٿا رکن.

1972ع کان وٺي يو ٽي سي کي بين الاقوامي ايٽمي وقت (TAI) مان گڏ ٿيل ليپ سيڪنڊ گهٽائي حاصل ڪيو ويندو آهي. TAI هڪ هم آهنگي وارو وقت (ڪوآرڊينيٽ ٽائيم) آهي، جيڪو ڌرتيءَ جي جيوئيڊ تي تصور ڪيل مناسب وقت (پراپر ٽائيم) جي پيروي ڪري ٿو. يو ٽي سي کي عالمگير وقت (يو ٽي1) جي ويجهو رکڻ لاءِ ان ۾ وقت بوقت اهڙيون تبديليون ڪيون وينديون آهن، جن جي صورت ليپ سيڪنڊن جي هوندي آهي، جنهن سان يو ٽي سي جو اهو ڏينهن غيرمعمولي ڊيگهه وارو ٿي ويندو آهي. اهي تبديليون هينئر تائين رڳو جون يا ڊسمبر جي آخر ۾ ڪيون ويون آهن، پر ضابطن موجب ضرورت پوڻ تي مارچ يا سيپٽمبر جي آخر ۾ پڻ ڪري سگهجن ٿيون.[34][35]

انٽرنيشنل ارٿ روٽيشن اينڊ ريفرنس سسٽمز سروس (IERS)، يو ٽي سي ۽ عالمگير وقت (UT1) جي وچ ۾ فرق، يعني DUT1 = UT1 − يو ٽي سي، کي ماپي ۽ شايع ڪري ٿي، ۽ يو ٽي سي ۾ ليپ سيڪنڊ شامل ڪري DUT1 کي (−0.9 s، +0.9 s) جي حد اندر برقرار رکي ٿي.

TAI وانگر يو ٽي سي به پنهنجي بلند ترين درستگي سان رڳو بعد ۾ ئي معلوم ٿي سگهي ٿو. جيڪي استعمال ڪندڙ حقيقي وقت ۾ ويجهو اندازو چاهين ٿا، تن کي ڪنهن وقتي ليبارٽري کان وقت حاصل ڪرڻو پوندو، جيڪا جي پي ايس يا ريڊيو وقتي اشارون ذريعي يو ٽي سي جو اندازي وارو وقت مهيا ڪندي آهي. اهڙن اندازن کي يو ٽي سي(k) سڏيو ويندو آهي، جتي k ان ليبارٽري جو مخفف هوندو آهي.[36] بعد ۾ بين الاقوامي وزنن ۽ ماپن جو بيورو (BIPM) پاران هر مهيني جاري ٿيندڙ فرقن جي جدولن جي مدد سان انهن وقتن کي وڌيڪ درست ڪري سگهجي ٿو.[37]

وقت جي ڦهلاءُ (ٽائيم ڊائليشن) سبب، جيڪڏهن ڪا معياري گهڙي جيوئيڊ تي نه هجي يا تمام تيزيءَ سان حرڪت ڪري رهي هجي ته اها يو ٽي سي سان مڪمل هم وقتي برقرار نٿي رکي سگهي. اهڙين حالتن ۾، جيئن خلائي جهازن تي، يو ٽي سي مهيا ڪرڻ لاءِ انهن گھڙين مان ٽيلي ميٽري ذريعي معلومات حاصل ڪئي ويندي آهي.

ليپ سيڪنڊن جي ڪري ٻن يو ٽي سي وقتي نشانين (ٽائيم-اسٽيمپس) جي وچ ۾ گذريل صحيح وقت جو حساب ڪتاب، ليپ سيڪنڊن جي جدول کان سواءِ ممڪن ناهي. ساڳيءَ طرح، مستقبل ۾ ختم ٿيندڙ ڪنهن وقتي وقفي جي صحيح ڊيگهه به اڳواٽ معلوم نٿي ڪري سگهجي، ڇاڪاڻ ته ان دوران شامل ٿيندڙ ليپ سيڪنڊن جو انگ اڃا معلوم نه هوندو. تنهن ڪري ڪيترين سائنسي استعمالن ۾، جتي گهڻن سالن جي درست وقتي ماپ ضروري هوندي آهي، اتي يو ٽي سي بدران TAI استعمال ڪيو ويندو آهي. TAI انهن نظامن ۾ به وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي، جيڪي ليپ سيڪنڊن کي سنڀالي نٿا سگهن. جي پي ايس وقت هميشه TAI کان ٺيڪ 19 سيڪنڊ پٺتي هوندو آهي، ڇاڪاڻ ته ٻنهي نظامن تي UTC جا ليپ سيڪنڊ اثرانداز نٿا ٿين.

وقتي علائقا

[سنواريو]

سانچو:مکيه

سانچو:ڏسو پڻ


وقتي علائقا عام طور يو ٽي سي کان پوري ڪلاڪن جي فرق سان مقرر ڪيا ويندا آهن،[38] جيتوڻيڪ ڪجهه ملڪن ۾ اڌ ڪلاڪ يا چوٿائي ڪلاڪ جي فرق وارا وقتي علائقا پڻ موجود آهن.

ڪنهن به وقتي علائقي جو موجوده شهري وقت، يو ٽي سي ۾ ان علائقي جو يو ٽي سي آفسيٽ شامل يا منفي ڪري حاصل ڪيو ويندو آهي. هي آفسيٽ اولهه ۾ يو ٽي سي−12:00 کان اوڀر ۾ يو ٽي سي+14:00 تائين هوندو آهي (ڏسو يو ٽي سي آفسيٽن جي فهرست).

يو ٽي سي واري وقتي علائقي کي ڪڏهن يو ٽي سي+00:00 يا حرف Z سان ظاهر ڪيو ويندو آهي، جيڪو سامونڊي وقتي علائقي جي علامت آهي. نيٽو صوتياتي الفابيٽ ۾ حرف Z کي "Zulu" چيو ويندو آهي، تنهن ڪري UTC کي اڪثر زولو وقت پڻ چيو ويندو آهي.[39] خاص طور هوابازي ۾ هي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو، جيئن دنيا جي سڀني پائلٽن لاءِ هڪجهڙو 24-ڪلاڪي گھڙي وارو نظام برقرار رهي ۽ وقتي علائقن جي تبديلي سبب مونجهارو پيدا نه ٿئي.[40]

ڪجهه برقي اوزارن ۾، جتي وقتي علائقو رڳو شهرن جي نالن ذريعي چونڊيو ويندو آهي، اتي يو ٽي سي کي اڻسڌي طرح اڪرا (گھانا) يا ريڪياوڪ (آئس لينڊ) چونڊي حاصل ڪري سگهجي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهي شهر هميشه يو ٽي سي تي هلن ٿا ۽ اونهاري جو وقت (Daylight Saving Time) لاڳو نٿا ڪن، جڏهن ته گرينوچ ۽ لنڊن ڪن ٿا.[41]

اونهاري جو وقت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اونهاري جو وقت

يو ٽي سي موسمن جي تبديلي سان تبديل نٿو ٿئي، پر جيڪڏهن ڪنهن ملڪ يا علائقي ۾ اونهاري جو وقت لاڳو ڪيو وڃي ته مقامي يا شهري وقت تبديل ٿي سگهي ٿو. مثال طور، آمريڪا جي اوڀرئين سامونڊي ڪناري تي سياري دوران مقامي وقت يو ٽي سي کان پنج ڪلاڪ پٺتي هوندو آهي،[42] جڏهن ته اونهاري جو وقت لاڳو ٿيڻ تي اهو فرق چار ڪلاڪ رهجي ويندو آهي.[43]

سبب

[سنواريو]
ڊي يو ٽي ون (DUT1) جي صورت ۾ UT1 ۽ يو ٽي سي جي وچ ۾ فرق (سيڪنڊن ۾) ڏيکاريندڙ گراف. عمودي لڪيرون ليپ سيڪنڊن جي اضافي کي ظاهر ڪن ٿيون.

ڌرتيءَ جي گردش جي رفتار مدي ڇڪ سبب سستي (tidal deceleration) جي ڪري تمام آهستي آهستي گهٽجي رهي آهي، جنهن سان اوسط شمسي ڏينهن جي ڊيگهه وڌي رهي آهي. ايس آءِ سيڪنڊ جي ڊيگهه کي ايفيميرس وقت جي سيڪنڊ جي بنياد تي معياري بڻايو ويو هو،[8][11] ۽ هاڻي معلوم ٿيو آهي ته اهو 1750ع کان 1892ع تائين مشاهدو ڪيل اوسط شمسي ڏينهن سان لاڳاپيل آهي، جنهن جو تجزيو سائمن نيوڪومب ڪيو هو. نتيجي طور، اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ ايس آءِ سيڪنڊ تقريباً اوسط شمسي ڏينهن جي 1/86400 حصي جي برابر هو.[44] ان کان اڳين صدين ۾ اوسط شمسي ڏينهن 86,400 ايس آءِ سيڪنڊن کان ننڍو هوندو هو، جڏهن ته جديد دور ۾ اهو 86,400 سيڪنڊن کان ڊگهو ٿي ويو آهي. ويهين صديءَ جي آخر ڌاري اوسط شمسي ڏينهن (جنهن کي مختصر طور "ڏينهن جي ڊيگهه" يا LOD پڻ چيو ويندو آهي) لڳ ڀڳ 86,400.0013 سيڪنڊ هو.[45] انهيءَ سبب UT هاڻي TAI جي ڀيٽ ۾ روزانو تقريباً 1.3 ملي سيڪنڊ "سست" هلندو آهي، جيڪو LOD جي اضافي جي برابر آهي.

LOD جو هي اضافو، جيڪو معياري 86,400 سيڪنڊن کان مٿي آهي، وقت سان گڏ گڏ ٿيندو رهي ٿو. نتيجي ۾ يو ٽي سي، جيڪو شروعات ۾ اوسط شمسي وقت سان هم وقت ڪيو ويو هو، آهستي آهستي ان کان اڳتي نڪري وڃي ٿو. ويهين صديءَ جي آخر ۾، جڏهن LOD معياري قدر کان 1.3 ملي سيڪنڊ وڌيڪ هو، تڏهن يو ٽي سي روزانو تقريباً 1.3 ملي سيڪنڊ UT کان تيز هلي رهيو هو، جنهن ڪري تقريباً هر 800 ڏينهن ۾ هڪ سيڪنڊ جو فرق پيدا ٿيندو هو. انهيءَ فرق کي درست ڪرڻ ۽ يو ٽي سي1991 کي ڊگهي عرصي تائين اوسط شمسي وقت سان هم وقت رکڻ لاءِ لڳ ڀڳ انهيءَ وقفي سان ليپ سيڪنڊ شامل ڪيا ويندا هئا.[46] ڌرتيءَ جي حقيقي گردشي دور ۾ تبديليون ٽيڪٽونڪ حرڪتن سميت ٻين غير متوقع سببن جي ڪري ٿينديون آهن، تنهن ڪري انهن کي حساب سان اڳواٽ طئي نٿو ڪري سگهجي، پر مشاهدي ذريعي ماپڻو پوي ٿو.

جيئن هر چار سالن کان پوءِ هڪ ليپ ڏينهن شامل ڪرڻ جو مطلب اهو ناهي ته هر چار سالن ۾ سال هڪ ڏينهن ڊگهو ٿي رهيو آهي، تيئن هر لڳ ڀڳ 800 ڏينهن ۾ هڪ ليپ سيڪنڊ شامل ڪرڻ جو مطلب به اهو ناهي ته اوسط شمسي ڏينهن هر 800 ڏينهن ۾ هڪ سيڪنڊ ڊگهو ٿي رهيو آهي. موجوده رفتار (في صدي تقريباً 2 ملي سيڪنڊ) موجب اوسط شمسي ڏينهن کي هڪ مڪمل سيڪنڊ ڊگهو ٿيڻ ۾ لڳ ڀڳ 50,000 سال لڳندا. هي شرح وقت سان تبديل ٿيندي رهي ٿي ۽ تقريباً 1.7 کان 2.3 ملي سيڪنڊ في صدي جي وچ ۾ رهي ٿي. صرف مدي ڇڪ سبب اها شرح لڳ ڀڳ 2.3 ملي سيڪنڊ في صدي آهي، پر برفاني دور کانپوءِ زمين جي اڀار جي نتيجي ۾ ڪينيڊا ۽ اسڪينڊينيوا جا علائقا آخري برفاني دور کان پوءِ ڪيترائي ميٽر مٿي اڀريا آهن، جنهن گذريل 2,700 سالن دوران هن شرح کي عارضي طور تقريباً 1.7 ملي سيڪنڊ في صدي تائين گهٽائي ڇڏيو آهي.[47]

تنهن ڪري ليپ سيڪنڊ شامل ڪرڻ جو اصل سبب موجوده LOD ۽ معياري 86,400 سيڪنڊن جي وچ ۾ فرق نه، پر ان فرق جو وقت سان گڏ گڏ ٿيندو رهڻ آهي. ويهين صديءَ جي آخر ڌاري اهو فرق روزانو تقريباً 1/800 سيڪنڊ هو، تنهن ڪري لڳ ڀڳ 800 ڏينهن کان پوءِ اهو گڏ ٿي هڪ مڪمل سيڪنڊ بڻجي ويندو هو، جنهن مهل هڪ ليپ سيڪنڊ شامل ڪيو ويندو هو.

مٿين ڊي يو ٽي ون (DUT1) واري گراف ۾ LOD جو 86,400 سيڪنڊن کان وڌيڪ هجڻ، عمودي لڪيرن جي وچ ۾ هيٺ لهندڙ ترچي ڍلان سان ظاهر ڪيو ويو آهي. (1980ع واري ڏهاڪي، 2000ع واري ڏهاڪي ۽ 2010ع جي آخر کان 2020ع واري ڏهاڪي تائين ڌرتيءَ جي گردش ۾ معمولي تيزي اچڻ سبب ڏينهن عارضي طور ننڍو ٿيو، جنهن ڪري اها ڍلان ڪجهه گهٽ ٿي وئي.) گراف ۾ عمودي رخ تي موجود قدر وقت سان گڏ گڏ ٿيندڙ فرق کي ظاهر ڪري ٿو، جڏهن ته عمودي لڪيرون انهن ليپ سيڪنڊن کي ظاهر ڪن ٿيون جيڪي ان گڏ ٿيل فرق کي درست ڪرڻ لاءِ شامل ڪيا ويا. ليپ سيڪنڊ اهڙي نموني مقرر ڪيا ويندا آهن جو DUT1 پاڙيسري گراف ۾ ڏيکاريل حدن اندر رهي. تنهن ڪري ليپ سيڪنڊن جي تعدد ترچين ڍلانن جي تيزيءَ تي دارومدار رکي ٿي، جيڪا LOD جي اضافي کي ظاهر ڪري ٿي. جڏهن اهي ترچيون ڍلان مٿي ڏانهن ٿين ٿيون (عمودي ليپ سيڪنڊن واريون لڪيرون نه)، ته ان جو مطلب هوندو آهي ته اضافي LOD منفي آهي، يعني ڏينهن جي ڊيگهه 86,400 سيڪنڊن کان گهٽ آهي.

مستقبل

[سنواريو]

جيئن جيئن ڌرتيءَ جي گردش آهستي ٿيندي رهندي، تيئن تيئن مثبت ليپ سيڪنڊ وڌيڪ وقفي سان شامل ڪرڻا پوندا. ڏينهن جي ڊيگهه (LOD) ۾ ڊگهي مدي واري تبديليءَ جي شرح تقريباً +1.7 ملي سيڪنڊ في صدي آهي. 21هين صديءَ جي آخر تائين LOD لڳ ڀڳ 86,400.004 سيڪنڊ ٿي ويندو، جنهن جي نتيجي ۾ تقريباً هر 250 ڏينهن کان پوءِ هڪ ليپ سيڪنڊ شامل ڪرڻو پوندو. ڪيترين صدين کان پوءِ ليپ سيڪنڊن جي وڌندڙ تعدد عملي مسئلو بڻجي سگهي ٿي.[48]

جون 2019ع جي لڳ ڀڳ UT1−UTC جي قدرن ۾ هڪ نئون رجحان ڏٺو ويو. اڳ ۾ ڌرتيءَ جي گردش آهستي ٿيڻ سبب ليپ سيڪنڊ شامل ڪري UT1 ۽ UTC جي وچ وارو فرق 0.9 سيڪنڊ کان گهٽ رکيو ويندو هو، پر ان عرصي کان پوءِ ڌرتيءَ جي گردش عارضي طور تيز ٿي وئي، جنهن ڪري هي فرق وڌڻ لڳو. جيڪڏهن اهو رجحان جاري رهيو ته مستقبل ۾ شايد منفي ليپ سيڪنڊ جي ضرورت پوي، جيڪو اڃا تائين ڪڏهن به استعمال نه ڪيو ويو آهي.[49][50]

22هين صديءَ ۾ ڪنهن وقت هر سال ٻه ليپ سيڪنڊ گهربل ٿيندا. موجوده ضابطي مطابق، ليپ سيڪنڊ رڳو جون ۽ ڊسمبر ۾ شامل ڪري سگهجن ٿا، جيڪو پوءِ هڪ سيڪنڊ کان گهٽ فرق برقرار رکڻ لاءِ ڪافي نه رهندو. اهڙي حالت ۾ ممڪن آهي ته مارچ ۽ سيپٽمبر ۾ به ليپ سيڪنڊ شامل ڪرڻ جي اجازت ڏني وڃي. 25هين صديءَ تائين اندازو آهي ته هر سال چار ليپ سيڪنڊ گهربل ٿيندا، تنهن ڪري موجوده ٽه ماهي نظام به ناڪافي ٿي ويندو.

اپريل 2001ع ۾ قومي بصري فلڪياتي مشاهدي گاهه (National Optical Astronomy Observatory) جي راب سيمن تجويز ڏني ته ليپ سيڪنڊن کي سال ۾ صرف ٻه ڀيرا شامل ڪرڻ بدران هر مهيني شامل ڪرڻ جي اجازت هجڻ گهرجي.[51]

2022ع ۾ وزن ۽ ماپن بابت عام ڪانفرنس (CGPM) هڪ ٺهراءُ منظور ڪيو، جنهن تحت UTC جي نئين سر وضاحت ڪندي ليپ سيڪنڊ ختم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو، جڏهن ته شهري سيڪنڊ کي مستقل طور ايس آءِ سيڪنڊ جي برابر رکيو ويندو. ان جي نتيجي ۾ شمسي گهڙي سان ماپيل وقت آهستي آهستي شهري وقت کان وڌيڪ پري ٿيندو ويندو. ليپ سيڪنڊن کي 2035ع تائين ختم ڪيو ويندو. هي ٺهراءُ UTC ۽ UT1 جي وچ وارو لاڳاپو ختم نٿو ڪري، پر انهن جي وچ ۾ وڌ ۾ وڌ اجازت ڏنل فرق کي وڌائي ٿو. انهيءَ وڌ ۾ وڌ فرق ۽ ان جي درستگيءَ بابت تفصيل مستقبل جي بحثن لاءِ ڇڏي ويا آهن.[3]

انهيءَ تبديليءَ جي نتيجي ۾ سج جي ظاهري حرڪت شهري وقت جي نسبت سان آهستي آهستي سرڪندي رهندي، ۽ اهو فرق وقت سان چوڪور تناسب (يعني گذريل صدين جي تعداد جي چورس جي حساب سان) وڌندو ويندو. اها صورتحال اهڙي آهي جيئن مندون ڪئلينڊر جي ڀيٽ ۾ آهستي آهستي سرڪنديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪئلينڊري سال جي ڊيگهه طوفاني سال جي ڊيگهه سان مڪمل طور برابر ناهي. هي شهري وقت جي ماپ ۾ بنيادي تبديلي هوندي، جنهن جا اثر شروعات ۾ تمام معمولي هوندا، پر ڪيترين صدين کان پوءِ نمايان ٿي ويندا. UTC (۽ TAI) آهستي آهستي UT کان وڌيڪ اڳتي نڪري ويندا، ۽ ڪنهن به آئي اي آر ايس حوالاتي نصف النهار تي ٻڌل مقامي اوسط وقت سان سندن مطابقت اوڀر طرف وڌندڙ رفتار سان سرڪندي رهندي.[52] اهڙيءَ طرح وقت جو نظام آئي اي آر ايس حوالاتي نصف النهار تي ٻڌل جاگرافيائي هم آهنگيءَ سان پنهنجو مستقل تعلق وڃائي ويهندو. سال 2600ع کان پوءِ UTC ۽ UT جي وچ ۾ فرق تقريباً اڌ ڪلاڪ ۽ لڳ ڀڳ 4600ع تائين 6.5 ڪلاڪ ٿي سگهي ٿو.[53]

آئي ٽي يو-آر جي مطالعاتي گروپ 7 ۽ ورڪنگ پارٽي 7A 2012ع واري ريڊيو ڪميونيڪيشن اسيمبلي ڏانهن هن تجويز کي موڪلڻ بابت اتفاقِ راءِ تي نه پهچي سگهيا. مطالعاتي گروپ 7 جي چيئرمين اهو سوال 2012ع واري ريڊيو ڪميونيڪيشن اسيمبلي (20 جنوري 2012ع) ڏانهن موڪليو،[54] پر آئي ٽي يو ان تجويز تي غور کي ملتوي ڪري 2015ع واري عالمي ريڊيو ڪانفرنس تائين وڌايو.[55] 2015ع واري ڪانفرنس ۾ هن سوال تي ٻيهر غور ڪيو ويو،[56] پر ڪو به مستقل فيصلو نه ٿيو؛ رڳو وڌيڪ مطالعي کان پوءِ 2023ع ۾ ٻيهر غور ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو.

ليپ سيڪنڊ جي متبادل طور ليپ ڪلاڪ يا ليپ منٽ پڻ تجويز ڪيا ويا آهن، جن ۾ تبديلي رڳو هر چند صدين کان پوءِ ڪرڻي پوندي.[57]

دبئي (گڏيل عرب امارات) ۾ 20 نومبر کان 15 ڊسمبر 2023ع تائين منعقد ٿيل عالمي ريڊيو ڪانفرنس 2023 (WRC-23) رسمي طور 27هين CGPM (2022ع) جي قرارداد 4 کي تسليم ڪيو،[58] جنهن موجب 2035ع يا ان کان اڳ UT1−UTC جي وچ ۾ وڌ ۾ وڌ اجازت ڏنل فرق کي وڌايو ويندو.[59]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Evers 2013, p. 74.
  2. 1 2 3 McCarthy 2009, p. 4.
  3. 1 2 "Resolutions of the General Conference on Weights and Measures (27th Meeting)". Bureau International des Poids et Mesures. 19 November 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 19 August 2022 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, pp. 10–11.
  5. 1 2 McCarthy & Seidelmann 2009, pp. 226–227.
  6. ↑ McCarthy 2009, p. 3.
  7. ↑ Arias, Guinot & Quinn 2003.
  8. 1 2 Markowitz et al. 1958.
  9. ↑ Nelson & McCarthy 2005, p. 15.
  10. ↑ Nelson et al. 2001, p. 515.
  11. 1 2 Markowitz 1988.
  12. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, p. 227.
  13. ↑ Essen 1968, pp. 161–165.
  14. ↑ McCarthy 2009, p. 5.
  15. ↑ Blair 1974, p. 32.
  16. ↑ Seidelmann 1992, pp. 85–87.
  17. ↑ Nelson, Lombardi & Okayama 2005, p. 46.
  18. ↑ ITU Radiocommunication Assembly 2002.
  19. ↑ Chester 2015.
  20. ↑ "How often do we have leap seconds?". Leap Seconds FAQs. National Institute of Standards and Technology, Time and Frequency Division. 11 October 2024. 22 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Bulletin C 2022.
  22. ↑ Agnew, Duncan Car (27 March 2024). "A global timekeeping problem postponed by global warming". Nature 628 (8007): 333–336. doi:10.1038/s41586-024-07170-0. PMID 38538793. Bibcode: 2024Natur.628..333A. https://www.nature.com/articles/s41586-024-07170-0.
  23. ↑ SI Brochure (9th ڇاپو). BIPM. 2019. French version. 9 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Why is UTC used as the acronym for Coordinated Universal Time instead of CUT?". How is UTC(NIST) related to Coordinated Universal Time (UTC) International Atomic Time (TAI), Greenwich Mean Time (GMT), USNO time, GPS time and Zulu time?. National Institute of Standards and Technology, Time and Frequency Division. 11 October 2024. 11 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ IAU resolutions 1976.
  26. ↑ How NTP Works 2011.
  27. ↑ Aviation Time 2006.
  28. ↑ Horzepa 2010.
  29. ↑ ITU Radiocommunication Assembly 2002, p. 3.
  30. ↑ International Earth Rotation and Reference Systems Service 2011.
  31. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, p. 229.
  32. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, chapter 4.
  33. ↑ Guinot 2011, p. S181.
  34. ↑ History of TAI−UTC c. 2009.
  35. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, pp. 217, 227–231.
  36. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, p. 209.
  37. ↑ "Circular T". International Bureau of Weights and Measures. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 17 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Seidelmann 1992, p. 7.
  39. ↑ Military & Civilian Time Designations n.d.
  40. ↑ Williams 2005.
  41. ↑ Iceland 2011.
  42. ↑ 15 U.S. Code § 261 2007.
  43. ↑ 15 U.S. Code § 260a 2005.
  44. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, p. 87.
  45. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, p. 54.
  46. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, p. 230. (هي اوسط 1 جنوري 1991ع کان 1 جنوري 2009ع تائين جي عرصي لاءِ آهي، ۽ چونڊيل عرصي مطابق ان ۾ تبديلي اچي سگهي ٿي.)
  47. ↑ Stephenson & Morrison 1995.
  48. ↑ McCarthy & Seidelmann 2009, p. 232.
  49. ↑ "Are Negative Leap Seconds in Our Future?" (PDF) (Press release). US Naval Observatory. 10 February 2021. 18 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ "Plots for UT1−UTC – Bulletin A All". International Earth Rotation and Reference Systems Service. 16 September 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 16 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ Seaman, Rob (9 April 2001). "Upgrade, don't degrade". اصل نسخو مان 2 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2015 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ Irvine 2008.
  53. ↑ Allen 2011a.
  54. ↑ Seidelmann & Seago 2011, p. S190.
  55. ↑ Leap decision postponed 2012.
  56. ↑ "ITU World Radiocommunication Conference set for Geneva, 2–27 November 2015" (Press release). International Telecommunication Union. 2015. 3 November 2015 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ "Scientists propose 'leap hour' to fix time system". The New Indian Express. 14 May 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 3 September 2022 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "Resolution 4 of the 27th CGPM (2022)". BIPM.
  59. ↑ "ITU-R and BIPM work together at the World Radiocommunication Conference". BIPM.
  1. ↑ يو ٽي سي انگريزي نالي Coordinated Universal Time يا فرينچ temps universel coordonné جي لفظي ترتيب سان نٿو ملي. يو ٽي سي کي يو ٽي0، يو ٽي1 ۽ يو ٽي2 جي نموني سان هڪ غيرجانبدار بين الاقوامي مخفف طور اختيار ڪيو ويو.
  2. ↑ گرينوچ ٽائيم سگنل يا "پپس" هاڻي گرينوچ مان نه پر برطانيا جي نيشنل فزيڪل ليبارٽري، ٽيڊنگٽن، سرري مان نشر ڪيا وڃن ٿا، ۽ اهي GMT بدران يو ٽي سي استعمال ڪن ٿا.[1]

عام ۽ حوالو ڏنل ماخذ

[سنواريو]

خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Time topics سانچو:Time measurement and standards سانچو:UTC time offsets

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ھم_آھنگ_عالمي_وقت&oldid=398910" تان ورتل