ھاسارام سندرداس پمناڻي
ھاسارام سندرداس پمناڻي | |
|---|---|
ھاسارام سندرداس پمناڻي | |
| سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر | |
| عهدي ۾ 1937–1945 | |
| ذاتي تفصيل | |
| ڄائو | 10 اپريل 1887 روھڙي، سنڌ، برطانوي ھندستان (ھاڻوڪو پاڪستان) |
| وفات | 17 جولاءِ 1940 (عمر 53 سال) روھڙي, سنڌ, برطانوي ھندستان |
| سياسي پارٽي | انڊين نيشنل ڪانگريس |
| الما ميٽر | فرگوسن ڪاليج پوني |
ھاسارام سندرداس پمناڻي (10 اپريل 1887ع) – 17 جولاءِ 1940) ھندستان ۾ انگريزي دور جو هڪ سنڌي تعليمدان، سماجي سڌارڪ، سياستدان ۽ آزادي پسند انسان هو. هن حيدرآباد ۾ ٽيچرس ٽريننگ ڪاليج جي پرنسپل طور خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ 1937 ۾ سنڌ قانون ساز اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو.[1]
پمناڻي هندستان جي آزاديءَ واري تحريڪ جو ھڪ سرگرم ڪارڪن ۽ عھديدار ھو. سياسي طور تي ھو انڊين نيشنل ڪانگريس جو هڪ اهم مقامي اڳواڻ هو.
ابتدائي زندگي ۽ تعليم
[سنواريو]ھاسارام سندرداس پمناڻي 10 اپريل 1887 تي سنڌ جي سکر ضلعي جي شهر روهڙيءَ ۾ هڪ خوشحال سنڌي هندو ڪٽنب ۾ پيدا ٿيو. هن پنهنجي ابتدائي تعليم پنهنجي ڄم واري شهر ۾ حاصل ڪئي ۽ 1906 ۾ مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيو.[2]
هو اعليٰ تعليم لاءِ بڙودا (هاڻي وڙودڙا ) هليو ويو، جتي هو برطانوي راڄ خلاف هندستان جي آزاديءَ واري تحريڪ ۾ شامل ٿيو. ڪاليج جي تعليم جي هڪ سال کان پوءِ ھن پوني جي فرگوسن ڪاليج ۾ داخلا ورتي، جتي هن فلسفي ۾ بيچلر آف آرٽس جي ڊگري حاصل ڪئي.[3]
سماجي ۽ مذهبي سرگرميون
[سنواريو]تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ پمناڻي پنهنجي اباڻي شھر روھڙيءَ ۾ واپس آيو ۽ پنھنجي زندگي سنڌ ۾ سماجي سڌارن ۽ خلق جي خدمت لاءِ وقف ڪري ڇڏيائين. هن روهڙيءَ ۾ سوامي ڌرم داس سيوا منڊلي قائم ڪئي، جيڪا هڪ سماجي-مذهبي تنظيم ھئي.
ھن تنظيم جون سنڌ جي ڪيترن ئي علائقن ۾ شاخون قائم ٿيل ھيون، جن ۾ جيڪب آباد ، اوٻاوڙو، شڪارپور ۽ ٽنڊي محمد خان شامل آهن. پمناڻيءَ غريب ماڻهن جي مدد ڪرڻ ۽ مقامي آباديءَ ۾ سماجي ۽ مذهبي شعور کي فروغ ڏيڻ لاءِ لافاني ڪردار ادا ڪيو. هن سماجي ۽ مذهبي موضوعن تي ڪيترائي ليک لکيا ۽ ڪتاب ڇپرايا.
پمناڻي حيدرآباد ۾ تلڪ هاءِ اسڪول ۽ تلڪ ڪاٽن فيڪٽري قائم ڪئي. هو ھميشہ انساني ڀلائيءَ جي ڪمن ۾ سرگرم رھندو ھو؛ 1927 ۽ 1931 ۾ سنڌو درياءَ جي سخت ٻوڏ دوران، هن متاثر ٿيل برادرين لاءِ کاڌو، ڪپڙا ۽ رهائش جو بندوبست ڪري امداد فراهم ڪئي.
عملي ۽ سياسي زندگي
[سنواريو]پمناڻي پنهنجي عملي زندگيءَ جي شروعات روينيو کاتي ۾ ڪئي پر جلد ئي اھا نوڪري ڇڏي تعليم جي شعبي ۾ استاد طور شامل ٿيو. مختلف اسڪولن ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ کان پوءِ، هو حيدرآباد ۾ ٽيچرس ٽريننگ ڪاليج ۾ پرنسپال مقرر ٿيو.
پنهنجي زندگيءَ جي آخري حصي ۾، هن سرڪاري نوڪريءَ تان استعيفيٰ ڏئي برطانوي راڄ خلاف هندستان جي آزاديءَ واري تحريڪ ۾ پاڻ کي مڪمل طور تي وقف ڪري ڇڏيو. آزاديءَ جي تحريڪ جي نتيجي ۾، هن کي هڪ سال کان وڌيڪ عرصي تائين قيد ڪيو ويو.
1936ع ۾ بمبئي پريزيڊنسي کان سنڌ جي علحدگيءَ کان پوءِ ھو 1937ع ۾ سنڌ صوبائي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو.[4]
قتل
[سنواريو]1939ع ۾، سکر ۾ مسجد منزل گاهه جي معاملي تي فرقيوارانه تڪرار پيدا ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ هندو-مسلم فساد برپا ٿيا. انھيءَ عرصي دوران، سنڌ جي مشھور راڳيءَ ڀڳت ڪنور رام کي قتل ڪيو ويو. پمناڻيءَ اهو معاملو سنڌ جي قانون ساز اسيمبلي ۾ اٿاريو ۽ ھڪ زوردار تقرير ڪئي، جنهن کان پوءِ هن کي موت جون ڌمڪيون ملڻ شروع ٿيون. [5]
17 جولاءِ 1940 تي، ميرپور ماٿيلو کان واپسيءَ دوران، هو روهڙي ريلوي اسٽيشن تي لهي پنهنجي رهائشگاهه ڏانهن وڃي رهيو هو ته کيس ڏينهن ڏٺي گوليون هڻي قتل ڪيو ويو. ٻڌايو وڃي ٿو ته حملو ڪندڙ اهو ئي شخص هو جيڪو اڳ ۾ ڀڳت ڪنور رام جي قتل ۾ ملوث هو[6]. سندس جنازي جو جلوس ٻئي ڏينهن، 18 جولاءِ 1940 تي ڪڍيو ويو، ۽ ان ۾ هزارين ماڻهن شرڪت ڪئي. ساڳيءَ شام سندس موت تي سوڳ ملهائڻ لاءِ هڪ عوامي گڏجاڻي پڻ منعقد ڪئي وئي. سندس قتل وقت، پمناڻي 52 سالن جي عمر جو هو. [3]
حوالا
[سنواريو]- ↑ سنڌيانا انسائيڪلوپيڊيا، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو، حيدرآباد، سنڌ.
- ↑ تنواڻي. Contribution of Sindh in Movement of Independence of India (PDF). Adipur, India. اصل نسخو (PDF) مان 2025-06-06 تي محفوظ ڪيل. 2026-05-17 تي حاصل ڪيل.
{{cite book}}: More than one of|author1=and|last=specified (مدد) - 1 2 جي ايم (1975). جنب گذاريم جن سين (ٽيون ڇاپو). ڄامشورو، سنڌ، پاڪستان: سنڌي ادبي بورڊ.
{{cite book}}: More than one of|surname1=and|author1=specified (مدد) - ↑ انڙ، مختيار علي، اڄوڪو ڏينھن، روزاني عبرت، حيدرآباد، سنڌ، 10 اپريل 2026ع
- ↑ Soomro, Mahboob Ali (2019). The Patriot Life and Time of Shaheed Allah Bux Soomro (1900-1943) (English ۾). Thul Historical Sath. ISBN 978-969-7878-13-0.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو) - ↑ شيخ، محمد علي، HISTORY: A TURNING POINT IN THE HISTORY OF SINDH ، ڊان، ڪراچي، سنڌ، پاڪستان.