مواد ڏانھن هلو

گيٽيگا

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
گيٽيگا

Gitega
گاديءَ جو هنڌ (سياسي)
مٿي: گيٽيگا جو شهري منظر؛ وچ ۾: ڪرائسٽ دي ڪنگ گرجاگھر، گيٽيگا جو مرڪزي علائقو؛ گيٽيگا جو قومي عجائب گھر، ڪيبمبا اسڪول يادگار
برونڊي ۾ گيٽيگا جو هنڌ
برونڊي ۾ گيٽيگا جو هنڌ
گيٽيگا is located in Burundi
گيٽيگا
گيٽيگا
برونڊي ۾ هنڌ
گيٽيگا is located in آفريڪا
گيٽيگا
گيٽيگا
گيٽيگا (آفريڪا)
Coordinates: 03°25′42″S 29°55′30″E / 3.42833°S 29.92500°E / -3.42833; 29.92500
ملڪ برونڊي
صوبوگيٽيگا صوبو
ايراضي
• گاديءَ جو هنڌ (سياسي)22 چورس ڪلوميٽر (8.5 چورس ميل)
• شھري
22 چورس ڪلوميٽر (8.5 چورس ميل)
آبادي
 (2020)[1]
• ڪل135,467
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
وقتي علائقوUTC+02:00 (وچ آفريڪا وقت)
آبهواCwb

گيٽيگا (انگريزي:Gitega)، اڳوڻي نالي ڪيٽيگا سان مشهور، برونڊي جي سياسي گاديءَ جو هنڌ آهي. هي ملڪ جي وچئين حصي ۾، برونڊي جي مرڪزي پليٽو تي واقع آهي،[2] ۽ سڀ کان وڏي شهر ۽ اڳوڻي سياسي گاديءَ واري هنڌ بوجمبورا کان لڳ ڀڳ 62 ڪلوميٽر (39 mi) اوڀر طرف آهي. گيٽيگا ملڪ جو چوٿون سڀ کان وڏو شهر آهي[3] ۽ 1966ع ۾ برونڊي جي بادشاهت جي خاتمي تائين ملڪ جي شاهي گاديءَ جو هنڌ پڻ هو.[lower-alpha 1][6]

ڊسمبر 2018ع ۾ برونڊي جي اڳوڻي صدر پيئر نڪورونزيزا اعلان ڪيو ته هو 2007ع ۾ ڪيل واعدي تي عمل ڪندي گيٽيگا کي ان جي اڳوڻي سياسي گاديءَ واري هنڌ واري حيثيت واپس ڏيندو،[6] جڏهن ته بوجمبورا ملڪ جي اقتصادي گاديءَ واري هنڌ ۽ واپار جي مرڪز طور برقرار رهندو.[7] برونڊي جي پارليامينٽ ۾ ٿيل ووٽنگ کان پوءِ 16 جنوري 2019ع تي اها تبديلي باضابطا طور منظور ڪئي وئي، ۽ حڪومت جي سڀني شاخن کي ٽن سالن اندر گيٽيگا منتقل ڪرڻ جي رٿا رکي وئي.[8]

تاريخ

[سنواريو]

گيٽيگا ڪنهن زماني ۾ برونڊي جي بادشاهت جو مرڪز هو ۽ 1966ع تائين برونڊي جي بادشاهن (موامي) جي گاديءَ جو هنڌ رهيو.[حوالو گهربل]

جرمن نوآبادياتي دور دوران 1912ع ۾ گيٽيگا، اسومبورا، جيڪو هاڻوڪي بوجمبورا جو پراڻو نالو هو، جي جاءِ تي علائقي جو انتظامي مرڪز بڻايو ويو.[9] ان وقت برونڊي جرمن اوڀر آفريڪا جو حصو هو.

پهرين عالمي جنگ کان پوءِ برونڊي روانڊا-اورونڊي جي حصي طور بيلجيم جي انتظام هيٺ آيو، ۽ بيلجيمي اختيارين گيٽيگا کي انتظامي مرڪز طور برقرار رکيو. 1962ع ۾ برونڊي جي آزاديءَ کان پوءِ نئين حڪمرانن، بوجمبورا وٽ موجود وڌيڪ ترقي يافته سهولتن ۽ بنيادي ڍانچي سبب، بوجمبورا کي ٻيهر ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. ان کان پوءِ گيٽيگا ملڪ جي اندروني علائقن جي اهم انتظامي ۽ تاريخي مرڪز طور برقرار رهيو.

مارچ 2007ع ۾ برونڊي جي صدر پيئر نڪورونزيزا اعلان ڪيو ته برونڊي پنهنجي سياسي گاديءَ جو هنڌ گيٽيگا منتقل ڪرڻ جو ارادو رکي ٿو.[10] سندس چوڻ موجب ملڪ جي وچئين حصي ۾ گيٽيگا جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي اهڙو موزون هنڌ بڻائي ٿي، جتان ملڪ جي اڪثريتي آباديءَ تائين وڌيڪ آسانيءَ سان پهچي سگهجي ٿو.

21 ڊسمبر 2018ع تي پيئر نڪورونزيزا جي صدارت هيٺ ٿيل وزيرن جي ڪائونسل جي اجلاس ۾ هڪ قانوني مسودو منظور ڪيو ويو، جنهن تحت گيٽيگا کي برونڊي جي سياسي گاديءَ جو هنڌ مقرر ڪرڻ ۽ بوجمبورا کي ملڪ جي اقتصادي گاديءَ واري هنڌ طور برقرار رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو.[11]

24 ڊسمبر 2018ع تي نڪورونزيزا باضابطا طور اعلان ڪيو ته پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ گيٽيگا کي ملڪ جي سياسي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويندو.[6][12] صدر جي سي اين ڊي ڊي–ايف ڊي ڊي جماعت کي پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن ۾ واضح اڪثريت حاصل هجڻ سبب متوقع پارلياماني منظوري 16 جنوري 2019ع تي ووٽنگ ذريعي ملي، جڏهن ته ڪجهه وزارتن ٻن ڏينهن کان پوءِ ئي گيٽيگا ڏانهن منتقلي شروع ڪري ڇڏي.[8]

7 ڊسمبر 2021ع تي گيٽيگا جي گنجائش کان وڌيڪ قيدين واري جيل ۾ باهه لڳي، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ 38 ماڻهو مارجي ويا ۽ 69 کان وڌيڪ زخمي ٿيا.[13]

جاگرافي

[سنواريو]

گيٽيگا گيٽيگا صوبي جي گاديءَ جو هنڌ آهي، جيڪو برونڊي جي صوبن مان هڪ آهي. هي ملڪ جي وچئين حصي ۾ واقع آهي ۽ اولهه ۾ ٽانگانيڪا ڍنڍ جي ڪناري تي واقع تجارتي گاديءَ واري هنڌ بوجمبورا ۽ اوڀر ۾ تنزانيا جي سرحد کان لڳ ڀڳ هڪ جيتري، يعني 62 ڪلوميٽر (39 mi) جي فاصلي تي آهي، جڏهن ته روانڊا جي سرحد ان کان اتر طرف لڳ ڀڳ 72 ڪلوميٽر (45 mi) پري آهي. شهر ٽڪرين سان گهيريل هڪ وسيع پليٽو تي، روويرونزا ۽ روروبو درياهن جي سنگم کان ڪجهه ڪلوميٽر ڏکڻ-اولهه طرف واقع آهي.[14] ملڪ جو سڀ کان وڏو رووبو قومي پارڪ شهر کان 26 ڪلوميٽر (16 mi) اوڀر طرف واقع آهي.[15]

آبهوا

[سنواريو]

گيٽيگا ۾ اڀرندي ساوانا آبهوا آهي، جيڪا ڪوپن درجابندي موجب Aw[16] ۽ ٽريوارٿا درجابندي موجب Awbb آهي.[17] شهر جي اوچائي سبب هن آبهوا جون گرمي پد واريون حالتون نسبتاً معتدل رهن ٿيون.

موسمي رڪارڊ : گيٽيگا (1991–2020)
مھينو جنور: فبرو: مارچ اپريل مئي جون جولاء آگسٽ سيپ: آڪٽو: نومبر ڊسمبر سال
وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°C (°F) 35.0
(95)		 35.4
(95.7)		 32.0
(89.6)		 31.3
(88.3)		 30.1
(86.2)		 30.8
(87.4)		 30.7
(87.3)		 31.7
(89.1)		 32.6
(90.7)		 32.9
(91.2)		 31.8
(89.2)		 33.8
(92.8)		 35.4
(95.7)
اوچي پد جي
سراسري°C (°F)		 27.6
(81.7)		 27.5
(81.5)		 27.1
(80.8)		 26.4
(79.5)		 25.9
(78.6)		 26.7
(80.1)		 27.3
(81.1)		 28.1
(82.6)		 28.4
(83.1)		 27.5
(81.5)		 26.6
(79.9)		 27.0
(80.6)		 27.2
(81)
روزاني سراسري°C (°F) 21.9
(71.4)		 21.8
(71.2)		 21.6
(70.9)		 21.5
(70.7)		 21.1
(70)		 21.2
(70.2)		 21.3
(70.3)		 22.3
(72.1)		 22.4
(72.3)		 21.8
(71.2)		 21.3
(70.3)		 21.6
(70.9)		 21.6
(70.9)
گھٽ پد جي
سراسري°C (°F)		 16.1
(61)		 16.0
(60.8)		 16.1
(61)		 16.5
(61.7)		 16.4
(61.5)		 15.7
(60.3)		 15.3
(59.5)		 16.4
(61.5)		 16.4
(61.5)		 16.2
(61.2)		 15.9
(60.6)		 16.1
(61)		 16.1
(61)
گھٽ ۾ گھٽ
رڪارڊ°C (°F)		 12.9
(55.2)		 12.9
(55.2)		 12.8
(55)		 14.0
(57.2)		 13.6
(56.5)		 11.6
(52.9)		 11.3
(52.3)		 12.5
(54.5)		 13.0
(55.4)		 12.9
(55.2)		 12.7
(54.9)		 13.1
(55.6)		 11.3
(52.3)
سراسري پرسپييئيشن mm (انچ) 99.8
(3.929)		 96.7
(3.807)		 142.9
(5.626)		 142.4
(5.606)		 107.7
(4.24)		 44.7
(1.76)		 10.4
(0.409)		 39.2
(1.543)		 88.0
(3.465)		 109.4
(4.307)		 192.1
(7.563)		 185.3
(7.295)		 1,258.8
(49.559)
سراسري مينھن 
(≥ 1.0 mm)
 7.3 7.4 12.5 15.5 11.1 1.8 0.6 2.4 6.9 13.4 17.3 14.1 110.1
Source: اين او اي اي[18]

تعليم

[سنواريو]

اسڪول کان اڳ واري تعليم

[سنواريو]
گيٽيگا يونيورسٽي لائبريري.

گيٽيگا شهر ۽ ان جي ڪميون ۾ صوبي اندر درج ٿيل 112 نرسري اسڪولن جو وڏو حصو موجود آهي.[19] 2014ع ۾ گيٽيگا جي نرسري اسڪولن ۾ 3 کان 6 سالن جي عمر جا 2,349 ٻار تعليم حاصل ڪري رهيا هئا.[20]

بنيادي پرائمري تعليم

[سنواريو]

بنيادي تعليم ۾ ڪلاسن اندر شاگردن جو تمام گهڻو انگ هڪ اهم مسئلو رهيو آهي. 2014ع ۾ ڪميون جي ترقياتي منصوبي جي تياريءَ وقت انگن اکرن موجب هر ڪلاس ۾ سراسري طور 77 شاگرد، هر استاد لاءِ 35 شاگرد ۽ هر ڊيسڪ تي 3.5 ٻار هئا.[20]

بنيادي تعليم کان پوءِ ثانوي تعليم

[سنواريو]

گيٽيگا شهر ۽ ان جي ڪميون ۾ هيٺيان ثانوي تعليمي ادارا موجود آهن:

  • عام ۽ تدريسي تعليم جا 39 ثانوي اسڪول آهن، جن مان 8 خانگي، 24 ڪميون جي سرڪاري انتظام هيٺ ۽ 7 رياستي سرڪاري اسڪول آهن. انهن اسڪولن ۾ شاگردن لاءِ لڳ ڀڳ 283 ڪلاس روم موجود آهن.[20]
  • فني يا پيشورانه تعليم جا 25 ثانوي اسڪول آهن، جن مان 15 خانگي، 3 ڪميون جي سرڪاري انتظام هيٺ ۽ 7 رياستي سرڪاري اسڪول آهن. انهن اسڪولن ۾ 150 ڪلاس روم موجود آهن.[20]
گيٽيگا ڀرسان جبلن جو منظر

اعليٰ تعليم

[سنواريو]

گيٽيگا شهر ۾ اعليٰ تعليم جا پنج فعال ادارا آهن:[19]

ثقافت

[سنواريو]

گيٽيگا ۾ برونڊي جو قومي عجائب گھر واقع آهي. علائقي ۾ شاهي ڍول ڪارييندا جا ڪيترائي مقدس ماڳ ۽ ابوامي (شاهي درٻار) پڻ موجود آهن. 29 اپريل 1972ع تي ملڪ جو آخري موامي (بادشاهه)، نتاري پنجون، گيٽيگا ۾ مارجي ويو.[حوالو گهربل]

عبادتگاهون

[سنواريو]
گيٽيگا جي ڪيٿولڪ آرڪ ڊائوسيس جو گرجا گهر.

گيٽيگا ۾ عبادتگاهن جي اڪثريت عيسائي گرجا گهرن ۽ ڪيٿيڊرل گرجا گهرن تي مشتمل آهي، جيڪي گيٽيگا جو رومن ڪيٿولڪ آرڪ ڊائوسيس (ڪيٿولڪ چرچ)، برونڊي جي اينگليڪن چرچ جو صوبو (اينگليڪن ڪميونيئن)، برونڊي ۾ بيپٽسٽ چرچن جي يونين (بيپٽسٽ ورلڊ الائنس) ۽ اسمبليز آف گاڊ سان لاڳاپيل آهن.[22] شهر ۾ جيوواه جي شاهدن جا ڪنگڊم هال پڻ موجود آهن.[23] ان کان سواءِ شهر ۾ مسلمانن جون مسجدون پڻ موجود آهن.[حوالو گهربل]

آمدورفت

[سنواريو]

گيٽيگا کي اڳ گيٽيگا ايئرپورٽ هوائي سهولت فراهم ڪندو هو، جيڪو هاڻي غيرفعال آهي.[when?] گيٽيگا مان چار قومي شاهراهون (روٽ ناسيونال، آر اين) گذرن ٿيون. آر اين 2 شهر کي اتر-اولهه طرف مورامويا ۽ بوجمبورا ٻهراڙي صوبي مان ٿيندي بوجمبورا سان ڳنڍي ٿي. آر اين 15 ملڪ جي اتر طرف نگوزي ۽ اڳتي روانڊا ڏانهن وڃي ٿي ۽ رستي ۾ قديم شاهي درٻار گيشورا وٽان گذري ٿي؛ آر اين 12 گيٽيگا جي ٻاهرئين حصي ۾ آر اين 15 کان ڌار ٿي اتر-اوڀر طرف ڪاروزي ۽ مويينگا صوبن ڏانهن وڃي ٿي. آخري شاهراهه آر اين 3 آهي، جيڪا ڏکڻ-اولهه طرف رومونگي ۽ ٽانگانيڪا ڍنڍ ڏانهن وڃي ٿي.[24]

شهر سان لاڳاپيل شخصيتون

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Institute de statistiques et d'etudes economiques du burundi, (Annuaires Statistiques 2016, p 23)". اصل نسخو مان 2017-09-11 تي محفوظ ڪيل. 2019-03-28 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Encyclopedia Britannica. "Gitega (Burundi)". Encyclopedia Britannica Online. 22 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Burundi Cities by Population 2025".
  4. ↑ "Burundi to move political capital to Gitega". Africanews. 22 December 2018. 1 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Moving capital city helps Burundi's Nkurunziza avoid unrest, say critics". RFI – Radio France Internationale. 18 January 2019. 1 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  6. 1 2 3 Agence France-Presse (22 December 2018). "Burundi names Gitega as new capital". The EastAfrican. Nation Media Group. 22 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ Nimubona, Désiré (24 December 2018). "Burundi Moves Political Capital From Bujumbura to Gitega". Bloomberg. Bloomberg L.P. 22 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 "Burundi to change its capital city". BBC World News. British Broadcasting Company. 17 January 2019. 22 January 2019 تي حاصل ڪيل. The vote took place on Wednesday and the leader of parliament said the move would take place over three years.
  9. ↑ Le Guennec-Coppens, Françoise; Caplan, Pat (1991). Les Swahili entre Afrique et Arabie. Paris: Karthala. ص. 174. ISBN 2-86537-321-5.
  10. ↑ Asiimwe, Stephen (26 March 2007). "Burundi: Capital to Move". AllAfrica. 22 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Agence France-Presse (22 December 2018). "Burundi : Gitega est la nouvelle capitale politique". Africanews (فرانسيسي ۾). 22 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Burundi's Political Capital now is Gitega". Emirates Business. 24 December 2018.
  13. ↑ "Burundi prison fire kills at least 38 in Gitega". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 7 December 2021. 6 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Hughes, R.H.; Hughes, J.S. (1992). A Directory of African Wetlands. Cambridge, United Kingdom: International Union for Conservation of Nature. ص. 97. ISBN 2-88032-949-3.
  15. ↑ "Burundi：Country in the Heart of the African Great Lakes Region". skyticket. 26 June 2018. January 22, 2018 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution" (انگريزي ۾). نيچر ريسرچ. 7 July 2026 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Belda, Michal; Holtanová, Eva; Halenka, Tomáš; Kalvová, Jaroslava. "Climate classification revisited: from Köppen to Trewartha" (PDF) (انگريزي ۾). ڪلائيميٽ ريسرچ. ص. 8. 7 July 2026 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Gitega". National Oceanic and Atmospheric Administration. June 16, 2024 تي حاصل ڪيل.
  19. 1 2 "Province GITEGA". provincegitega.gov.bi. 24 May 2021 تي حاصل ڪيل.
  20. 1 2 3 4 Plan communal de développement communautaire (PDF).
  21. ↑ DAM, "Burundi: Début des cours à l’Université Polytechnique de Gitega en février", burundi-agnews.org, Burundi, January 9, 2014.
  22. ↑ J. Gordon Melton, Martin Baumann, Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, ABC-CLIO, USA, 2010, p. 456.
  23. ↑ "Official Website of Jehovah's Witnesses". JW.org. جيوواه جا شاهد. 14 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Burundi". Road numbering systems. Google Sites. January 22, 2018 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ 1922ع کان اسومبورا (هاڻوڪو بوجمبورا) ملڪ جي ٻي، نوآبادياتي، انتظامي ۽ اقتصادي گاديءَ واري هنڌ طور ڪم ڪندو رهيو؛ 1966ع ۾ بادشاهت جي خاتمي کان جنوري 2019ع تائين اهو عملي طور ملڪ جو واحد سياسي گاديءَ وارو هنڌ رهيو.[4][5]

وڌيڪ پڙهڻ

[سنواريو]
  • Chrétien, Jean-Pierre (2015). Gitega, capitale du Burundi : une ville du Far West en Afrique orientale allemande, 1912-1916. Paris: Éditions Karthala. ISBN 9782811115098.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:List of African capitals

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=گيٽيگا&oldid=404043" تان ورتل