گيسٽالٽ نفسيات
گيسٽالٽ نفسيات (Gestalt psychology) [1] ذهن ۽ دماغ جو هڪ نظريو آهي جيڪو 20ھين صديءَ جي شروعات ۾ برلن ۾ جڙيو. هن جو بنيادي خيال اهو آهي ته دماغ شين کي هڪ "ڪل" (Whole) طور ڏسي ٿو. گيسٽالٽ اثر سڀ کان وڌيڪ واضع طور تي ڏسڻ جي قوت سان ظاهر ٿئي ٿو. اسان شڪلين ۽ مڪمل صورتن کي سڃاڻون ٿا، نه ڪي رڳو لڪيرن ۽ موڙن جو مجموعو. نفسيات ۾، گيسٽالٽ ازم کي اڪثر ساختيات (structuralism) جي مخالفت ۾ ڏٺو ويندو آهي. گيسٽالٽ نظريي کي سمجهائڻ لاءِ اڪثر هي جملو استعمال ڪيو ويندو آهي ته "ڪل (Whole) پنهنجن حصن جي مجموعي کان وڏو هوندو آهي."[2] ان کان بهتر لفظ هي آهن ته: "ڪل پنهنجن حصن کان مختلف هوندو آهي."[3]
"اسان فطري طور تي شين کي ممڪن حد تائين بهترين گيسٽالٽ طور تجربو ڪرڻ ڏانهن مائل هوندا آهيون. هتي 'بهترين' مان مراد ڪيتريون ئي شيون ٿي سگهن ٿيون، جهڙوڪ باقاعدگي، ترتيب، سادگي، برابري (symmetry) وغيره، جيڪي گيسٽالٽ جي خاص قانونن ڏانهن اشارو ڪن ٿيون."
"اصل مشاهدو ورٿائيمر (Wertheimer) جو هو، جڏهن هن نوٽ ڪيو ته اسان اتي حرڪت محسوس ڪندا آهيون جتي انفرادي حسي واقعن جي تيز تسلسل کان سواءِ ٻيو ڪجهه به نه هوندو آهي. هن اها شيءِ رانديڪي اسٽروبوسڪوپ ۾ ڏٺي ۽ پنهنجي ليبارٽري ۾ تجربن دوران به ڏٺي (جهڙوڪ ڪرسمس جون بتيون جيڪي وڻ جي چوڌاري گهمندي نظر اچن ٿيون، يا نيون سائن بورڊ جيڪي حرڪت ڪندي محسوس ٿين ٿا). هن اثر کي 'ظاهري حرڪت' (apparent motion) چيو ويندو آهي، جيڪو اصل ۾ فلمي تصويرن جو بنيادي اصول آهي."[4]
20ھين صديءَ جي شروعاتي نظريه دانن، جهڙوڪ ڪرٽ ڪوفڪا، ميڪس ورٿائيمر، ۽ وولفگانگ ڪوهلر شين کي ڏسڻ جي عمل کي هڪ عالمي بناوت طور ڏٺو. هي 'گيسٽالٽ' يا 'مڪمل صورت' وارو انداز ادراڪ (perception) کي سمجهڻ جي ڪوشش هئي - اهي ذهني قانون جيڪي طئي ڪن ٿا ته شيون ڪيئن محسوس ڪيون وڃن ٿيون. هي نظريو "هتي ۽ هاڻي" تي ٻڌل آهي. هن کي ٻن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: شڪل (figure) يا پسمنظر (ground)؛ پهرين نظر ۾ توهان کي سامهون واري شڪل نظر اچي ٿي يا پويون پسمنظر؟[5]
گيسٽالٽ کي رڳو وضاحتي هجڻ ڪري تنقيد جو نشانو بڻايو ويو آهي، پر هن نظرئي ادراڪ، رويي، سوچ، مسئلا حل ڪرڻ ۽ نفسياتي بيمارين جي وڌيڪ تحقيق لاءِ بنياد فراهم ڪيو آهي.[6]
- "مان دريءَ وٽ بيهي گهر، وڻ ۽ آسمان ڏسان ٿو. نظرياتي طور مان چئي سگهان ٿو ته اتي رنگن جا 327 قسم ۽ روشنيون هيون. پر ڇا مان '327' ڏسان ٿو؟ نه. مان آسمان، گهر ۽ وڻ ڏسان ٿو." ميڪس ورٿائيمر، 1923ع.
گيسٽالٽ نفسيات جديد ادراڪي نفسيات (cognitive psychology) جي اڳڀرو هئي. هي گيسٽالٽ تھراپي کان مختلف آهي.
مسئلا حل ڪرڻ (Problem solving)
[سنواريو]گيسٽالٽ نفسيات جا ماهر پهريان هئا جن انسانن ۽ باندرن ۾ مسئلا حل ڪرڻ جي عمل جو مطالعو ڪيو. وولفگانگ ڪوهلر ڏيکاريو ته چيمپانزي رڳو سوچ جي ذريعي مسئلا حل ڪري سگهن ٿا؛[7] ميڪس ورٿائيمر مطالعو ڪيو ته ڪيئن خاڪا (diagrams) شاگردن کي جيوميٽري جا مسئلا حل ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا،[8] ۽ ڪارل ڊنڪر عام مسئلن کي حل ڪرڻ بابت مطالعو ڪيو.[9][10]
رنگ
[سنواريو]مان 2018ع ۾ ڪينٽ اسٽيٽ يونيورسٽي ۾ هئس ۽ ڪمپيوٽر گرافڪس کانپوءِ بي ايف اي (BFA) تي ڪم ڪري رهيو هئس. اتي هڪ پروفيسر گيسٽالٽ جا اصول غلط پڙهائي رهي هئي. جڏهن مون سيچوريشن (saturation) ۽ رنگ جي خاصيتن بابت سوال ڪيو، ته هن جواب ڏيڻ بجاءِ مون کي ڪلاس مان ڪڍي ڇڏيو. ڊين (Dean) به مڃيو ته هوءَ غلط پڙهائي رهي هئي پر چيو ته مون کي هن جي ئي طريقي سان سکڻو پوندو. مون ايندڙ سيمسٽر ۾ داخلا نه ورتي. هي ان قسم جي تعليم آهي جيڪا رياستي اسڪولن ۾ ملي ٿي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ جرمن: Gestalt – "ڪنهن شيءِ جي مڪمل صورت جي جوهر يا شڪل"
- ↑ David Hothersall 2004. History of psychology, chapter seven
- ↑ Boring Edwin G. 1950. A history of experimental psychology. 2nd ed, Appleton-Century-Crofts, New York. Chapter 23 Gestalt psychology.
- ↑ Boeree, C. George 2000. Gestalt psychology
- ↑ Petermann, Bruno 1932. The Gestalt theory and the problem of configuration. Kegan Paul, London.
- ↑ Mandler G. 2007 A history of modern experimental psychology. Cambridge, MA: MIT Press.
- ↑ Kohler, Wolfgang. 1925. The mentality of apes.
- ↑ Wertheimer, Max [1945] 1959. Productive thinking.
- ↑ Duncker, Karl 1926. A qualitative (experimental and theoretical) study of productive thinking.
- ↑ Duncker, Karl 1945. (1945). On problem solving. APA Psychological Monographs. 58. OCLC 968793.