مواد ڏانھن هلو

گوڏو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
گوڏو
انساني گوڏا
ساڄو گوڏو (سامهون-ساڄي پاسي کان منظر)
تفصيل
عضون جو نظام هڏن ۽ ڏورن جو سرشتو
تنت فيمورل، اوبٽيوريٽر، سائياٽڪ
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻوليarticulatio genus
ائناٽامي جا محاورا A01.1.00.036
ائناٽامي جو بنيادي ماڊل24974
ائناٽامي جا محاورا

انسانن ۽ ٻين پرائيميٽن ۾، گوڏو ران کي ڄنگهه سان ڳنڍي ٿو ۽ ٻن سنڌن تي مشتمل هوندو آهي: هڪ ران جي هڏي ۽ پنڊيءَ جي هڏي جي وچ ۾ (ٽبيوفيمورل سنڌو)، ۽ ٻيو ران جي هڏي ۽ گوڏي جي ڍڪڻي جي وچ ۾ (پيٽيلوفيمورل سنڌو).[1] اهو انساني جسم جو سڀ کان وڏو سنڌو آهي.[2] گوڏو هڪ تبديل ٿيل قبضي وارو سنڌو آهي، جيڪو موڙ ۽ سڌائي سان گڏ ٿوري اندرين ۽ ٻاهرين ڦيري جي به اجازت ڏئي ٿو. گوڏو چوٽ لڳڻ ۽ هڏسنڌي ڳرڻ جي پيدا ٿيڻ لاءِ حساس هوندو آهي.

ان کي اڪثر ٽبيوفيمورل ۽ پيٽيلوفيمورل جزن تي مشتمل مرڪب سنڌو چيو ويندو آهي.[3][4] (فبيولر پاسائتو رباط کي اڪثر ٽبيوفيمورل جزن سان گڏ شمار ڪيو ويندو آهي.)[5]

بناوت

[سنواريو]

گوڏو هڪ تبديل ٿيل قبضي وارو سنڌو آهي، جيڪو سائنوويئل سنڌي جو هڪ قسم آهي ۽ ٽن فعلي خانن تي مشتمل آهي: پيٽيلوفيمورل سنڌبندي، جيڪا گوڏي جي ڍڪڻي، يا "kneecap"، ۽ ران جي هڏي جي اڳئين پاسي موجود پيٽيلر نالي تي مشتمل آهي، جنهن ۾ گوڏي جي ڍڪڻي ترڪندي آهي؛ ۽ وچئين ۽ پاسائتين ٽبيوفيمورل سنڌبنديون، جيڪي ران جي هڏي کي پنڊيءَ جي هڏي، يعني ڄنگهه جي هيٺئين حصي جي مُک هڏي، سان ڳنڍين ٿيون.[6] سنڌو سائنوويئل پاڻياٺ ۾ ٻڏل هوندو آهي، جيڪا سائنوويئل جهلي جي اندر موجود هوندي آهي؛ هن جهلي کي سنڌي پوش چيو ويندو آهي. گوڏي جو پٺيون پاسائتو ڪنڊو هڪ اهڙو علائقو آهي، جيڪو تازو ٻيهر گهري جاچ ۽ تحقيق جو موضوع بڻيو آهي.[7]

گوڏو جسم جو سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان اهم سنڌن مان هڪ آهي. اهو افقي (ڊوڙڻ ۽ هلڻ) ۽ عمودي (ٽپ ڏيڻ) رخن ۾ جسم جو وزن کڻڻ سان لاڳاپيل حرڪت ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪري ٿو.[8]

ڄمڻ وقت گوڏي جي ڍڪڻي رڳو ڪارٽليج مان ٺهيل هوندي آهي، جيڪا ٽن کان پنجن ورهين جي عمر وچ ۾ هڏجي (هڏي ۾ تبديل ٿي) ويندي آهي. جيئن ته اها انساني جسم جي سڀ کان وڏي سيسامائيڊ هڏي آهي، تنهنڪري ان جي هڏجڻ واري عمل ۾ گهڻو وڌيڪ وقت لڳندو آهي.[9]

جوڙن (سنڌن) وارو حصو

[سنواريو]

ران جي هڏي جا مُک سنڌي جسم ان جا پاسائتا ۽ وچيان ڪنڊائيل آهن. اهي هيٺئين ۽ پٺئين پاسي ٿورا هڪٻئي کان پري ٿين ٿا؛ پاسائتو ڪنڊائيل اڳيان کان پٺئين حصي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ويڪرو هوندو آهي، جڏهن ته وچئين ڪنڊائيل جي ويڪر وڌيڪ هڪجهڙي رهندي آهي.[10]:206 سيجيٽل سطح ۾ ڪنڊائيلن جي وڪڙ جو اڌوڻ پٺئين پاسي ويندي ننڍو ٿيندو وڃي ٿو. هي گهٽجندڙ اڌوڻ اِنوالوٽ وچ نقطن جو هڪ سلسلو پيدا ڪري ٿو (يعني اهي گهاڻي تي واقع هوندا آهن). ان مان ٺهندڙ آرپار محورن جو سلسلو مُڙندڙ گوڏي ۾ ترڪڻ ۽ لڙهڻ واري حرڪت جي اجازت ڏئي ٿو، جڏهن ته اهو به يقيني بڻائي ٿو ته پاسائتا رباط ايترا ڍرا رهن جو عمودي محور جي چوڌاري وچئين ڪنڊائيل جي وڪڙ سان لاڳاپيل ڦيري جي اجازت ڏئي سگهن.[10]:194–95

پنڊيءَ جي هڏي جي ڪنڊائيلن جو جوڙو وچڪنڊائيلي اڀار وسيلي هڪٻئي کان جدا ٿيل هوندو آهي،[10]:206 جيڪو هڪ پاسائتي ۽ هڪ وچئين ڳوڙهي تي مشتمل هوندو آهي.[10]:202

گوڏي جي ڍڪڻي پڻ هڪ سنڌي جسم طور ڪم ڪري ٿي ۽ ان جي پٺئين سطح کي گوڏي جي ٽروڪليا چيو ويندو آهي.[11] اها سنڌي پوش جي سنهي اڳئين ڀت ۾ جڙيل هوندي آهي.[10]:206 ان جي پٺئين سطح تي هڪ پاسائتي ۽ هڪ وچئين سنڌي سطح هوندي آهي،[10]:194 جيڪي ٻئي پيٽيلر سطح سان ڳنڍيل هونديون آهن؛ هيءَ سطح هڏي جي هيٺئين ڇيڙي جي اڳئين پاسي ٻنهي فيمورل ڪنڊائيلن کي پاڻ ۾ ملائي ٿي.[10]:192

سنڌي پوش

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گوڏي جي سنڌي جو سنڌي پوش

سنڌي پوش ۾ هڪ سائنوويئل جهلي ۽ هڪ ريشي جهلي هوندي آهي، جن جي وچ ۾ چرٻيءَ جا تهه هوندا آهن. اڳئين پاسي، سائنوويئل جهلي ران جي هڏي ۽ پنڊيءَ جي هڏي ٻنهي تي ڪارٽليج جي ڪناري سان ڳنڍيل هوندي آهي، پر ران جي هڏي تي اها سپراپيٽيلر برسا يا خال سان ڳنڍجي سنڌي جاءِ کي مٿئين پاسي وڌائي ٿي.[10]:210 آرٽيڪيوليرس جينس ڏورو سڌائي دوران سپراپيٽيلر برسا کي چپجڻ کان بچائي ٿو.[12] پٺئين پاسي، سائنوويئل جهلي ٻنهي فيمورل ڪنڊائيلن جي ڪنارن سان ڳنڍيل هوندي آهي، جنهن سان ٻه وڌاءَ (گيسٽروڪنيميس جي وچئين مٿي هيٺان سيمي ميمبرينوسس برسا ۽ گيسٽروڪنيميس جي پاسائتي مٿي هيٺان پوپليٽيئل برسا) ٺهن ٿا،[13] جيڪي سپراپيٽيلر برسا جهڙا هوندا آهن. انهن ٻن وڌائن جي وچ ۾ سائنوويئل جهلي سنڌي جي مرڪز ۾ ٻنهي صليبي رباطن جي اڳيان کان گذري ٿي، جنهن سان اندرئين پاسي رخ رکندڙ هڪ کيسي جهڙو خال ٺهي ٿو.[10]:210

سائنوويئم پوش ۽ ان جي برسن جي اندرين سطح کي ڍڪي ٿو. سائنوويئم انفراپيٽيلر چرٻيءَ واري گدي کي پڻ ڍڪي ٿو، جيڪا پيٽيلر رباط جي هيٺان موجود هوندي آهي. سائنوويئم ٻن وراڪن جي صورت ۾ چرٻيءَ واري گدي ۾ اڀري ٿو.[13]

تنتون

[سنواريو]

اڳئين پاسي کان ڏسڻ تي، گوڏي جي مٿئين-پاسائتي چوٿين حصي کي ويسٽس ليٽيرالس ۽ ويسٽس انٽرميڊيس ڏورن ڏانهن ويندڙ تنتون، سائياٽڪ تنت، مٿئين پاسائتي جينيڪيولر تنت ۽ عام فبيولر تنت تنتي پهچ ڏين ٿيون؛ هيٺئين-پاسائتي چوٿين حصي ۾ هيٺئين پاسائتي جينيڪيولر تنت ۽ ورجندڙ فبيولر تنتون نمايان آهن؛ مٿئين-وچئين چوٿين حصي کي ويسٽس ميڊيئلس ۽ ويسٽس انٽرميڊيس ڏورن ڏانهن ويندڙ تنتون، اوبٽيوريٽر ۽ سائياٽڪ تنتون، ۽ مٿئين وچئين جينيڪيولر تنت تنتي پهچ ڏين ٿيون؛ جڏهن ته هيٺئين-وچئين چوٿين حصي کي هيٺئين وچئين جينيڪيولر تنت ۽ سيفينس تنت جي انفراپيٽيلر شاخ تنتي پهچ ڏين ٿيون.[14][15]

اوبٽيوريٽر ۽ ٽبيئل تنتن جون سنڌي شاخون گوڏي جي پٺئين پوش کي تنتي پهچ ڏين ٿيون، جڏهن ته عام فبيولر تنت ۽ سائياٽڪ تنت پڻ اضافي تنتي پهچ ڏين ٿيون؛ ٽبيئل تنت سڄي پٺئين پوش کي تنتي پهچ ڏئي ٿي؛ اوبٽيوريٽر تنت جو پٺيون ڀاڱو ۽ ٽبيئل تنت پٺئين پوش جي مٿئين-وچئين حصي کي تنتي پهچ ڏين ٿا؛ جڏهن ته پٺئين پوش جي مٿئين-پاسائتي حصي کي ٽبيئل تنت، عام فبيولر تنت ۽ سائياٽڪ تنت تنتي پهچ ڏين ٿيون.[15][16]

برسا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گوڏي جا برسا

ڪيترائي برسا گوڏي جي سنڌي کي وڪوڙي بيٺل آهن. سڀ کان وڏو ڳنڍيل برسا مٿي بيان ڪيل سپراپيٽيلر برسا آهي. گوڏي جي پٺئين پاسي چار تمام ننڍا برسا موجود آهن. ٻه اڻ ڳنڍيل برسا گوڏي جي ڍڪڻي جي اڳيان ۽ پيٽيلر ٽينڊن جي هيٺان موجود آهن، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٻيا برسا پڻ موجود هوندا آهن.[10]:210

ڪارٽليج

[سنواريو]

ڪارٽليج هڪ سنهو ۽ لچڪدار تاندورو آهي، جيڪو هڏي جي بچاءَ ڪري ٿو ۽ يقيني بڻائي ٿو ته سنڌي سطحون هڪٻئي مٿان آسانيءَ سان ترڪي سگهن. ڪارٽليج گوڏي جي نرم ۽ هموار حرڪت کي يقيني بڻائي ٿو. گوڏن ۾ سنڌي ڪارٽليج جا ٻه قسم آهن: ريشي ڪارٽليج (مينسڪس) ۽ هائيلن ڪارٽليج. ريشي ڪارٽليج ۾ ڇڪ سَهڻ جي سگهه هوندي آهي ۽ اهو دٻاءَ جي مزاحمت ڪري سگهي ٿو.[وضاحت گهربل] هائيلن ڪارٽليج انهن سطحن کي ڍڪي ٿو، جن تي سنڌا حرڪت ڪن ٿا. سنڌي ڪارٽليج اندر ڪوليجن ريشن بابت بيننگهوف بيان ڪيو آهي ته اهي هيٺسنڌي هڏي مان شعاعي نموني نڪرن ٿا ۽ نام نهاد گوٿڪ ڪمانون ٺاهين ٿا. ڪارٽليج جي سطح تي اهي ريشا مماسي رخ ۾ نظر اچن ٿا ۽ گسجڻ جي مزاحمت وڌائين ٿا. هائيلن ڪارٽليج اندر رت جون ناليون نه هونديون آهن؛ ان جي خوراڪ ڦهلاءَ وسيلي ٿيندي آهي. سائنوويئل پاڻياٺ ۽ هيٺسنڌي هڏي جو گودو ٻئي هائيلن ڪارٽليج لاءِ خوراڪ جا وسيلا آهن. انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ وسيلي جي کوٽ ڳرڻ جو سبب بڻجي ٿي. ورهين سان ڪارٽليج گسندو وڃي ٿو. ڪارٽليج ۾ پاڻ مرادو بحال ٿيڻ جي سگهه تمام محدود هوندي آهي. نئون ٺهندڙ تاندورو عام طور اصل هائيلن ڪارٽليج کان گهٽ معيار واري ريشي ڪارٽليج جي وڏي حصي تي مشتمل هوندو آهي. نتيجي طور، وقت سان ڪارٽليج ۾ نيون ڏارون ۽ ڦاٽ پيدا ٿيندا آهن.[17]

مينسڪس

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو وچيون مينسڪس ۽ پاسائتو مينسڪس

گوڏي جي سنڌي جي سنڌي ڊسڪن کي مينسڪس چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سنڌي جاءِ کي رڳو جزوي طور ورهائين ٿيون.[10]:26 اهي ٻه ڊسڪون، وچيون مينسڪس ۽ پاسائتو مينسڪس، ڳنڍيندڙ تاندوري مان ٺهيل آهن، جن ۾ ڪارٽليج جهڙا جيوگهرڙا رکندڙ گهڻا ڪوليجن ريشا هوندا آهن. مضبوط ريشا هڪ ڳانڍاپي کان ٻئي ڳانڍاپي تائين مينسڪس سان گڏ هلن ٿا، جڏهن ته ڪمزور شعاعي ريشا انهن سان هڪٻئي ۾ اڻيل هوندا آهن. مينسڪس گوڏي جي سنڌي جي مرڪز ۾ چپٽا، پاسائتي پاسي سائنوويئل جهلي سان ڳنڍيل، ۽ پنڊيءَ جي هڏي جي سطح مٿان حرڪت ڪرڻ جي قابل هوندا آهن.[10]:208[18] مينسڪس جون مٿيون ۽ هيٺيون سطحون آزاد هونديون آهن. هر مينسڪس جا اڳيان ۽ پٺيان سڱ هوندا آهن، جيڪي پنڊيءَ جي هڏي جي وچڪنڊائيلي علائقي ۾ ملن ٿا.[13]

وچيون مينسڪس وڏو، گهٽ وڪريل ۽ سنهو هوندو آهي. ان جو پٺيون سڱ (14 ملي ميٽر) اڳئين سڱ (6 ملي ميٽر) کان ٿلهو هوندو آهي.[13]

پاسائتو مينسڪس ننڍو، وڌيڪ وڪريل (لڳ ڀڳ گول) ۽ وچئين مينسڪس جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هڪجهڙي ٿولهه (10 ملي ميٽر) وارو هوندو آهي. پاسائتو مينسڪس سنڌي پوش سان گهٽ ڳنڍيل هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي پٺئين-پاسائتي سطح مان پوپليٽيئس ٽينڊن گذري ٿو، جيڪو مينسڪس کي پوش کان جدا ڪري ٿو. پوپليٽيئس ٽينڊن پاسائتي مينسڪس سان ڳنڍيل نه هوندو آهي.[13]

رباط

[سنواريو]
ساڄي گوڏي جو اڳيون-پاسائتو پاسو
ساڄي گوڏي جو اڳيون-وچيون پاسو

گوڏي جي سنڌي کي وڪوڙيندڙ رباط حرڪتن کي محدود ڪري استحڪام فراهم ڪن ٿا ۽ مينسڪس توڙي ڪيترن برسن سان گڏجي سنڌي پوش جي بچاءَ ڪن ٿا.[19]

پوش اندر

[سنواريو]

گوڏي کي صليبي رباطن جو هڪ جوڙو مستحڪم رکي ٿو. اهي ٻئي رباط سائنوويئم کان ٻاهر، پر پوش جي اندر موجود رباط آهن.[20] اڳيون صليبي رباط (ACL) ران جي هڏي جي پاسائتي ڪنڊائيل کان اڳئين وچڪنڊائيلي علائقي تائين پکڙيل هوندو آهي.[13] اڳيون صليبي رباط پنڊيءَ جي هڏي کي ران جي هڏي جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو اڳتي سرڪڻ کان روڪي ٿو.[13] گوڏي جي وٽجڻ يا مُڙڻ دوران اهو اڪثر ڦاٽي پوندو آهي.[21] پٺيون صليبي رباط (PCL) ران جي هڏي جي وچئين ڪنڊائيل کان پٺئين وچڪنڊائيلي علائقي تائين پکڙيل هوندو آهي. هي رباط پنڊيءَ جي هڏي کي ران جي هڏي جي ڀيٽ ۾ پٺتي سرڪڻ کان روڪي ٿو.[13] هن رباط کي چوٽ لڳڻ غيرمعمولي آهي، پر رباط تي سڌي زوردار ڌڪ جي نتيجي ۾ ٿي سگهي ٿي.[حوالو گهربل]

آرپار رباط پاسائتي مينسڪس کان وچئين مينسڪس تائين پکڙيل هوندو آهي. اهو مينسڪس جي اڳيان کان گذري ٿو. 10 سيڪڙو حالتن ۾ اهو ڪيترن پٽن ۾ ورهايل هوندو آهي.[10]:208 ٻئي مينسڪس اڳئين پاسي هن رباط وسيلي هڪٻئي سان ڳنڍيل هوندا آهن.[22] پٺيون (ورِسبرگ جو) ۽ اڳيون مينسڪوفيمورل رباط (همفري جو) پاسائتي مينسڪس جي پٺئين سڱ کان ران جي هڏي جي وچئين ڪنڊائيل تائين پکڙيل هوندا آهن. اهي ترتيبوار پٺئين صليبي رباط جي اڳيان ۽ پٺيان کان گذرن ٿا.[13][10]:208 مينسڪوٽبيئل رباط (يا "ڪورونري رباط") مينسڪس جي هيٺئين ڪنارن کان ٽبيئل پليٽو جي ڪنارن تائين پکڙيل هوندا آهن.

پوش کان ٻاهر

[سنواريو]

پيٽيلر رباط گوڏي جي ڍڪڻي کي پنڊيءَ جي هڏي جي ڳوڙهي سان ڳنڍي ٿو. ان کي ڪڏهن ڪڏهن پيٽيلر ٽينڊن پڻ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪواڊريسيپس ٽينڊن (جيڪو گوڏي جي ڍڪڻي کي وڪوڙي ٿو) ۽ گوڏي جي ڍڪڻي کي پنڊيءَ جي هڏي سان ڳنڍيندڙ حصي جي وچ ۾ ڪا چٽي جدائي ناهي.[23] هي تمام مضبوط رباط گوڏي جي ڍڪڻي کي ميڪانيڪي اُڀار ڏيڻ ۾ مدد ڪري ٿو[24] ۽ ران جي هڏي جي ڪنڊائيلن لاءِ ڍڪ طور پڻ ڪم ڪري ٿو. پيٽيلر رباط جي پاسائتي ۽ وچئين پاسي، پاسائتو ۽ وچيون ريٽيناڪيولم ويسٽس ليٽيرالس ۽ ويسٽس ميڊيئلس ڏورن جي ريشن کي پنڊيءَ جي هڏي سان ڳنڍين ٿا. ايليوٽبيئل پٽي جا ڪجهه ريشا پاسائتي ريٽيناڪيولم ۾ پکڙجن ٿا ۽ وچيون ريٽيناڪيولم ران جي هڏي جي وچئين ايپي ڪنڊائيل مان نڪرندڙ ڪجهه آرپار ريشن کي حاصل ڪري ٿو.[10]:206

وچيون پاسائتو رباط (MCL، جنهن کي "ٽبيئل رباط" پڻ چيو ويندو آهي) ران جي هڏي جي وچئين ايپي ڪنڊائيل کان پنڊيءَ جي هڏي جي وچئين ڪنڊائيل تائين پکڙيل هوندو آهي. اهو ريشن جي ٽن گروهن مان ٺهيل هوندو آهي، جن مان هڪ ٻنهي هڏن جي وچ ۾ پکڙيل هوندو آهي، جڏهن ته ٻه وچئين مينسڪس سان ڳنڍيل هوندا آهن. وچيون پاسائتو رباط جزوي طور پيس اينسيرينس سان ڍڪيل هوندو آهي ۽ سيمي ميمبرينوسس جو ٽينڊن ان جي هيٺان کان گذرندو آهي.[10]:206 اهو گوڏي جي پاسائتي پاسي تي لڳندڙ زور (ويلگس زور) سبب گوڏي جي وچئين پاسي کي کلي مُڙڻ کان بچائي ٿو.[10]:206

ڏورا

[سنواريو]

گوڏي جي سنڌي جي حرڪت جا ذميوار گهڻا ڏورا يا تہ ران جي اڳئين، وچئين يا پٺئين خاني سان واسطو رکن ٿا. سڌو ڪندڙ ڏورا عام طور اڳئين خاني سان واسطو رکن ٿا ۽ موڙيندڙ ڏورا پٺئين خاني سان. هن جا ٻه استثنا آهن: گريسلس، جيڪو موڙيندڙ ڏورو آهي ۽ وچئين خاني سان واسطو رکي ٿو، ۽ سارٽوريس، جيڪو موڙيندڙ ڏورو آهي ۽ اڳئين خاني ۾ آهي. ان کان سواءِ، هيٺئين ڄنگهه جا ڪجهه ڏورا، خاص طور گيسٽروڪنيميس، پير کي حرڪت ڏيڻ واري پنهنجي بنيادي ڪم کان علاوه گوڏي کي ڪمزور نموني موڙڻ ۾ مدد ڏين ٿا.

سڌو ڪندڙ ڏورا

[سنواريو]
ڏوروبڻلڳاءُشريانتنتڪممخالف ڏورو
آرٽيڪيوليرس جينساڳئين فيمورل شافٽ جو پري وارو ڇيڙوگوڏي جي سنڌي پوش جو ويجهو وڌاءُفيمورل شريانفيمورل تنتگوڏي جي سڌائي دوران سپراپيٽيلر برسا کي ڇڪڻ
ڪواڊريسيپس فيموريسگڏيل ريڪٽس فيموريس ۽ واسٽس ڏوراگوڏي جي ڍڪڻي ۽ ٽبيئل ٽيوبرسٽي، پيٽيلر رباط وسيليفيمورل شريانفيمورل تنتگوڏي جي سڌائي؛ ڪُلهي جو موڙ (رڳو ريڪٽس فيموريس)هيم اسٽرنگ
           ريڪٽس فيموريساڳيون هيٺيون ايليئڪ ڪنڊو ۽ هڏائين ڪناري جي ٻاهرين سطح، جيڪا ايسيٽابيولم جو ايليئڪ حصو ٺاهي ٿيگوڏي جي ڍڪڻي ۽ ٽبيئل ٽيوبرسٽي، پيٽيلر رباط وسيليفيمورل شريانفيمورل تنتگوڏي جي سڌائي؛ ڪُلهي جو موڙهيم اسٽرنگ
           ويسٽس ليٽيرالسوڏو ٽروڪينٽر، انٽرٽروڪينٽرڪ لڪير، ۽ ران جي هڏي جي لينا اسپيراگوڏي جي ڍڪڻي ۽ ٽبيئل ٽيوبرسٽي، پيٽيلر رباط وسيليفيمورل شريانفيمورل تنتگوڏي کي سڌو ڪري ٿو ۽ مستحڪم رکي ٿوهيم اسٽرنگ
           ويسٽس انٽرميڊيساڳيون/پاسائتو فيمرگوڏي جي ڍڪڻي ۽ ٽبيئل ٽيوبرسٽي، پيٽيلر رباط وسيليفيمورل شريانفيمورل تنتگوڏي جي سڌائيهيم اسٽرنگ
           ويسٽس ميڊيئلسران جي هڏيگوڏي جي ڍڪڻي ۽ ٽبيئل ٽيوبرسٽي، پيٽيلر رباط وسيليفيمورل شريانفيمورل تنتگوڏي جي سڌائيهيم اسٽرنگ

موڙيندڙ ڏورا

[سنواريو]

پٺيون خانو

ڏوروبڻلڳاءُشريانتنتڪممخالف ڏورو
سارٽوريساڳيون مٿيون ايليئڪ ڪنڊوپيس اينسيرينسمٿاڇري سرڪمفليڪس ايليئڪ شريان، پاسائتي فيمورل شريان، اونهي فيمورل شريان، هيٺ لهندڙ جينيڪيوليٽ شريان، فيمورل شريانفيمورل تنتڪُلهي جو سنڌو: موڙ، پاسائتو ڦيرو ۽ پري ڪرڻ. گوڏي جو سنڌو: موڙ ۽ وچيون ڦيروڪواڊريسيپس ڏورو (جزوي طور)
بائيسپس فيموريسڊگهو مٿو: اسڪيئم جي ڳوڙهي، ننڍو مٿو: ران جي هڏي تي لينا اسپيرا[25]فبيولا جو مٿو[25]، جيڪو پاسائتو ٽبيئل ڪنڊائيل جي پٺئين حصي سان سنڌبند ٿئي ٿوهيٺين گلوٽيئل شريان، سوراخ ڪندڙ شريانون، پوپليٽيئل شريانڊگهو مٿو: سائياٽڪ تنت جو وچيون (ٽبيئل) حصو، ننڍو مٿو: سائياٽڪ تنت جو پاسائتو (عام فبيولر) حصو[25]گوڏي جو موڙ، گوڏي وٽ ڄنگهه کي پاسائتو ڦيرائي ٿو (جڏهن گوڏو مڙيل هجي)، ڪُلهي جو سنڌو سڌو ڪري ٿو (رڳو ڊگهو مٿو)[25]ڪواڊريسيپس ڏورو
سيمي ٽينڊينوسساسڪيئم جي ڳوڙهي[25]پيس اينسيرينسهيٺين گلوٽيئل شريان، سوراخ ڪندڙ شريانونسائياٽڪ[25] (ٽبيئل، L5، S1، S2)گوڏو موڙي ٿو، ڪُلهي جو سنڌو سڌو ڪري ٿو، گوڏي وٽ ڄنگهه کي وچئين پاسي ڦيرائي ٿو[25]ڪواڊريسيپس ڏورو
سيمي ميمبرينوسساسڪيئم جي ڳوڙهي[25]ٽبيا جي وچئين سطح[25]پروفنڊا فيموريس، گلوٽيئل شريانسائياٽڪ تنت[25]گوڏو موڙي ٿو، ڪُلهي جو سنڌو سڌو ڪري ٿو، گوڏي وٽ ڄنگهه کي وچئين پاسي ڦيرائي ٿو[25]ڪواڊريسيپس ڏورو
گيسٽروڪنيميسران جي هڏي جو وچيون ۽ پاسائتو ڪنڊائيلڪيلڪينيسسرل شريانونسائياٽڪ تنت مان ٽبيئل تنت، خاص طور تنتي پاڙون S1، S2گوڏي جو هلڪو موڙ ۽ پلينٽر فليڪشنٽبيئلس اينٽيرير ڏورو
پلينٽيرسگيسٽروڪنيميس جي پاسائتي مٿي کان مٿي ران جي هڏي جو پاسائتو سپراڪنڊائيلر ڪناروٽينڊو ڪيلڪينيس (وچئين پاسي، گيسٽروڪنيميس ٽينڊن کان اونهو)سرل شريانونٽبيئل تنتگوڏو موڙي ٿو ۽ پير کي پلينٽر فليڪس ڪري ٿوٽبيئلس اينٽيرير ڏورو
پوپليٽيئسپاسائتي فيمورل ڪنڊائيل جي پاسائتي سطح جو وچيون فيسٽٽبيئل ڪنڊائيلن هيٺان پٺيون ٽبياپوپليٽيئل شريانٽبيئل تنتگوڏي جو وچيون ڦيرو ۽ موڙ

وچيون خانو:

ڏوروبڻلڳاءُشريانتنتڪممخالف ڏورو
گريسلسهيٺيون پيوبيڪ ريمس[26]پيس اينسيرينساوبٽيوريٽر شرياناوبٽيوريٽر تنت جي اڳئين شاخ[26]گوڏي جو موڙ ۽ وچيون ڦيرو؛[26] ڪُلهي کي ويجهو آڻڻ، ڪُلهي جو موڙ

رت جي پهچ

[سنواريو]
گوڏي جون شريانون

فيمورل شريان ۽ پوپليٽيئل شريان گوڏي جي سنڌي جي چوڌاري شرياني ڄار يا پليڪسس ٺاهڻ ۾ مدد ڏين ٿيون. ان جون ڇهه مُک شاخون آهن: ٻه مٿيون جينيڪيولر شريانون، ٻه هيٺيون جينيڪيولر شريانون، هيٺ لهندڙ جينيڪيولر شريان ۽ اڳئين ٽبيئل شريان جي موٽندڙ شاخ.[27]

وچيون جينيڪيولر شريانون گوڏي جي سنڌي ۾ داخل ٿين ٿيون.

ڪم

[سنواريو]

گوڏو هڪ فرضي آرپار محور جي چوڌاري موڙ ۽ سڌائي جي اجازت ڏئي ٿو، ۽ مُڙيل حالت ۾ هيٺئين ڄنگهه جي محور جي چوڌاري ٿوري وچئين ۽ پاسائتي ڦيري جي به اجازت ڏئي ٿو. گوڏي جي سنڌي کي "حرڪت ڪندڙ" چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڦيري دوران ران جي هڏي ۽ پاسائتو مينسڪس[28]:399 پنڊيءَ جي هڏي مٿان حرڪت ڪن ٿا، جڏهن تہ سڌائي-موڙ دوران ران جي هڏي ٻنهي مينسڪس مٿان لڙهي ۽ ترڪي ٿي.[10]:212–213 سڌائي/موڙ جي حرڪتن جي آرپار محور جو مرڪز اتي هوندو آهي، جتي ٻئي پاسائتا رباط ۽ ٻئي صليبي رباط هڪٻئي کي ڪاٽين ٿا. موڙ دوران هي مرڪز مٿي ۽ پٺتي سرڪي ٿو، جڏهن تہ مرڪز ۽ ران جي هڏي جي سنڌي سطحن جي وچ وارو فاصلو فيمورل ڪنڊائيلن جي گهٽجندڙ وڪڙ سان گڏ متحرڪ نموني بدلجي ٿو. حرڪت جي ڪل حد ڪيترن عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، جهڙوڪ نرم تاندورن جون روڪون، سرگرم ناڪافي پن، ۽ هيم اسٽرنگ جي ڇڪ.[28]:398

وڌ ۾ وڌ حرڪتون [28]:398–399 ۽ ڏورا[10]:252
سڌائي 5–10°موڙ 120–150°
ڪواڊريسيپس (ٽينسر فيشيا ليٽي جي
ڪجهه مدد سان)		 (اهميت جي ترتيب سان)
سيمي ميمبرينوسس
سيمي ٽينڊينوسس
بائيسپس فيموريس
گريسلس
سارٽوريس
پوپليٽيئس
گيسٽروڪنيميس
اندريون ڦيرو* 10°ٻاهريون ڦيرو* 30–40°
(اهميت جي ترتيب سان)
سيمي ميمبرينوسس
سيمي ٽينڊينوسس
گريسلس
سارٽوريس
پوپليٽيئس		 بائيسپس فيموريس
*(گوڏو 90° مُڙيل)

سڌي حالت

[سنواريو]

گوڏو سڌو هئڻ وقت پاسائتو ۽ وچيون پاسائتو رباط ٻئي، ۽ اڳئين صليبي رباط جو اڳيون حصو، ڇڪيل هوندا آهن. سڌائي دوران فيمورل ڪنڊائيل اهڙي حالت ۾ ترڪن ۽ لڙهن ٿا، جيڪا ٽبيئل پاسائتو رباط جي مڪمل کُلڻ جو سبب بڻجي ٿي. سڌائي جي آخري 10° دوران هڪ لازمي آخري ڦيرو شروع ٿئي ٿو، جنهن ۾ گوڏو 5° وچئين پاسي ڦرندو آهي. آخري ڦيرو وزن نه کڻندڙ ڄنگهه ۾ پنڊيءَ جي هڏي جي پاسائتي ڦيري، ۽ وزن کڻندڙ ڄنگهه ۾ ران جي هڏي جي وچئين ڦيري وسيلي پيدا ٿئي ٿو. هي آخري ڦيرو وچئين فيمورل ڪنڊائيل جي شڪل سبب ممڪن ٿئي ٿو، جنهن ۾ پوپليٽيئس ڏوري ۽ ايليوٽبيئل پٽي جي سُسڻ مدد ڪري ٿي، ۽ اهو اڳئين صليبي رباط جي ڇڪجڻ سبب پيدا ٿئي ٿو. ٻئي صليبي رباط ٿورا کلي وڃن ٿا ۽ ٻئي پاسائتا رباط ڇڪجي وڃن ٿا.[10]:212

مُڙيل حالت

[سنواريو]

مُڙيل حالت ۾ پاسائتا رباط ڍرا هوندا آهن، جڏهن تہ صليبي رباط ڇڪيل هوندا آهن. ڦيري کي وٽيل صليبي رباط ضابطي ۾ رکن ٿا؛ پنڊيءَ جي هڏي جي وچئين ڦيري دوران ٻئي رباط هڪٻئي جي چوڌاري وڪڙجي وڃن ٿا، جنهن سان ممڪن ڦيري جي مقدار گهٽجي ٿي، جڏهن تہ پنڊيءَ جي هڏي جي پاسائتي ڦيري دوران اهي کلي وڃن ٿا. صليبي رباطن جي ترڇي حالت سبب، انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ حصو سدائين ڇڪيل هوندو آهي ۽ اهي رباط سنڌي کي ضابطي ۾ رکن ٿا، جڏهن تہ پاسائتا رباط ڍرا هوندا آهن. وڌيڪ اهو تہ ٽبيئل پاسائتي رباط جا پٺيان ريشا انتهائي وچئين ڦيري دوران ڇڪجي وڃن ٿا، ۽ هي رباط پاسائتي ڦيري کي پڻ 45–60° تائين گهٽائي ٿو.[10]:212

ڪم

[سنواريو]

گوڏو هڪ فرضي آرپار محور جي چوڌاري موڙ ۽ سڌائي جي اجازت ڏئي ٿو، ۽ مُڙيل حالت ۾ هيٺئين ڄنگهه جي محور جي چوڌاري ٿوري وچئين ۽ پاسائتي ڦيري جي به اجازت ڏئي ٿو. گوڏي جي سنڌي کي "حرڪت ڪندڙ" چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڦيري دوران ران جي هڏي ۽ پاسائتو مينسڪس[28]:399 پنڊيءَ جي هڏي مٿان حرڪت ڪن ٿا، جڏهن تہ سڌائي-موڙ دوران ران جي هڏي ٻنهي مينسڪس مٿان لڙهي ۽ ترڪي ٿي.[10]:212–213

سڌائي/موڙ جي حرڪتن جي آرپار محور جو مرڪز اتي هوندو آهي، جتي ٻئي پاسائتا رباط ۽ ٻئي صليبي رباط هڪٻئي کي ڪاٽين ٿا. موڙ دوران هي مرڪز مٿي ۽ پٺتي سرڪي ٿو، جڏهن تہ مرڪز ۽ ران جي هڏي جي سنڌي سطحن جي وچ وارو فاصلو فيمورل ڪنڊائيلن جي گهٽجندڙ وڪڙ سان گڏ متحرڪ نموني بدلجي ٿو. حرڪت جي ڪل حد ڪيترن عنصرن تي دارومدار رکي ٿي، جهڙوڪ نرم تاندورن جون روڪون، سرگرم ناڪافي پن، ۽ هيم اسٽرنگ جي ڇڪ.[28]:398

وڌ ۾ وڌ حرڪتون [28]:398–399 ۽ ڏورا[10]:252
سڌائي 5–10°موڙ 120–150°
ڪواڊريسيپس (ٽينسر فيشيا ليٽي جي
ڪجهه مدد سان)		 (اهميت جي ترتيب سان)
سيمي ميمبرينوسس
سيمي ٽينڊينوسس
بائيسپس فيموريس
گريسلس
سارٽوريس
پوپليٽيئس
گيسٽروڪنيميس
اندريون ڦيرو* 10°ٻاهريون ڦيرو* 30–40°
(اهميت جي ترتيب سان)
سيمي ميمبرينوسس
سيمي ٽينڊينوسس
گريسلس
سارٽوريس
پوپليٽيئس		 بائيسپس فيموريس
*(گوڏو 90° مُڙيل)

سڌي حالت

[سنواريو]

گوڏو سڌو هئڻ وقت پاسائتو ۽ وچيون پاسائتو رباط ٻئي، ۽ اڳئين صليبي رباط جو اڳيون حصو، ڇڪيل هوندا آهن. سڌائي دوران فيمورل ڪنڊائيل اهڙي حالت ۾ ترڪن ۽ لڙهن ٿا، جيڪا ٽبيئل پاسائتو رباط جي مڪمل کُلڻ جو سبب بڻجي ٿي. سڌائي جي آخري 10° دوران هڪ لازمي آخري ڦيرو شروع ٿئي ٿو، جنهن ۾ گوڏو 5° وچئين پاسي ڦرندو آهي. آخري ڦيرو وزن نه کڻندڙ ڄنگهه ۾ پنڊيءَ جي هڏي جي پاسائتي ڦيري، ۽ وزن کڻندڙ ڄنگهه ۾ ران جي هڏي جي وچئين ڦيري وسيلي پيدا ٿئي ٿو. هي آخري ڦيرو وچئين فيمورل ڪنڊائيل جي شڪل سبب ممڪن ٿئي ٿو، جنهن ۾ پوپليٽيئس ڏوري ۽ ايليوٽبيئل پٽي جي سُسڻ مدد ڪري ٿي، ۽ اهو اڳئين صليبي رباط جي ڇڪجڻ سبب پيدا ٿئي ٿو. ٻئي صليبي رباط ٿورا کلي وڃن ٿا ۽ ٻئي پاسائتا رباط ڇڪجي وڃن ٿا.[10]:212

مُڙيل حالت

[سنواريو]

مُڙيل حالت ۾ پاسائتا رباط ڍرا هوندا آهن، جڏهن تہ صليبي رباط ڇڪيل هوندا آهن. ڦيري کي وٽيل صليبي رباط ضابطي ۾ رکن ٿا؛ پنڊيءَ جي هڏي جي وچئين ڦيري دوران ٻئي رباط هڪٻئي جي چوڌاري وڪڙجي وڃن ٿا، جنهن سان ممڪن ڦيري جي مقدار گهٽجي ٿي، جڏهن تہ پنڊيءَ جي هڏي جي پاسائتي ڦيري دوران اهي کلي وڃن ٿا. صليبي رباطن جي ترڇي حالت سبب، انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ حصو سدائين ڇڪيل هوندو آهي ۽ اهي رباط سنڌي کي ضابطي ۾ رکن ٿا، جڏهن تہ پاسائتا رباط ڍرا هوندا آهن. وڌيڪ اهو تہ ٽبيئل پاسائتي رباط جا پٺيان ريشا انتهائي وچئين ڦيري دوران ڇڪجي وڃن ٿا، ۽ هي رباط پاسائتي ڦيري کي پڻ 45–60° تائين گهٽائي ٿو.[10]:212

طبي اهميت

[سنواريو]
گوڏي تي پاسائتو ڌڪ وچئين پاسائتي رباط، اڳئين صليبي رباط ۽ وچئين مينسڪس کي ڦاڙي سگهي ٿو

گوڏي جو سور چوٽ، بي ترتيبي، ڳرڻ، ۽ سنڌن جي سوزش پيدا ڪندڙ حالتن سبب ٿيندو آهي.[29] گوڏي جي سڀ کان عام خرابي کي عام طور پيٽيلوفيمورل سنڊروم چيو ويندو آهي.[29] گوڏي جي سور جا گهڻا هلڪا ڪيس گهر ۾ آرام ۽ برف سان علاج ٿي سگهن ٿا، پر وڌيڪ سنگين زخمن لاءِ جراحي سنڀال جي ضرورت پوي ٿي.[29]

پيٽيلوفيمورل سنڊروم جي هڪ صورت ۾ تاندوري سان لاڳاپيل مسئلو شامل هوندو آهي، جيڪو گوڏي ۾ گوڏي جي ڍڪڻي ۽ ٽروڪليا جي وچ ۾ دٻاءُ ۽ خارش پيدا ڪري ٿو (پيٽيلر دٻاءُ سنڊروم)، جنهن سبب سور ٿئي ٿو. گوڏي جي خرابي جو ٻيو وڏو قسم ڦاٽڻ، ترڪڻ يا بي جاءِ ٿيڻ تي ٻڌل آهي، جيڪو ڄنگهه کي توازن ۾ رکڻ جي گوڏي جي ساختي صلاحيت کي خراب ڪري ٿو (پيٽيلوفيمورل بي استحڪامي سنڊروم). پيٽيلوفيمورل بي استحڪامي سنڊروم سور، خراب توازن جو احساس، يا ٻئي پيدا ڪري سگهي ٿو.[29]

پري پيٽيلر برسائٽس، جنهن کي گهر جي نوڪرياڻي جو گوڏو پڻ چيو ويندو آهي، پري پيٽيلر برسا، يعني اڳئين گوڏي واري برسا، جي سورناڪ سوزش آهي، جيڪا اڪثر ڇت سازي جهڙي پيشيوراڻي سرگرمي سبب ٿيندي آهي.

عمر پڻ گوڏي جي خرابين ۾ حصو وجهي ٿي. خاص طور پوڙهن ماڻهن ۾، گوڏي جو سور اڪثر هڏسنڌي ڳرڻ سبب پيدا ٿيندو آهي. ان کان سواءِ، گوڏي جي چوڌاري تاندورن جي ڪمزوري به مسئلي ۾ حصو وجهي سگهي ٿي.[30] پيٽيلوفيمورل بي استحڪامي ڪُلهي جي غيرمعمولي حالتن يا چوڌاري رباطن جي سختي سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿي.[29]

ڪارٽليج جا زخم هنن سببن سان ٿي سگهن ٿا:

هر اهڙو ڪم، جنهن دوران گوڏن تي سخت دٻاءُ پوي، ڪارٽليج لاءِ نقصانڪار ٿي سگهي ٿو. اهو خاص طور انهن پيشائن ۾ ٿيندو آهي، جن ۾ ماڻهن کي بار بار هلڻو، وزن کڻڻو يا ويهڪ ڪرڻي پوي ٿي. سور جا ٻيا سبب گوڏن جو حد کان وڌيڪ استعمال ۽ گسجڻ ٿي سگهن ٿا، خاص طور ڏوري ڪمزوري ۽ وڌيڪ وزن سان گڏ.

عام شڪايتون:

  • سور وارو، بند، لاڪ ٿيل يا سُڄيل گوڏو.
  • متاثر ماڻهو ڪڏهن ڪڏهن محسوس ڪندا آهن تہ سندن گوڏا ڄڻ هاڻي جهڪي پوندا، يا کين پنهنجي حرڪت بابت بي يقيني محسوس ٿيندي آهي.

مجموعي فٽنيس ۽ گوڏي جو زخم

[سنواريو]

جسماني فٽنيس گوڏي جي مسئلن جي پيدا ٿيڻ سان ويجهي نموني لاڳاپيل آهي. ساڳي سرگرمي، جهڙوڪ ڏاڪڻ چڙهڻ، ڪنهن جسماني طور اڻ فٽ ماڻهوءَ ۾ پيٽيلوفيمورل دٻاءُ سبب سور پيدا ڪري سگهي ٿي، پر ڪنهن ٻئي ماڻهوءَ ۾ نه؛ يا ساڳئي ماڻهوءَ ۾ ڪنهن ٻئي وقت نه. ٿولهه گوڏي جي سور جو ٻيو وڏو سبب آهي. مثال طور، هڪ 30 ورهين جي عورت، جنهن جو وزن 18 ورهين جي عمر ۾، پنهنجي ٽن حملن کان اڳ، 120 pounds (54 kg) هو، ۽ هاڻي 285 pounds (129 kg) آهي، پنهنجي هر قدم سان پنهنجي پيٽيلوفيمورل سنڌي تي 660 pounds (300 kg) اضافي زور وجهي چڪي آهي.[31]

جسماني سرگرمي سبب عام زخم

[سنواريو]
مصنوعي گوڏي جا حصا ڏيکاريندڙ ماڊل

انهن راندين ۾، جن ۾ گوڏن تي وڏو دٻاءُ پوي ٿو، خاص طور وٽجڻ وارن زور سان، هڪ يا وڌيڪ رباطن يا ڪارٽليجن جو ڦاٽڻ عام آهي. گوڏي جي سڀ کان عام زخمن مان ڪجهه وچئين پاسي جا هوندا آهن: وچئين گوڏي جا زخم.[32]

اڳئين صليبي رباط جو زخم

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اڳئين صليبي رباط جو زخم

اڳيون صليبي رباط گوڏي جو سڀ کان گهڻو زخمي ٿيندڙ رباط آهي. هي زخم راندين دوران عام آهي. گوڏي جو وٽجڻ ACL جي حد کان وڌيڪ ڇڪجڻ يا ڦاٽڻ جو عام سبب آهي. جڏهن ACL زخمي ٿئي ٿو، تڏهن ٽڪ جو آواز ٻڌڻ ۾ اچي سگهي ٿو ۽ ڄنگهه اوچتو ساٿ ڇڏي سگهي ٿي. سُڄڻ ۽ سور کان سواءِ، هلڻ سورناڪ ٿي سگهي ٿو ۽ گوڏو غيرمستحڪم محسوس ٿيندو. اڳئين صليبي رباط جا ننڍا ڦاٽ وقت سان ڀرجي سگهن ٿا، پر مڪمل ڦاٽل ACL لاءِ جراحي جي ضرورت هوندي آهي. جراحي کان پوءِ بحالي ڊگهي ٿيندي آهي ۽ سنڌي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ گهٽ اثر واريون ورزشون سفارش ڪيون وينديون آهن.[33]

مينسڪس ڦاٽڻ جو زخم

[سنواريو]

مينسڪس ڌڪ جذب ڪندڙن وانگر ڪم ڪن ٿا ۽ گوڏي جي سنڌي ۾ ٻن هڏن جي ڇيڙن کي جدا رکن ٿا. گوڏي ۾ ٻه مينسڪس هوندا آهن، وچيون (اندروني) ۽ پاسائتو (ٻاهرين). جڏهن ڪارٽليج ڦاٽي، تہ ان جو مطلب آهي تہ مينسڪس زخمي ٿيو آهي. مينسڪس جا ڦاٽ اڪثر راندين دوران، گوڏي جي وٽجڻ وقت، ٿيندا آهن. مينسڪس جو زخم بي ضرر لڳي سگهي ٿو ۽ ماڻهو ڦاٽڻ کان پوءِ هلڻ جي قابل ٿي سگهي ٿو، پر ٿوري وقت کان پوءِ سُڄڻ ۽ سور شروع ٿي ويندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن گوڏو مُڙڻ وقت لاڪ ٿي ويندو آهي. سور اڪثر ويهڪ ڪرڻ وقت ٿيندو آهي. ننڍا مينسڪس ڦاٽ احتياطي علاج سان سنڀاليا ويندا آهن، پر گهڻا وڏا ڦاٽ جراحي گهرن ٿا.[34]

ڀڃڻ

[سنواريو]
گوڏي جي زخم کان پوءِ ممڪن ڀڃڻن جي جاچ لاءِ ريڊيوگرافي

گوڏي جا ڀڃڻ ناياب آهن، پر ٿيندا آهن، خاص طور روڊ حادثي جي نتيجي ۾. گوڏي جي ڀڃڻن ۾ پيٽلا ڀڃڻ، ۽ اوَلشن ڀڃڻ جو هڪ قسم سيگونڊ ڀڃڻ شامل آهن.[35] عام طور فوراً سور ۽ سُڄڻ ٿيندو آهي، ۽ ڄنگهه تي بيهڻ ۾ ڏکيائي يا بيهڻ جي ناڪامي ٿيندي آهي. ڏورا اينٺڻ ۾ هليا ويندا آهن ۽ تمام ننڍڙي حرڪت به سورناڪ ٿيندي آهي. ايڪس ري آسانيءَ سان زخم جي تصديق ڪري سگهن ٿا ۽ جراحي بي جاءِ ٿيڻ جي درجي ۽ ڀڃڻ جي قسم تي دارومدار رکندي.[36]

ٽٽل ٽينڊن

[سنواريو]

ٽينڊن عام طور ڏوري کي هڏي سان ڳنڍيندا آهن. گوڏي ۾ ڪواڊريسيپس ۽ پيٽيلر ٽينڊن ڪڏهن ڪڏهن ڦاٽي سگهن ٿا. انهن ٽينڊنن جا زخم تڏهن ٿيندا آهن، جڏهن گوڏي ۾ زورائتي ڏوري سُسڻ ٿئي. جيڪڏهن ٽينڊن مڪمل طور ڦاٽي وڃي، تہ ڄنگهه کي موڙڻ يا سڌو ڪرڻ ناممڪن ٿي ويندو آهي. مڪمل طور ڦاٽل ٽينڊن لاءِ جراحي گهربل هوندي آهي، پر جزوي طور ڦاٽل ٽينڊن جو علاج ڄنگهه کي بي حرڪت رکڻ ۽ پوءِ جسماني علاج سان ٿي سگهي ٿو.

حد کان وڌيڪ استعمال

[سنواريو]

گوڏي جي حد کان وڌيڪ استعمال وارن زخمن ۾ ٽينڊنائٽس، برسائٽس، ڏورن جا ڇڪجڻ، ۽ ايليوٽبيئل بينڊ سنڊروم شامل آهن. اهي زخم اڪثر هفتن يا مهينن دوران آهستي آهستي پيدا ٿيندا آهن. اهي سرگرميون جيڪي سور پيدا ڪن ٿيون، عام طور شفا کي دير ڪنديون آهن. آرام، برف ۽ دٻاءُ گهڻن حالتن ۾ مددگار ٿيندا آهن. سُڄڻ گهٽجڻ کان پوءِ، گرم پيڪ رت جي پهچ وڌائي ۽ شفا کي هٿي ڏئي سگهن ٿا. حد کان وڌيڪ استعمال وارا گهڻا زخم وقت سان گهٽجي ويندا آهن، پر جيڪڏهن سرگرميون جلدي ٻيهر شروع ڪيون وڃن تہ اهي وري ڀڙڪي سگهن ٿا.[37] ماڻهو ورزش کان اڳ گرمائش ڪرڻ، وڏي اثر وارين سرگرمين کي محدود ڪرڻ ۽ وزن کي ضابطي ۾ رکڻ سان حد کان وڌيڪ استعمال وارن زخمن جا امڪان گهٽائي سگهن ٿا.[حوالو گهربل]

ويرس يا ويلگس بگاڙ

[سنواريو]
ڪُلهو-گوڏو-ڀيڏو زاويه.

گوڏي جي سطح تي ڪورونل سطح ۾ غيرمعمولي زاويه سان لاڳاپيل ٻه خرابيون آهن:

  • جينو ويلگم هڪ ويلگس بگاڙ آهي، جنهن ۾ پنڊيءَ جي هڏي ران جي هڏي جي نسبت ٻاهرئين پاسي ڦريل هوندي آهي، جنهن سان knock-kneed شڪل پيدا ٿئي ٿي.
  • جينو ويرم هڪ ويرس بگاڙ آهي، جنهن ۾ پنڊيءَ جي هڏي ران جي هڏي جي نسبت اندرئين پاسي ڦريل هوندي آهي، جنهن سان bowlegged بگاڙ پيدا ٿئي ٿو.

ويرس يا ويلگس بگاڙ جو درجو ڪُلهو-گوڏو-ڀيڏو زاويه وسيلي ماپي سگهجي ٿو،[38] جيڪو فيمورل ميڪانيڪي محور ۽ ڀيڏي جي سنڌي جي مرڪز جي وچ وارو زاويه آهي.[39] بالغن ۾ اهو عام طور 1.0° کان 1.5° ويرس جي وچ ۾ هوندو آهي.[40] ٻارن ۾ عام حدون مختلف هونديون آهن.[41]

هڏسنڌي ڳرڻ سبب دائمي سور

[سنواريو]

گوڏي جو هڏسنڌي ڳرڻ سڄي دنيا ۾ سور ۽ معذوري جو وڏو سبب آهي، جنهن جي پکڙجڻ جو اندازو آباديءَ جي 4% لڳايو ويو آهي، خاص طور پوڙهن ماڻهن ۾.[42] گوڏي جي ڪجهه تنتن جي ريڊيوفريڪوئنسي ايبليشن دائمي سنڌي سوزش واري سور کي گهٽائڻ لاءِ هڪ ٻاهرين مريض وارو طريقيڪار آهي.[14][15][42] نشانو بڻايل جينيڪيولر تنتن وٽ رکيل ننڍن اليڪٽروڊن وسيلي ريڊيوفريڪوئنسي توانائي ڏيڻ سان، علاج سنڌي پوش جي جزوي حسي تنتي محرومي حاصل ڪري ٿو.[42] گوڏي ۾ وسيع تنتي پهچ هئڻ باوجود، خاص طور مٿئين پاسائتي، مٿئين وچئين ۽ هيٺئين وچئين جينيڪيولر تنتن کي نشانو بڻائڻ دائمي گوڏي جي سور کي گهٽائڻ لاءِ اثرائتو ايبليشن طريقو ثابت ٿيو آهي.[42] طبي تحقيق ۾ ڏيکاريو ويو آهي تہ اهڙو علاج طريقيڪار کان پوءِ ٻن سالن تائين گوڏي جي سور ۾ لڳ ڀڳ 50% گهٽتائي پيدا ڪري ٿو.[42]

جراحي مداخلتون

[سنواريو]

آرٿروسڪوپي ۽ آرٿروسڪوپڪ جراحي جي اچڻ کان اڳ، ڦاٽل ACL جي جراحي ڪرائيندڙ مريضن کي گهٽ ۾ گهٽ نو مهينا بحالي گهربل هوندي هئي، ۽ شروعات ۾ ڪيترائي هفتا پوري ڊيگهه واري پلستر ۾ گذارڻا پوندا هئا. هاڻوڪين ٽيڪنيڪن سان، اهڙا مريض ٻن هفتن ۾ بغير بيساکين جي هلي سگهن ٿا، ۽ ڪجهه مهينن ۾ ڪجهه راندين ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.

نئين جراحي طريقن جي ترقي کان علاوه، جاري تحقيق انهن بنيادي مسئلن تي نظر وجهي رهي آهي، جيڪي رانديگر ۾ شديد گوڏي جي زخم جو امڪان وڌائي سگهن ٿا. اهي نتيجا اثرائتن بچاءَ وارن قدمن ڏانهن وٺي وڃي سگهن ٿا، خاص طور عورت رانديگرن ۾، جن کي نسبتاً هلڪي چوٽ کان ACL ڦاٽڻ لاءِ خاص طور وڌيڪ حساس ڏيکاريو ويو آهي.

سنڌي ڪارٽليج جي مرمت جو علاج:

عڪس بندي

[سنواريو]

ايم آر آءِ

[سنواريو]

اڳيون صليبي رباط (ACL) ۽ پٺيون صليبي رباط (PCL) ٻئي ايم آر آءِ جي T1 ۽ T2 وزن وارن عڪسن ۾ گهٽ شدت وارا هوندا آهن. تنهن هوندي بہ، ACL جي پري واري حصي ۾ اڪثر ڪجهه وڌيڪ سگنل واريون ليڪون ڏسڻ ۾ اينديون آهن، جنهن سبب ايم آر آءِ اسڪينن ۾ ACL، PCL جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ شدت وارو نظر اچي ٿو.[20]

ايڪس ري

[سنواريو]

تصويرون

[سنواريو]

ٻيا جانور

[سنواريو]

انسانن ۾، ”گوڏو“ اصطلاح ٽنگ ۾ ران جي هڏي، پنڊيءَ جي هڏي ۽ گوڏي جي چَپڻي جي وچ وارن سنڌن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

چؤپاين جهڙوڪ ڪتن، گهوڙن ۽ ڪوئن ۾، پوئين ٽنگ ۾ ران جي هڏي، پنڊيءَ جي هڏي ۽ گوڏي جي چَپڻي جي وچ وارن هم ساخت سنڌن کي اسٽائفل سنڌو چيو ويندو آهي. چؤپاين ۾، خاص ڪري گهوڙن، کُرن وارن جانورن ۽ هاٿين ۾، عام ٻوليءَ جو اصطلاح ”گوڏو“ گهڻو ڪري اڳين ٽنگ ۾ اڳتي مُنهن ڪندڙ سنڌي، يعني ڪارپس، لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو انساني ڪرائي جو هم ساخت آهي.

پکين ۾، ”گوڏو“ ران جي هڏي ۽ ٽبيوٽارسس جي وچ وارو سنڌو آهي، جنهن ۾ گوڏي جي چَپڻي (جيڪڏهن موجود هجي) پڻ شامل آهي. عام ٻوليءَ ۾ ”گوڏو“ اصطلاح ٽبيوٽارسس ۽ ٽارسوميٽاٽارسس جي وچ واري سنڌي لاءِ پڻ استعمال ٿي سگهي ٿو؛ هي سنڌو هيٺئين پاسي هوندو آهي ۽ کنڀن سان نه ڍڪيل هجڻ سبب گهڻو ڪري وڌيڪ چٽو نظر ايندو آهي، ۽ اهو انساني ڀيڏي جو هم ساخت آهي.

جيتن ۽ ٻين جانورن ۾، ”گوڏو“ اصطلاح وڏي پيماني تي ڪنهن به قبضي واري سنڌي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

سانچو:Col div

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Chhajer, Bimal (2006). "Anatomy of Knee". Knee Pain. Fusion Books. ص. 10–11. ISBN 978-81-8419-181-3.
  2. ↑ Kulowski, Jacob (July 1932). "Flexion contracture of the knee". The Journal of Bone and Joint Surgery 14 (3): 618–663. http://jbjs.org/content/14/3/618. Retrieved 2015-05-08.[مئل ڳنڍڻو] Republished as: Kulowski, J (2007). "Flexion contracture of the knee: The mechanics of the muscular contracture and the turnbuckle cast method of treatment; with a review of fifty-five cases. 1932". Clinical Orthopaedics and Related Research 464: 4–10. doi:10.1097/BLO.0b013e31815760ca. PMID 17975372.
  3. ↑ Rytter, Søren; Egund, Niels; Jensen, Lilli; Bonde, Jens (2009). "Occupational kneeling and radiographic tibiofemoral and patellofemoral osteoarthritis". Journal of Occupational Medicine and Toxicology 4: 19. doi:10.1186/1745-6673-4-19. PMID 19594940.
  4. ↑ "Tibiofemoral and Patellofemoral Kinematics After Reconstruction of an Isolated Posterior Cruciate Ligament Injury: In Vivo Analysis During Lunge". The American Journal of Sports Medicine 37 (12): 2377–2385. 2009. doi:10.1177/0363546509341829. PMID 19726621.
  5. ↑ Scott, Jacob; Lee, Ho; Barsoum, Wael; Van Den Bogert, Antonie J. (2007). "The effect of tibiofemoral loading on proximal tibiofibular joint motion". Journal of Anatomy 211 (5): 647–653. doi:10.1111/j.1469-7580.2007.00803.x. PMID 17764523.
  6. ↑ Burgener, Francis A.; Meyers, Steven P.; Tan, Raymond K.; Zaunbauer, Wolfgang (2002). Differential Diagnosis in Magnetic Resonance Imaging. Stuttgart: Thieme. ISBN 978-1588900852. OCLC 48983197., p. 390
  7. ↑ Chahla, Jorge; Moatshe, Gilbert; Dean, Chase S.; LaPrade, Robert F. (2016). "Posterolateral Corner of the Knee: Current Concepts". The Archives of Bone and Joint Surgery 4 (2): 97–103. PMID 27200384.
  8. ↑ "Knee Joint". The Lecturio Medical Concept Library. 2021-06-22 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Do babies have kneecaps?". HowStuffWorks.com. 2009-02-19. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2013-03-15 تي محفوظ ڪيل.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Platzer, Werner (2004). Color Atlas of Human Anatomy, Vol. 1: Locomotor System (5th ڇاپو). ٿائيمي. ص. 26, 192–252. ISBN 978-1588901590. OCLC 727951508.
  11. ↑ Netter, Frank H. (2013). The Netter collection of medical illustrations. Volume 6, Musculoskeletal system. Part II, Spine and lower limb: a compilation of paintings. Iannotti, Joseph P., Parker, Richard D. (Orthopedist), Machado, Carlos A. G. (2nd ڇاپو). Philadelphia, PA: Elsevier Saunders. ISBN 978-1416063827. OCLC 821699791.
  12. ↑ Reider, B; Marshall, J. L.; Koslin, B; Ring, B; Girgis, F. G. (1981). "The anterior aspect of the knee joint". The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume 63 (3): 351–356. doi:10.2106/00004623-198163030-00004. PMID 7204430. http://www.jbjs.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7204430.[مئل ڳنڍڻو]
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ryan, Stephanie (2011). "Chapter 8". Anatomy for diagnostic imaging (Third ڇاپو). Elsevier Ltd. ص. 289, 292. ISBN 978-0702029714. OCLC 729966424.
  14. 1 2 "Anatomical Study of the Innervation of Anterior Knee Joint Capsule: Implication for Image-Guided Intervention". Regional Anesthesia and Pain Medicine 43 (4): 407–414. May 2018. doi:10.1097/AAP.0000000000000778. سانچو:ProQuest. PMID 29557887. https://www.proquest.com/docview/2720408173.
  15. 1 2 3 "Distribution of sensory nerves supplying the knee joint capsule and implications for genicular blockade and radiofrequency ablation: an anatomical study". Surgical and Radiologic Anatomy 41 (12): 1461–1471. December 2019. doi:10.1007/s00276-019-02291-y. PMID 31338537. https://link.springer.com/article/10.1007/s00276-019-02291-y.
  16. ↑ "Anatomical study of the innervation of posterior knee joint capsule: implication for image-guided intervention". Regional Anesthesia and Pain Medicine 44 (2): 234–238. February 2019. doi:10.1136/rapm-2018-000015. سانچو:ProQuest. PMID 30700618. https://www.proquest.com/docview/2553100556.
  17. ↑ "Cartilage". Encyclopaedia Britannica. 2021-06-23 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Gibbon, Anthony. "Knee Anatomy". North Yorkshire Orthopaedic Specialists. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 April 2013 تي محفوظ ڪيل. 6 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Goldman, Lee; Schafer, Andrew I. (2012), Goldman's Cecil Medicine, Elsevier, ص. vii, doi:10.1016/b978-1-4377-1604-7.00513-3
  20. 1 2 "Magnetic resonance imaging of cruciate ligament injuries of the knee". Canadian Association of Radiologists Journal 61 (2): 80–89. April 2010. doi:10.1016/j.carj.2009.11.003. PMID 20110155.
  21. ↑ "ACL injury - Symptoms and causes". Mayo Clinic (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2018-01-23 تي محفوظ ڪيل. 2022-12-30 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ Diab, Mohammad (1999). Lexicon of Orthopaedic Etymology. Taylor & Francis. ISBN 978-9057025976. OCLC 43779363., p. 200
  23. ↑ "Definition of patellar tendon". MedicineNet.com. اصل نسخو مان 2013-11-05 تي محفوظ ڪيل. 2008-12-11 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Moore, Keith L.; Dalley, Arthur F.; Agur, Anne M. R. (2006). Clinically Oriented Anatomy. لپنڪاٽ وليمز اينڊ ولڪنز. ص. 594. ISBN 978-0781736398. OCLC 57202439., p. 194
  25. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Gosling 2008, p. 273
  26. 1 2 3 Gosling et al. 2008, p. 266
  27. ↑ Shim, S. S.; Leung, G. (July 1986). "Blood supply of the knee joint. A microangiographic study in children and adults". Clinical Orthopaedics and Related Research (208): 119–125. doi:10.1097/00003086-198607000-00025. ISSN 0009-921X. PMID 3522019.
  28. 1 2 3 4 5 6 Thieme Atlas of Anatomy: General Anatomy and Musculoskeletal System. New York: Thieme. 2006. ISBN 978-1588904195. OCLC 474717189.
  29. 1 2 3 4 5 "Addressing patellofemoral pathology: Biomechanics and classification". The Journal of Musculoskeletal Medicine. May 28, 2008. http://www.rheumatologynetwork.com/articles/addressing-patellofemoral-pathology-biomechanics-and-classification.
  30. ↑ "MRI for evaluating knee pain in older patients: How useful is it?". The Journal of Musculoskeletal Medicine 25 (11). October 29, 2008. http://www.rheumatologynetwork.com/articles/mri-evaluating-knee-pain-older-patients-how-useful-it.
  31. ↑ Andrish JT (May 8, 2009). "Sports injuries in weekend warriors: 20 Clinical pearls". The Journal of Musculoskeletal Medicine 26 (5). http://www.psychiatrictimes.com/osteoarthritis/sports-injuries-weekend-warriors-20-clinical-pearls.
  32. ↑ Campbell, Willis C.; Canale, S. T.; Beaty, James H. (2008). Campbell's Operative Orthopedics (11th ڇاپو). Philadelphia: Mosby/Elsevier.
  33. ↑ Knee pain and injuries آرڪائيو ڪيا ويا 2009-12-11 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. About sports online portal. 2010-01-26
  34. ↑ "Acute knee injuries: use of decision rules for selective radiograph ordering". Am Fam Physician 60 (9): 2599–2608. 1 December 1999. PMID 10605994.
  35. ↑ "Radiopaedia.org". Radiopaedia (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-05-01 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ Radiology (ACR), Radiological Society of North America (RSNA) and American College of. "X-ray (Radiography) - Bone". Radiologyinfo.org (انگريزي ۾). 2026-05-01 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "Knee injuries and disorders". MedLine Plus. 28 June 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2016-07-04 تي محفوظ ڪيل.
  38. ↑ W-Dahl, Annette; Toksvig-Larsen, Sören; Roos, Ewa M (2009). "Association between knee alignment and knee pain in patients surgically treated for medial knee osteoarthritis by high tibial osteotomy. A one year follow-up study". BMC Musculoskeletal Disorders 10 (1): 154. doi:10.1186/1471-2474-10-154. ISSN 1471-2474. PMID 19995425.
  39. ↑ Cherian, Jeffrey J.; Kapadia, Bhaveen H.; Banerjee, Samik; Jauregui, Julio J.; Issa, Kimona; Mont, Michael A. (2014). "Mechanical, Anatomical, and Kinematic Axis in TKA: Concepts and Practical Applications". Current Reviews in Musculoskeletal Medicine 7 (2): 89–95. doi:10.1007/s12178-014-9218-y. ISSN 1935-973X. PMID 24671469.
  40. ↑ "Does measurement of the anatomic axis consistently predict hip-knee-ankle angle (HKA) for knee alignment studies in osteoarthritis? Analysis of long limb radiographs from the multicenter osteoarthritis (MOST) study". Osteoarthritis and Cartilage 19 (1): 58–64. 2011. doi:10.1016/j.joca.2010.09.011. ISSN 1063-4584. PMID 20950695.
  41. 1 2 Sabharwal, Sanjeev; Zhao, Caixia (2009). "The Hip-Knee-Ankle Angle in Children: Reference Values Based on a Full-Length Standing Radiograph". The Journal of Bone and Joint Surgery, American Volume 91 (10): 2461–2468. doi:10.2106/JBJS.I.00015. ISSN 0021-9355. PMID 19797583.
  42. 1 2 3 4 5 "Genicular Nerve Radiofrequency Ablation for the Treatment of Painful Knee Osteoarthritis: Current Evidence and Future Directions". Pain Medicine 22 (Suppl 1): S20–S23. July 2021. doi:10.1093/pm/pnab129. PMID 34308957. https://academic.oup.com/painmedicine/article/22/Supplement_1/S20/6328220. Retrieved 2024-09-15.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
  • وڪيميڊيا العام تي Knee بابت زمرا
  • گوڏي جي ايناٽامي، ميڊيڪل ڪاليج جي شاگردن ۽ طبي ماهرن لاءِ تفصيلي رهنما.

سانچو:انساني علائقائي ايناٽامي سانچو:هيٺين عضون جا سنڌا

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=گوڏو&oldid=392642" تان ورتل