گوٽفريڊ ولهيم لائبنز
| گوٽفريڊ ولهيم لائبنز | |
|---|---|
| فائل:Gottfried Wilhelm Leibniz, c1700.jpg گوت فريد وليهم لائبنز جو پورٽريٽ (اٽڪل 1700ع) | |
| پيدائش | 1 جولاءِ 1646ع ليپزيگ، جرمني |
| وفات | 14 نومبر 1716ع (عمر 70 سال) هانوور، جرمني |
| پيشو | رياضي دان، فيلسوف، سائنسدان، سفارتڪار |
| شھرت جو ڪارڻ | ڪيلڪيولس (Calculus)، بائنري سسٽم، موناڊولاجي |
| سڃاڻپ نشان | |
| فائل:Leibniz signature.svg | |
گوٽفريڊ ولهيم لائبنز (Gottfried Wilhelm Leibniz؛ 1 جولاءِ 1646ع – 14 نومبر 1716ع) هڪ جرمن عالم ۽ پولي ميٿ (Polymath) هو. کيس سر آئزڪ نيوتن سان گڏ ڪيلڪيولس (Calculus) جو باني تسليم ڪيو ويندو آهي. لائبنز کي "آخري عالمي جينيئس" چيو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته هن رياضي، فلسفي، فزڪس، منطق، ۽ لائبريري سائنس سميت لڳ ڀڳ هر علمي شعبي ۾ اهم خدمتون سرانجام ڏنيون.
رياضي ۾ خدمتون
[سنواريو]لائبنز رياضيءَ جي تاريخ ۾ هڪ نهايت اهم مقام رکي ٿو:
- ڪيلڪيولس: هن نيوتن کان الڳ پنهنجو ڪيلڪيولس جو نظام تيار ڪيو. اڄڪلهه رياضيءَ ۾ جيڪي نشانين (جهڙوڪ $\int$ ۽ $d$) استعمال ٿين ٿيون، اهي لائبنز جون ئي ڏنل آهن.
- بائنري سسٽم: لائبنز جديد بائنري نمبر سسٽم (0 ۽ 1) کي منظم ڪيو، جيڪو اڄ جي دور ۾ ڪمپيوٽر ۽ ڊجيٽل ٽيڪنالاجي جو بنياد آهي.
- ميڪينيڪل ڪيلڪوليٽر: هن "لائبنز ويل" (Leibniz wheel) ايجاد ڪيو، جنهن جي مدد سان پهريون ڀيرو ضرب ۽ ونڊ ڪندڙ ميڪينيڪل مشينون ٺاهيون ويون.
فلسفو ۽ مذهب
[سنواريو]فلسفي جي دنيا ۾ لائبنز ريني ڊيڪارٽ ۽ اسپينوزا سان گڏ "عقل پسندن" (Rationalists) ۾ شمار ٿئي ٿو.
- بهترين ممڪن دنيا: هن جو خيال هو ته خدا هيءَ دنيا سڀني "ممڪن دنياؤن" مان بهترين تخليق ڪئي آهي. هن نظريي تي والٽيئر پنهنجي ناول ڪينڊيڊ ۾ طنز به ڪئي هئي.
- موناڊولاجي (Monadology): هن پنهنجو هڪ مشهور نظريو پيش ڪيو ته ڪائنات "موناڊز" نالي لافاني ۽ روحاني ذرات مان ٺهيل آهي.
علمي ورثو
[سنواريو]لائبنز لائبريري سائنس ۾ ڪئٽلاگنگ جو نئون نظام متعارف ڪرايو جيڪو سڄي يورپ جي لائبريرين لاءِ مثال بڻيو. هن جي ڏنل منطقي اصولن بعد ۾ جديد مصنوعي ذهانت (AI) ۽ ڪمپيوٽر سائنس جي ترقيءَ لاءِ راهه هموار ڪئي. لائبنز کي اڄ به هڪ اهڙي دماغ طور ياد ڪيو ويندو آهي جنهن پنهنجي دور جي هر علم کي ڇهيو ۽ ان ۾ انقلاب آندو.