گود وٺڻ
گود وٺڻ يا پٽيلو بنائڻ (Adoption) هڪ اهڙو عمل آهي جنهن جي ذريعي هڪ شخص ڪنهن ٻئي (عام طور تي ٻار) جي والدينيت جي ذميواري کڻندو آهي، جيڪا ان جي حياتياتي (Biological) يا قانوني والدين کان منتقل ٿيندي آهي. قانوني طور گود وٺڻ سان حياتياتي والدين کان تمام حق ۽ ذميواريون، گڏوگڏ نسب (filiation)، مستقل طور تي گود وٺندڙ والدين ڏانهن منتقل ٿي ويندا آهن.
سرپرستي (Guardianship) يا ٻارن جي سنڀال جي ٻين نظامن جي برعڪس، گود وٺڻ جو مقصد حيثيت ۾ مستقل تبديلي آڻڻ هوندو آهي ۽ ان لاءِ سماجي مڃتا، چاهي اها قانوني هجي يا مذهبي، ضروري هوندي آهي. تاريخي طور تي، ڪجهه سماجن گود وٺڻ بابت مخصوص قانون ٺاهيا آهن، جڏهن ته ٻين گهٽ رسمي طريقا اختيار ڪيا (خاص طور تي اهڙا معاهدا جن ۾ وراثت جا حق ۽ والدين جي ذميواريون ته طئي ٿيل هونديون هيون پر نسب جي منتقلي نه ٿيندي هئي). گود وٺڻ جو جديد نظام، جيڪو 20هين صدي ۾ اڀريو، جامع قانون ۽ ضابطن جي تحت هلي ٿو.
تاريخ
[سنواريو]قديم دور
[سنواريو]اعليٰ خاندانن لاءِ گود وٺڻ
[سنواريو]
جيتوڻيڪ گود وٺڻ جي جديد صورت آمريڪا ۾ پيدا ٿي، پر ان جا مختلف نمونا سڄي تاريخ ۾ نظر اچن ٿا. مثال طور، حمو رابي جو ضابطو (Code of Hammurabi) گود وٺندڙن جي حقن ۽ گود ورتل ماڻهن جي ذميوارين کي تفصيل سان بيان ڪري ٿو. قديم روم ۾ گود وٺڻ جو رواج ڪوڊيڪس جسٽينينس ۾ چڱي ريت دستاويز ٿيل آهي.[1][2]
جديد دور جي برعڪس، قديم دور ۾ گود وٺڻ جي عمل ۾ گود وٺندڙ جي سياسي ۽ اقتصادي مفادن کي اهميت ڏني ويندي هئي،[3] جيڪو امير خاندانن جي وچ ۾ سياسي لاڳاپن کي مضبوط ڪرڻ ۽ ملڪيتن جي سنڀال لاءِ مرد وارث پيدا ڪرڻ جو هڪ قانوني اوزار هو.[4][5] اشرافيا ۾ گود وٺڻ جو رواج تمام گهڻو هو: روم جا ڪيترائي شهنشاهه گود ورتل پٽ هئا.[5]
قديم دور ۾ شيرخوار ٻارن کي گود وٺڻ جا مثال گهٽ ملن ٿا.[3][6] ڇڏيل ٻارن کي اڪثر غلامي لاءِ کنيو ويندو هو.[7] رومي قانوني رڪارڊ ظاهر ڪن ٿا ته ڪڏهن ڪڏهن لاوارث ٻارن کي خاندان پنهنجي پٽ يا ڌيءَ وانگر پالي وڏو ڪندا هئا، جن کي alumni چيو ويندو هو.[8]
ٻيون قديم تهذيبون، خاص طور تي هندستان ۽ چين پڻ گود وٺڻ جي عمل کي استعمال ڪنديون هيون. قديم هندستان ۾، گود وٺڻ هڪ انتهائي مذهبي صورت ۾ هوندو هو ته جيئن پٽ جي ذريعي ضروري آخري رسمون ادا ڪري سگهجن.[9] چين ۾ به ساڳيو تصور هو جتي مردن کي صرف ابن ڏاڏن جي پوڄا جون ذميواريون پوريون ڪرڻ لاءِ گود ورتو ويندو هو.[10]
پولينيشيا جي ثقافت، بشمول قديم هوائي، ۾ خاندان جي ميمبرن ۽ ويجهن دوستن جي ٻارن کي گود وٺڻ جو رواج عام هو، جنهن کي hānai چيو ويندو هو.
قرون وسطيٰ کان جديد دور تائين
[سنواريو]عام ماڻهو ۽ گود وٺڻ
[سنواريو]
رومي سلطنت جي زوال کان پوءِ يورپ تي غالب اچڻ وارن جرماني، ڪيلٽس، ۽ سلاوڪ ثقافتن جي اميرن گود وٺڻ جي رواج کي رد ڪري ڇڏيو.[11] قرون وسطيٰ جي سماج ۾، رت جي رشتي کي وڏي اهميت حاصل هئي. انگريزي عام قانون (Common Law) ۾ گود وٺڻ جي اجازت نه هئي ڇاڪاڻ ته اها وراثت جي روايتي قاعدن جي خلاف هئي. اهڙي طرح، فرانس جي نيپولين ڪوڊ گود وٺڻ کي ڏکيو بڻائي ڇڏيو هو.[12]
اميرن جي حمايت نه هجڻ ڪري، هي رواج آهستي آهستي لاوارث ٻارن ڏانهن منتقل ٿي ويو. ڪيترائي لاوارث ٻار ڪيٿولڪ چرچ جي دروازن تي ڇڏيا ويندا هئا.[13] چرچ جي هڪ جدت oblation جو رواج هو، جنهن تحت ٻارن کي خانقاهي ادارن ۾ وقف ڪيو ويندو هو ۽ اتي ئي پاليو ويندو هو. هي يورپي تاريخ جو پهريون نظام هو جنهن ۾ لاوارث ٻارن کي قانوني يا سماجي نقصان نه پهچندو هو. اها صورتحال اڳتي هلي يتيم خانن جي قيام جو سبب بڻي.[13]
جيئن ته ادارن ۾ سنڀال جو تصور وڌيو، ٻارن کي خاندانن ۾ منتقل ڪرڻ جا قاعدا ظاهر ٿيا: ڇوڪرن کي ڪنهن ڪاريگر وٽ سکيا (apprenticed) لاءِ ڏنو ويندو هو ۽ ڇوڪرين جي شادي اداري جي اختيار هيٺ ڪرائي ويندي هئي.[14]
هي نظام 19هين صدي تائين جاري رهيو. سماجي بهبود جي ڪارڪنن جي ڪوششن سان، يتيم خانن ڪم بجاءِ احساسن جي بنياد تي گود وٺڻ جي حمايت شروع ڪئي. ان سلسلي ۾ پهريون جديد گود وٺڻ وارو قانون 1851ع ۾ ميساچوسٽس ۾ پاس ڪيو ويو، جنهن ۾ "ٻار جي بهترين مفاد" (best interests of the child) کي قانوني حيثيت ڏني وئي.[15][16]
جديد دور
[سنواريو]خاندان جي تخليق لاءِ گود وٺڻ
[سنواريو]گود وٺڻ جي ارتقا جو ايندڙ مرحلو آمريڪا ۾ شروع ٿيو. تيز رفتاريءَ سان ٿيندڙ هجرت ۽ آمريڪي گهرو ويڙهه سبب 19هين صديءَ جي وچ ڌاري يتيم خانن ۾ تمام گهڻي رش ٿي وئي. چارلس لورنگ بريس (Charles Loring Brace)، جيڪو هڪ پروٽسٽنٽ پادري هو، نيو يارڪ جي گهٽين ۾ روليندڙ بي گهر ٻارن کي ڏسي حيران ٿي ويو.[17]
سندس حل "يتيم ريل گاڏي" (Orphan Train) موومينٽ هئي. انهن ريل گاڏين ذريعي لڳ ڀڳ 2,00,000 ٻارن کي اوڀر جي شهرن مان ملڪ جي ٻهراڙي وارن علائقن ڏانهن موڪليو ويو.[18] انهن ٻارن کي عام طور تي گود وٺڻ بجاءِ معاهدي تحت (indentured) خاندانن کي ڏنو ويندو هو. هن وڏي پيماني تي ٿيندڙ منتقليءَ ۽ استحصال سبب نون ادارن ۽ قانونن جنم ورتو. ان دور جو اهم قانون 1917ع جو منيسوٽا جو قانون هو، جنهن ۾ ٻارن جي منتقلي کان اڳ جاچ پڙتال لازمي قرار ڏني وئي.[19]
1945ع کان 1974ع تائين جو دور، جنهن کي Baby Scoop Era چيو وڃي ٿو، گود وٺڻ جي عمل ۾ وڏي تيزي آئي. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ سماجي روين ۾ تبديلي ۽ سائنسي ترقيءَ سبب گود وٺڻ بي اولاد جوڙن لاءِ هڪ بهترين حل بڻجي ويو.[20]
آمريڪي ماڊل پنهنجي رومي اڳواڻ جي پيروي ڪندي اصل والدين جا حق ختم ڪري گود وٺندڙن کي قانون جي نظر ۾ نوان والدين بڻائي ڇڏيو. ان ۾ ٻه اهم واڌارا ڪيا ويا: 1) گود وٺڻ جو مقصد "ٻار جو بهترين مفاد" هوندو.[12]
گود وٺڻ جا انگ اکر (آمريڪا)
[سنواريو]آمريڪا ۾ گود وٺڻ جي عمل ۾ مختلف نسلي گروهن جا انگ اکر هيٺين طرح آهن (لڳ ڀڳ):
- اڇا (White): لڳ ڀڳ 48% گود ورتل ٻار.
- ڪارا/افريقي آمريڪي (Black/African American): لڳ ڀڳ 18%.
- هسپانوي (Hispanic): لڳ ڀڳ 20%.
- ايشيائي (Asian): لڳ ڀڳ 7%.
اهي انگ اکر ظاهر ڪن ٿا ته گود وٺڻ جو عمل معاشري جي هر طبقي ۾ موجود آهي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Code of Hammurabi
- ↑ Codex Justinianus آرڪائيو ڪيا ويا 14 August 2014 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- 1 2 Brodzinsky and Schecter (editors), The Psychology of Adoption, 1990, page 274
- ↑ H. David Kirk, Adoptive Kinship: A Modern Institution in Need of Reform, 1985, page xiv.
- 1 2 Benet, Mary Kathleen (1976). The Politics of Adoption. Free Press. p. 14. ISBN 978-0-02-902500-0.
- ↑ John Boswell, The Kindness of Strangers, 1998, page 74, 115
- ↑ John Boswell, The Kindness of Strangers, 1998, page 62-63
- ↑ John Boswell, The Kindness of Strangers, 1998, page 53-95
- ↑ Vinita Bhargava, Adoption in India: Policies and Experiences, 2005, page 45
- ↑ W. Menski, Comparative Law in a Global Context: The Legal Systems of Asia and Africa, 2000
- ↑ S. Finley-Croswhite, Review of Blood Ties and Fictive Ties, Canadian Journal of History, August 1997
- 1 2 Brodzinsky and Schecter (editors), The Psychology of Adoption, 1990, page 274
- 1 2 John Boswell, The Kindness of Strangers, 1998, page 184
- ↑ John Boswell, The Kindness of Strangers, 1998, page 420
- ↑ Wayne Carp, Editor, Adoption in America, article by: Susan Porter, A Good Home, A Good Home, page 37.
- ↑ Ellen Herman, Adoption History Project, University of Oregon, Topic: Timeline آرڪائيو ڪيا ويا 15 April 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ Charles Loring Brace, The Dangerous Classes of New York and Twenty Years' Work Among Them, 1872
- ↑ Ellen Herman, Adoption History Project, University of Oregon, Topic: Charles Loring Brace
- ↑ Wayne Carp (Editor), E. Adoption in America: Historical Perspectives, page 160
- ↑ Barbara Melosh, Strangers and Kin: the American Way of Adoption, page 105-107