گهڻ خدائيت
ڪثيرالهيت يا گهڻ خدائيت (Polytheism) اُن عقيدي يا عبادتي نظام کي چيو وڃي ٿو جنهن ۾ هڪ کان وڌيڪ خدائن تي ايمان رکيو وڃي يا انهن جي عبادت ڪئي وڃي. آڪسفورڊ ريفرنس موجب خدائن جي صحيح ڳڻپ ڪرڻ هميشه آسان ناهي، تنهن ڪري ڪڏهن ڪڏهن اهڙا مذهب جيڪي ظاهري طور گهڻ خدائيت وارا لڳن ٿا (جهڙوڪ چيني عوامي مذهب)، شايد هڪ ئي خدائي حقيقت جي مختلف صورتن جي پوڄا به ٿي سگهن ٿا.
گهڻ خدائيت عام طور تي خدائن ۽ ديوين جي هڪ مجموعي نظام (pantheon) جي صورت ۾ هوندي آهي، جنهن سان گڏ مخصوص مذهبي رسمون، عقيدا ۽ فرقا موجود هوندا آهن. گهڻ خدائيت، الٰهينيت (theism) جي هڪ قسم آهي ۽ توحيد (monotheism) کان مختلف آهي، جنهن ۾ رڳو هڪ خدا تي ايمان رکيو وڃي ٿو.
خدائن جي تصور
[سنواريو]اهي مذهب جيڪي گهڻ خدائيت کي قبول ڪن ٿا، انهن ۾ مختلف خدا ۽ ديويون فطرت جي قوتن، آبا و اجداد جي اصولن يا ڪائناتي قوتن جي نمائندگي ڪري سگهن ٿا. ڪڏهن انهن کي خودمختيار هستيون سمجهيو وڃي ٿو، ۽ ڪڏهن ڪنهن اعليٰ تخليقڪار يا مطلق حقيقت جي صورتن يا جلوَن طور ڏٺو وڃي ٿو. ڪجهه فلسفيانه نظريا، جهڙوڪ پينٿيزم ۽ پينينٿيزم، خدائن کي ڪائنات ۾ موجود خدائي حقيقت جي اظهار طور بيان ڪن ٿا.
عبادت جا طريقا
[سنواريو]گهڻ خدائيت ۾ مڃيندڙ لازمي ناهي ته سڀني خدائن جي هڪجهڙي عبادت ڪن. ڪجهه ماڻهو:
- رڳو هڪ خاص ديوتا جي عبادت ڪن ٿا (مونو ليٽري).
- مختلف وقتن تي مختلف خدائن جي عبادت ڪن ٿا (ڪٿينوٿيزم).
- مخصوص خدائن کي پنهنجي پيشو، ذاتي تجربي، خانداني روايت يا علائقائي ثقافت جي بنياد تي چونڊين ٿا.
ڪڏهن ڪڏهن ماڻهو هڪ خدا کي اعليٰ سمجهي عبادت ڪن ٿا، پر ٻين خدائن جي وجود کي رد نٿا ڪن؛ اهڙي موقف کي هينوٿيزم چيو ويندو آهي.
تاريخ
[سنواريو]ابراهيمي مذهبن (يهوديت، عيسائيت ۽ اسلام) جي پکيڙ کان اڳ گهڻ خدائيت دنيا جي ڪيترن علائقن ۾ مذهب جي عام صورت هئي. تاريخي مثالن ۾ شامل آهن:
- قديم مصري مذهب
- قديم ميصوپوٽيميا جا مذهب
- قديم يوناني مذهب
- قديم رومي مذهب
- جرمنڪ، سلاوي ۽ بالٽڪ پيگن مذهب
- آمريڪي مقامي (Native American) مذهب
جديد دور ۾ گهڻ خدائيت
[سنواريو]اڄ به ڪيترائي مذهب يا مذهبي روايتون گهڻ خدائيت سان لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ:
- تائوازم (Taoism)
- چيني عوامي مذهب
- شنتو (Shinto)
- سانتيريا (Santería)
- روايتي آفريقي مذهب
- نيوپيگن روايتون جهڙوڪ وِڪا (Wicca) ۽ هيلينزم (Hellenism)
هندومت ۽ گهڻ خدائيت
[سنواريو]هندومت کي گهڻا ماڻهو گهڻ خدائيت سان ڳنڍين ٿا، پر ان کي صرف گهڻ خدائيت تائين محدود نٿو ڪري سگهجي، ڇو ته مختلف هندن جا فلسفيانه خيال مختلف آهن، جن ۾ پينٿيزم، پينينٿيزم، هينوٿيزم، توحيد يا وحدت الوجود جهڙا تصور شامل ٿي سگهن ٿا. هندومت ڪنهن هڪ معياري ڪتاب تائين محدود ناهي، بلڪه ڪيترن نظرياتي روايتن جو مجموعو آهي.
ويدانت (Vedanta) اسڪول موجب برهمن ڪائنات جي آخري حقيقت آهي، ۽ ڪيترن ديوتائن جي عبادت ذريعي ان سان وحدت حاصل ڪري سگهجي ٿي. ڀڪتي روايت ۾ ڪجهه ماڻهو هڪ اعليٰ خدا تي ايمان رکن ٿا، جنهن کي مختلف نالن سان سڏيو وڃي ٿو، جهڙوڪ پرماتما، پرابرهمن، ڀگوان يا ايشور.