گهرو ويڙھ
گهرو ويڙھ يا خانہ جنگي (Civil war) هڪ اهڙي جنگ آهي جيڪا هڪ ئي رياست يا ملڪ جي اندر منظم گروهن جي وچ ۾ لڳي ٿي. اهڙي جنگ جو مقصد ملڪ يا ڪنهن علائقي جو ڪنٽرول حاصل ڪرڻ، آزادي حاصل ڪرڻ، يا حڪومتي پاليسين کي تبديل ڪرڻ هوندو آهي.[1]
اصطلاح جي معنيٰ
[سنواريو]لفظ "سول وار" لاطيني ٻوليءَ جي اصطلاح bellum civile تان ورتل آهي، جيڪو پهرين صدي ق.م ۾ رومي جمهوريه جي گهريلو جنگين لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. هتي "سول" مان مراد شهرين جي وچ ۾ يا انهن سان لاڳاپيل ويڙهه آهي، نه ڪي ڪنهن ٻاهرين دشمن سان.
ٻاهرين مداخلت
[سنواريو]جديد دور جي اڪثر گهريلو جنگين ۾ ٻاهريون طاقتون مداخلت ڪنديون آهن. پيٽرڪ ايم ريگن (Patrick M. Regan) جي تحقيق مطابق، ٻي عالمي جنگ جي خاتمي کان وٺي سن 2000ع تائين 138 گهريلو تڪرارن مان تقريباً ٻه تهايون تڪرارن ۾ بين الاقوامي مداخلت ڏٺي وئي.[2]
شدت ۽ اثرات
[سنواريو]گهريلو جنگيون اڪثر ڪري وڏي پيماني تي ٿينديون آهن، جن ۾ منظم هٿياربند فوجون حصو وٺنديون آهن. انهن جي ڪري:
- وڏي تعداد ۾ جاني نقصان ٿئي ٿو.
- ملڪي وسيلن جو وڏو حصو ضايع ٿي وڃي ٿو.
- معيشت تباهه ٿي وڃي ٿي (مثال طور: صوماليه، يوگنڊا، انگولا ۽ برما).
تاريخي رجحان
[سنواريو]ٻي عالمي جنگ کان پوءِ گهريلو جنگين جي عرصي ۾ واڌ آئي آهي. 1900ع کان 1944ع تائين اهڙيون جنگيون اوسطاً ڏيڍ سال هلنديون هيون، پر هاڻي اهي سراسري طور تي چار سالن کان وڌيڪ هلن ٿيون.
- جاني نقصان: 1945ع کان وٺي خانه جنگين جي نتيجي ۾ 2 ڪروڙ 50 لک (25 ملين) کان وڌيڪ ماڻهو فوت ٿي چڪا آهن.
- بي گهر ماڻهو: لکن جي تعداد ۾ ماڻهو پنهنجو گهر بار ڇڏي هجرت ڪرڻ تي مجبور ٿيا آهن.[3]