مواد ڏانھن هلو

گري (ايڪو)

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
گري
ايڪن جو نظامايس آءِ (SI)
ايڪو جوجذب ٿيل مقدار
نشانGy
نالو رکيللوئس هيرالڊ گري
تبديليون
1Gy ۾ ...... برابر آهي ...
   ايس آءِ بنيادي ايڪا   m2⋅s−2
   سي جي ايس ايڪا (غير-ايس آءِ)   100 ريڊ

گري (نشان: Gy) آئونيائيزنگ شعاعڪاري جي مقدار جي ايڪن جو بين الاقوامي نظام (SI) ۾ هڪ ايڪو آهي، جيڪو هڪ جول توانائي جي ڪلوگرام مادي ۾ جذب ٿيڻ سان بيان ڪيو ويندو آهي۔[1]

هي ايڪو جذب ٿيل مقدار کي ماپڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو اهو ڏيکاري ٿو ته آئونيائيزنگ شعاعڪاري طرفان ڪيتري توانائي ڪنهن مادي جي هڪ مخصوص ماس ۾ جمع ڪئي وئي آهي۔ اهو ريڊيوٿراپي، کاڌي جي شعاعڪاري ۽ شعاعڪاري جي اسٽرلائيزيشن ۾ ڏنل مقدار کي ماپڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ اهو شديد صحت اثرن جي اڳڪٿي ڪرڻ ۾ اهم آهي، جيئن شديد ريڊيئيشن سنڊروم، ۽ سيورٽ (Sievert) جي استعمال سان برابر مقدار ڳڻڻ لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو، جيڪو انساني جسم تي امڪاني (stochastic) اثرن جي ماپ آهي۔

گري کي ريڊيئيشن ميٽرالاجي ۾ پڻ استعمال ڪيو وڃي ٿو جيئن ڪرما جي ايڪي طور؛ جنهن کي اهڙي طرح بيان ڪيو وڃي ٿو ته غير چارج ٿيل آئونيائيزنگ شعاعڪاري طرفان آزاد ڪيل سڀني چارج ٿيل ذرڙن جي ابتدائي حرڪي توانائي جو مجموعو، جيڪو مادي جي هڪ نموني ۾ في يونٽ ماس لاءِ هجي۔ هن ايڪي جو نالو برطانوي ماھر طبيعيات لوئس هيرالڊ گري جي نالي تي رکيو ويو، جيڪو ايڪس-ري ۽ ريڊيم ريڊيئيشن جي ماپ ۽ انهن جي حياتياتي اثرن جو سرواڻ هو۔[2]

گري (ايڪو) کي 1975ع ۾ ايڪن جي بين الاقوامي نظام جو حصو بڻايو ويو۔ ان جي لاڳاپيل سي جي ايس ايڪو ريڊ آهي (0.01 Gy جي برابر)، جيڪو خاص طور تي آمريڪا ۾ اڃا به عام استعمال ۾ آهي، جيتوڻيڪ آمريڪي نيشنل انسٽيٽيوٽ آف اسٽينڊرڊس اينڊ ٽيڪنالاجي جي انداز نامي ۾ ان جي استعمال کان "سختي سان پاسو ڪرڻ" جي صلاح ڏني وڃي ٿي۔[3]

استعمال

[سنواريو]
ريڊيئيشن تحفظ ۽ ڊوزميٽري ۾ استعمال ٿيندڙ ٻاهريان مقدار

گري مقدار کي ماپڻ لاءِ ڪيترن ئي ميدانن ۾ استعمال ٿئي ٿو:

ريڊيو بايولاجي

[سنواريو]

ٽشوز ۾ جذب ٿيل مقدار جي ماپ ريڊيو بايولاجي ۽ ريڊيئيشن ٿراپي ۾ بنيادي اهميت رکي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها اهو ڏيکاري ٿي ته اچڻ واري ريڊيئيشن (شعاعڪاري) ٽارگيٽ ٽشو ۾ ڪيتري توانائي جمع ڪري ٿي۔ جذب ٿيل مقدار جي ماپ هڪ پيچيده مسئلو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ شعاعن جي پکڙجڻ ۽ جذب جا عمل ٿين ٿا، ۽ انهن ماپن لاءِ ڪيترائي خاص ڊوزميٽر موجود آهن، جيڪي 1-ڊي، 2-ڊي ۽ 3-ڊي استعمالن کي ڍڪي سگهن ٿا۔[4][5][6]

ريڊيئيشن علاج ۾، ڏنل مقدار ڪينسر جي قسم ۽ مرحلي تي دارومدار رکي ٿي۔ علاج لاءِ، مضبوط ايپيٿيليل ٽومر لاءِ عام مقدار 60 کان 80 Gy تائين هوندي آهي، جڏهن⁠تہ ليمفوما کي 20 کان 40 Gy سان علاج ڪيو ويندو آهي۔ بچاءَ (ادجيووينٽ) مقدار عام طور 45–60 Gy جي لڳ ڀڳ هوندي آهي، جيڪا 1.8–2 Gy جي حصن ۾ ڏني ويندي آهي (ڇاتي، مٿي ۽ ڳچيءَ جي ڪينسر لاءِ)۔

پيليوس جي سي ٽي اسڪين مان سراسري ريڊيئيشن مقدار 6 mGy هوندي آهي، جڏهن⁠تہ پيٽ ۽ پيليوس جي چونڊيل CT اسڪين مان 14 mGy مقدار ملي ٿو۔[7]

ريڊيئيشن تحفظ

[سنواريو]
ICRU/ICRP پاران حساب ڪيل تحفظي مقدار ۽ ايڪن جو لاڳاپو

جذب ٿيل مقدار ريڊيئيشن تحفظ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها گهٽ مقدار واري ريڊيئيشن جي صحت جي خطري جي حساب لاءِ بنيادي نقطو آهي، جنهن کي ڪينسر پيدا ٿيڻ ۽ جيني نقصان جي امڪان طور بيان ڪيو وڃي ٿو۔[8] گري ريڊيئيشن جي مجموعي جذب ٿيل توانائي کي ماپي ٿو، پر نقصان جي امڪان جو دارومدار ريڊيئيشن جي قسم، ان جي توانائي ۽ شامل ٽشوز تي پڻ هوندو آهي۔ هي امڪان برابر مقدار ۾ سيورٽ (Sv) ذريعي ظاهر ڪيو وڃي ٿو، جنهن جون بُعدون گري وانگر ئي آهن۔ ان جو لاڳاپو گري سان وزن وارن عنصرن ذريعي بيان ڪيو ويو آهي، جيئن برابر مقدار ۽ مؤثر مقدار جي مضمونن ۾ ڏنل آهي۔ سانچو:Radiation units.svg بين الاقوامي ڪميٽي براءِ وزن ۽ ماپ چوي ٿي: "جذب ٿيل مقدار D ۽ برابر مقدار H جي وچ ۾ ڪنهن به مونجهاري کان بچڻ لاءِ، انهن جي لاڳاپيل وحدتن جا خاص نالا استعمال ڪيا وڃن؛ يعني جذب ٿيل مقدار D لاءِ جول في ڪلوگرام بدران گري استعمال ڪيو وڃي، ۽ برابر مقدار H لاءِ جول في ڪلوگرام بدران سيورٽ استعمال ڪيو وڃي۔"[9]

ساٿي خاڪا ڏيکارين ٿا ته ڪيئن جذب ٿيل مقدار (گري ۾) پهريان حسابي طريقن سان حاصل ڪيو وڃي ٿو، ۽ پوءِ انهيءَ مان برابر مقدار ڪڍيا وڃن ٿيا۔ ايڪس-ري ۽ گاما شعاعن لاءِ، گري جو عددي قدر سيورٽ ۾ به ساڳيو هوندو آهي، پر الفا ذرڙن لاءِ هڪ گري 20 سيورٽ جي برابر هوندو آهي، ۽ انهيءَ مطابق ريڊيئيشن (شعاعڪاري) وزن وارو عنصر لاڳو ڪيو ويندو آهي۔

ريڊيئيشن زهر جو اثر

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شديد ريڊيئيشن سنڊروم

گري عام طور تي انهن اثرن جي شدت کي بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪي "ٽشو وارو اثر" سڏجن ٿا، جيڪي تيز ريڊيئيشن (شعاعڪاري) جي مقدار سبب پيدا ٿين ٿا۔ اهي اهڙا اثر آهن جيڪي يقيني طور تي ٿين ٿا، ان جي مقابلي ۾ گهٽ مقدار واري ريڊيئيشن جا اثر غير يقيني هوندا آهن ۽ رڳو امڪان رکن ٿا۔ مڪمل جسم کي 5 گري يا وڌيڪ تيز توانائي واري ريڊيئيشن (شعاعڪاري) ملڻ سان عام طور 14 ڏينهن اندر موت واقع ٿيندو آهي۔ LD1، LD50 ۽ LD99 ترتيبوار 2.5، 5 ۽ 8 Gy آهن۔[10] LD50 مقدار 75 ڪلوگرام بالغ لاءِ 375 جول جي برابر آهي۔

مادي ۾ جذب ٿيل مقدار

[سنواريو]

گري غير حياتياتي مادن ۾ جذب ٿيل مقدار جي شرح کي ماپڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ ريڊيئيشن هارڊننگ، کاڌي جي شعاعڪاري ۽ اليڪٽران شعاعڪاري ۾۔ انهن عملن جي صحيح ڪم ڪرڻ کي يقيني بڻائڻ لاءِ جذب ٿيل مقدار جي ماپ ۽ ڪنٽرول اهم آهي۔

ڪرما

[سنواريو]

ڪرما ("kinetic energy released per unit mass") ريڊيئيشن ميٽرالاجي ۾ آئيونائيزيشن سبب آزاد ٿيل توانائي جي ماپ طور استعمال ٿيندو آهي، ۽ گري ۾ ظاهر ڪيو ويندو آهي۔ اهم ڳالهه اها آهي ته ڪرما مقدار جذب ٿيل مقدار کان مختلف هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪجهه حالتن ۾ آئيونائيزيشن توانائي کي مڪمل طور حساب ۾ نٿو آندو وڃي۔ گهٽ توانائي تي اهي لڳ ڀڳ برابر هوندا آهن، پر وڌيڪ توانائي تي ڪرما مقدار وڌيڪ هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪجهه توانائي جذب ٿيندڙ مقدار مان نڪري بريمس اسٽراهلنگ (ايڪس-ري) يا تيز حرڪت ڪندڙ اليڪٽرانن جي صورت ۾ خارج ٿي وڃي ٿي۔

هوا ۾ لاڳو ٿيڻ تي ڪرما پراڻي رونتجن ايڪي جي برابر آهي، پر ٻنهي جي تعريف ۾ فرق آهي۔ گري ڪنهن به خاص مادي کان آزاد طور بيان ڪيو ويو آهي، جڏهن⁠تہ رونتجن خاص طور سڪل هوا ۾ آئيونائيزيشن جي اثر تي ٻڌل هو، جيڪو ٻين مادن تي اثر کي مڪمل طور ظاهر نٿو ڪري۔

جذب ٿيل مقدار جي تصور ۽ گري جي ترقي

[سنواريو]
1896ع ۾ شروعاتي ڪروڪس ٽيوب ايڪس-ري اوزار جو استعمال۔ هڪ ماڻهو فلوروسڪوپ ذريعي پنهنجي هٿ کي ڏسي رهيو آهي ته جيئن ٽيوب جي اخراج کي بهتر بڻائي، جڏهن ته ٻيو ماڻهو پنهنجي مٿي کي ٽيوب جي ويجهو رکي ٿو۔ ريڊيئيشن جي نمائش خلاف ڪا به احتياط نٿي ورتي وڃيسانچو:Zwj—سانچو:Zwj‌ان وقت ان جا خطرا نامعلوم هئا۔
سڀني قومن جي ايڪس-ري ۽ ريڊيم شهيدن جي يادگار، جيڪا 1936ع ۾ هئمبرگ جي سينٽ جارج اسپتال ۾ تعمير ڪئي وئي، 359 شروعاتي ريڊيولاجي ڪارڪنن جي ياد ۾۔

ولهيلم رونتجن 8 نومبر 1895ع تي ايڪس-ري دريافت ڪيا، ۽ انهن جو استعمال تمام تيزي سان طبي تشخيص لاءِ پکڙجي ويو، خاص طور ٽٽل هڏن ۽ جسم اندر ڦاٿل غير ملڪي شين جي سڃاڻپ لاءِ، جتي اهي اڳين طريقن کان انقلابي بهتري ثابت ٿيا۔

ايڪس-ري جي وسيع استعمال ۽ آئونيائيزنگ ريڊيئيشن جي خطرن جي وڌندڙ سڃاڻپ سبب، ريڊيئيشن جي شدت لاءِ ماپ جا معيار ضروري ٿي پيا، ۽ مختلف ملڪن پنهنجا معيار ٺاهيا، پر مختلف تعريفن ۽ طريقن سان۔ آخرڪار، عالمي معيار قائم ڪرڻ لاءِ، 1925ع ۾ لنڊن ۾ ٿيل ريڊيولاجي جي پهرين عالمي ڪانگريس (ICR) ۾ ماپن جي ايڪن تي غور ڪرڻ لاءِ هڪ الڳ اداري جي تجويز ڏني وئي۔ هن اداري کي انٽرنيشنل ڪميشن آن ريڊيئيشن يونٽس اينڊ ميجرمينٽس (ICRU) سڏيو ويو،[lower-alpha 1] ۽ اهو 1928ع ۾ اسٽاڪ هوم ۾ ٿيل ٻي ICR ۾ ماني سيگباهن جي صدارت هيٺ قائم ٿيو۔[11][12][lower-alpha 2]

ايڪس-ري جي شدت کي ماپڻ جي شروعاتي طريقن مان هڪ اهو هو ته انهن جي هوا ۾ آئيونائيزيشن اثر کي هڪ آئيون چيمبر ذريعي ماپيو وڃي۔ پهرين ICRU گڏجاڻي ۾ تجويز پيش ڪئي وئي ته ايڪس-ري مقدار جي هڪ ايڪو کي اهڙي طرح بيان ڪيو وڃي ته اهو ايڪس-ري جو مقدار هجي جيڪو 0 °C ۽ 1 معياري فضا جي دٻاءَ تي سڪل هوا جي هڪ چورس سينٽي ميٽر ۾ هڪ esu چارج پيدا ڪري۔ هن ريڊيئيشن نمائش جي ايڪو کي رونٽگن سڏيو ويو، ولھيلم رونتجن جي اعزاز ۾، جيڪو پنج سال اڳ وفات ڪري چڪو هو۔ 1937ع جي ICRU گڏجاڻي ۾ هن تعريف کي گاما ريڊيئيشن تائين وڌايو ويو۔[13] هي طريقو، جيتوڻيڪ معيار سازي ۾ وڏي اڳڀرائي هو، پر ان جو نقصان اهو هو ته اهو ريڊيئيشن جي جذب جو سڌو ماپ نه هو، ۽ مختلف مادن، بشمول انساني ٽشو، ۾ آئيونائيزيشن اثر کي سڌو نه ڏيکاريندو هو؛ اهو صرف خشڪ هوا ۾ خاص حالتن هيٺ ايڪس-ري جي اثر کي ماپيندو هو۔[14]

1940ع ۾، لوئس هيرالڊ گري، جيڪو انساني ٽشو تي نيوٽرون جي نقصان جي اثر جو مطالعو ڪري رهيو هو، وليم ويلنٽائن مينورڊ ۽ ريڊيو بايولاجسٽ جان ريڊ سان گڏ هڪ مقالو شايع ڪيو، جنهن ۾ هڪ نئين ماپ جي ايڪو "گرام رونتجن" (نشان: gr) تجويز ڪئي وئي، ۽ ان کي اهڙي طرح بيان ڪيو ويو ته "اهو نيوٽرون ريڊيئيشن جو مقدار جيڪو ٽشو جي هڪ يونٽ حجم ۾ توانائي ۾ اهڙو واڌارو پيدا ڪري، جيڪو پاڻي جي هڪ يونٽ حجم ۾ هڪ رونتجن ريڊيئيشن سان پيدا ٿيل واڌاري جي برابر هجي"۔[15] هي ايڪو هوا ۾ 88 erg جي برابر نڪتو، ۽ اهڙي طرح جذب ٿيل مقدار جو تصور پيدا ٿيو، جيڪو ريڊيئيشن ۽ مادي جي وچ ۾ تعامل تي دارومدار رکي ٿو، نه صرف ريڊيئيشن جي شدت تي جيئن رونتجن ۾ هو۔ 1953ع ۾ ICRU ريڊ (100 erg/g جي برابر) کي جذب ٿيل ريڊيئيشن جي نئين ايڪو طور سفارش ڪيو۔ ريڊ کي مربوط سي جي ايس نظام ۾ بيان ڪيو ويو۔[13]

1950ع جي آخر ۾، CGPM، ICRU کي ٻين سائنسي ادارن سان گڏجي ايڪن جي بين الاقوامي نظامِ (SI) جي ترقي ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني۔[16] CCU فيصلو ڪيو ته جذب ٿيل ريڊيئيشن جي SI ايڪو کي اهڙي طرح بيان ڪيو وڃي جيئن في يونٽ ماس جذب ڪندڙ مادي ۾ جمع ٿيل توانائي، جيڪا ريڊ جي تعريف سان ملندڙ هئي، پر ايم ڪي ايس نظام ۾ اها جول في ڪلوگرام جي برابر هئي۔ 1975ع ۾ 15هين CGPM هن کي منظور ڪيو، ۽ هن ايڪو جو نالو "گري" رکيو ويو لوئس هيرالڊ گري جي اعزاز ۾، جيڪو 1965ع ۾ وفات ڪري چڪو هو۔ اهڙي طرح گري = 100 ريڊ ٿيو۔ خاص طور تي، سينٽي گري (ريڊ جي برابر) اڃا تائين ريڊيئيشن ٿراپي ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو۔

1975ع ۾ 15هين جنرل ڪانفرنس آن ويٽس اينڊ ميجرز پاران گري کي آئونيائيزنگ ريڊيئيشن جي جذب، خاص توانائي جذب، ۽ ڪرما جي ايڪي طور اختيار ڪرڻ، اڌ صدي کان وڌيڪ عرصي جي تحقيق ۽ ترقي جو نتيجو هو، جنهن ۾ ريڊيئيشن جي فطرت جي سمجهه ۽ مربوط مقدار ۽ ايڪن جي تخليق شامل هئي۔[17]

ريڊيئيشن سان لاڳاپيل مقدار

[سنواريو]
گراف جيڪو هڪ نقطي تي ريڊيو ايڪٽيوٽي ۽ سڃاڻپ ٿيل آئونيائيزنگ ريڊيئيشن جي وچ ۾ لاڳاپو ڏيکاري ٿو۔

هيٺين جدول ۾ ريڊيئيشن (شعاعڪاري) سان لاڳاپيل مقدار ايس آءِ ۽ غير-ايس آءِ ايڪن ۾ ڏيکاريل آهن۔

آئونيائيزنگ ريڊيئيشن سان لاڳاپيل مقدار
مقدار ايڪو نشان اخذ سال ايس آءِ برابر
سرگرمي (A) بيڪريل Bq s−1 1974 ايس آءِ ايڪو
ڪيوري Ci 3.7×1010 s−1 1953 3.7×1010 Bq
رڌرفورڊ Rd 106 s−1 1946 1000000 Bq
نمائش (X) ڪولمب في ڪلوگرام C/kg هوا جو C⋅kg−1 1974 ايس آءِ ايڪو
رونتجن R هوا جو esu / 0.001293 g 1928 2.58×10−4 C/kg
جذب ٿيل مقدار (D) گري Gy J⋅kg−1 1974 ايس آءِ ايڪو
ارگ في گرام erg/g erg⋅g−1 1950 1.0×10−4 Gy
ريڊ rad 100 erg⋅g−1 1953 0.010 Gy
برابر مقدار (H) سيورٽ Sv J⋅kg−1 × WR 1977 ايس آءِ ايڪو
رونتجن برابر انسان rem 100 erg⋅g−1 × WR 1971 0.010 Sv
مؤثر مقدار (E) سيورٽ Sv J⋅kg−1 × WR × WT 1977 ايس آءِ ايڪو
رونتجن برابر انسان rem 100 erg⋅g−1 × WR × WT 1971 0.010 Sv

وڌيڪ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "The International System of Units (SI)" (PDF). Bureau International des Poids et Mesures (BIPM). 2010-01-31 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "Rays instead of scalpels". LH Gray Memorial Trust. 2002. 2012-05-15 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "NIST Guide to SI Units – Units temporarily accepted for use with the SI". NIST (National Institute of Standards and Technology). 2 July 2009. http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/sec05.html#5.2.
  4. ↑ "Review on the characteristics of radiation detectors for dosimetry and imaging". Phys Med Biol 59 (20): R303–47. 2014. doi:10.1088/0031-9155/59/20/R303. PMID 25229250. Bibcode: 2014PMB....59R.303S.
  5. ↑ "Advances in kilovoltage x-ray beam dosimetry". Phys Med Biol 59 (6): R183–231. 2014. doi:10.1088/0031-9155/59/6/R183. PMID 24584183. Bibcode: 2014PMB....59R.183H.
  6. ↑ "Polymer gel dosimetry". Phys Med Biol 55 (5): R1–63. 2010. doi:10.1088/0031-9155/55/5/R01. PMID 20150687. Bibcode: 2010PMB....55R...1B.
  7. ↑ "X-Ray Risk". www.xrayrisk.com.
  8. ↑ "The 2007 Recommendations of the International Commission on Radiological Protection". Ann ICRP 37 (2–4): paragraph 64. 2007. doi:10.1016/j.icrp.2007.10.003. ICRP publication 103. PMID 18082557.
  9. ↑ "CIPM, 2002: Recommendation 2". BIPM.
  10. ↑ "Lethal dose". يورپي نيوڪليئر سوسائٽي. 5 June 2019.
  11. ↑ Siegbahn, Manne (October 1929). "Recommendations of the International X-ray Unit Committee". Radiology 13 (4): 372–3. doi:10.1148/13.4.372.
  12. ↑ "About ICRU - History". International Commission on Radiation Units & Measures. 2012-05-20 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 Guill, JH; Moteff, John (June 1960). "Dosimetry in Europe and the USSR". Third Pacific Area Meeting Papers — Materials in Nuclear Applications. Symposium on Radiation Effects and Dosimetry - Third Pacific Area Meeting American Society for Testing Materials, October 1959, San Francisco, 12–16 October 1959. American Society Technical Publication. جلد 276. ASTM International. ص. 64. LCCN 60014734. 2012-05-15 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Lovell, S (1979). "4: Dosimetric quantities and units". An introduction to Radiation Dosimetry. Cambridge University Press. pp. 52–64. ISBN 0-521-22436-5. https://books.google.com/books?id=lK48AAAAIAAJ&q=roentgen+defined&pg=PA56. Retrieved 2012-05-15.
  15. ↑ Gupta, S. V. (2009-11-19). "Louis Harold Gray". Units of Measurement: Past, Present and Future : International System of Units. Springer. p. 144. ISBN 978-3-642-00737-8. https://books.google.com/books?id=pHiKycrLmEQC&pg=PA144. Retrieved 2012-05-14.
  16. ↑ "CCU: Consultative Committee for Units". بين الاقوامي بيورو براءِ وزن ۽ ماپ (BIPM). 2012-05-18 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ سانچو:SIBrochure8th
  1. ↑ شروعات ۾ ان کي انٽرنيشنل ايڪس-ري يونٽ ڪميٽي چيو ويندو هو
  2. ↑ ابتدائي ICRU گڏجاڻين ۾ ميزبان ملڪ چيئرمين نامزد ڪندو هو۔

خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:ريڊيئيشن تحفظ سانچو:ايس آي وارا ايڪا سانچو:آئونائزنگ ريڊيئيشن متعلق خاصيتون

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=گري_(ايڪو)&oldid=375947" تان ورتل