مواد ڏانھن هلو

ڪپيل

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڪپيل
ڪپيل
ڪاغذ تي ڪپيل جي پاڻيءَ وارن رنگن سان ٺهيل تصوير، هڪ رِشي
ذاتی
مذھبهندومت
شريڪ حياتڌرتي [1]
والدينديواهوتي (ماءُ)، ڪردم (پيءُ)
فلسفوسنکيا
مرتبو
متاثر




ڪپيل (कपिल) (7هين[2]-6هين صدي ق.م.[3])، جنهن کي چڪرڌنُس به چيو وڃي ٿو،[4] هندو روايت ۾ هڪ ويدڪ رِشي آهي،[5][6][note 1] جنهن کي هندو فلسفو جي سنکيا مڪتب جو باني سمجهيو وڃي ٿو.[7][5] ڪپيل جو ٻُڌ ۽ ٻُڌ ڌرم تي اثر ڊگهي عرصي کان علمي مطالعي جو موضوع رهيو آهي. روايتي/سخت گير ٻُڌ ڌرم وارن طرفان اهو الزام به لڳايو ويو آهي ته سروستيواڊين گهڻو ڪري سنکيا مڪتبِ فلسفو کان متاثر آهن.[8][9] برهمانڊ پراڻ موجب، ڪپيل کي وشنو جي اوتار طور بيان ڪيو ويو آهي:

”ڀڳوان نارايڻ اسان سڀني جي حفاظت ڪندو. ڪائنات جو پالڻهار هاڻي ڪپيل آچاريه جي صورت ۾ دنيا ۾ جنم وٺي چڪو آهي.“[4]

حياتنامو

[سنواريو]

ڪپيل نالو ڪيترن متنن ۾ اچي ٿو، ۽ امڪان آهي ته انهن ۾ ذڪر ڪيل نالا مختلف ماڻهن ڏانهن اشارو ڪن ٿا.[10][11] سڀ کان مشهور حوالو رِشي ڪپيل جو آهي، جنهن جو شاگرد آسوري هو؛ ۽ ڀارتي روايت ۾ انهن ٻنهي کي سنکيا مڪتبِ هندو فلسفو جا پهريان استاد سمجهيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ هو ٻُڌ کان اڳ وارو آهي، پر اهو واضح ناهي ته هو ڪهڙي صديءَ ۾ رهيو؛ ڪن عالمن موجب 6هين صدي ق.م.[3] جڏهن ته ٻيا کيس 7هين صدي ق.م. ۾ رکن ٿا.[10][12] اهڙيءَ ريت کيس ديرين ويدڪ دور (1500 ق.م. کان 500 ق.م.) ۾ رکيو وڃي ٿو، ۽ کيس ويدڪ رِشي چيو ويو آهي.[5][6]

ڪپيل ڏانهن هڪ اثرائتي سوتر (سوترن) جي تصنيف منسوب ڪئي ويندي آهي، جنهن کي سنکيا-سوتر (ڪپيل-سوتر پڻ) چيو وڃي ٿو؛ اهو مختصر جملن ۾ سنکيا جي دوئيت واري فلسفي کي پيش ڪري ٿو.[13][14] انهن سوترن جي شرح/وضاحت هندومت جي هڪ ٻئي گهڻي پڙهيل متن سنکيا ڪارڪا ۾ پڻ ملي ٿي.[10] سنکيا فلسفي کان علاوه، ڪپيل هندو متون جي ڪيترن مکالمن ۾ به اچي ٿو؛ مثال طور مھاڀارت ۾ اهنسا (عدم تشدد) جي اصول جي وضاحت ۽ دفاع ڪندي.[7]

هندومت

[سنواريو]

ڪپيل کي رِشي ڪردم ۽ ديواهوتي جو ڏهون ٻار چيو وڃي ٿو. ڪردم کي نارائن کان اها بخشش ملي ته هو پاڻ سندس پٽ طور جنم وٺندو. ان کان پوءِ ڪردم تپسيا، تحقيق ۽ ويدڪ اڀياس لاءِ ٻيلن ڏانهن وڃڻ چاهيو. ڪردم جون نَو ڌيئرون به هيون، جيڪي تمام عالم هيون ۽ اڳتي هلي قديم ڀارتي تاريخ ۾ ذڪر ٿيل وڏن رِشين سان شاديون ڪيائون^ .

ويدڪ متن

[سنواريو]

رِگ ويد X.27.16 ۾ ڪپيل جو ذڪر (دشنم ايڪم ڪپيلم) اچي ٿو، جنهن بابت 14هين صدي جي ويدڪ شارح سايڻ اهو خيال ڪيو ته اهو هڪ رِشي ڏانهن اشارو آهي؛ پر 1951ع ۾ چڪرورتي ۽ 1987ع ۾ لارسن هن راءِ کي غير معتبر قرار ڏنو. چڪرورتي موجب اهو لفظ مروت مان هڪ ڏانهن اشارو ڪري ٿو،[15] جڏهن ته لارسن ۽ ڀٽاچاريا جو خيال آهي ته انهيءَ وِچن ۾ “ڪپيلم” جو مطلب “ڀورو-ڳاڙهو” يا “سونهري-ڀورو” آهي؛[16] جيئن گريفٿ پڻ ترجمو ڪيو آهي.[note 2] يجر ويد جي شاکهن بابت “شاتا-پٽڪه سيريز” — جنهن جو ٺهڻ 1200 کان 1000 ق.م. جي وچ ۾ ڄاڻايو وڃي ٿو[19] — ۾ آرياوَرته ۾ موجود ڪپيلا ساکا جو ذڪر ملي ٿو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته يجر ويد جي هڪ شاخ ڪپيل جي نالي سان هئي.[16] “ڪپيليا” جو لفظ، جنهن جو مطلب “ڪپيل جا قبيلا/ڪُل” آهي، ايتريه برهمڻ VII.17 ۾ اچي ٿو، پر اصل ڪپيل بابت وڌيڪ ڄاڻ نٿو ڏئي.[note 3] اٿرو ويد جي پريششٽ (ضميمو) (XI.III.3.4)[note 4] ۾ ڪپيل، آسوري ۽ پنجشيکه جو ذڪر هڪ لباني رسم سان لاڳاپي ۾ اچي ٿو، جن لاءِ تَرپڻ پيش ڪرڻو آهي.[16]

پراڻ

[سنواريو]

جارج وليمز موجب، ڪپيل ايپڪس ۽ پراڻن جي ترتيب کان گهڻو اڳ رهيو؛ ۽ سندس نالو پوءِ ۾ ٺهيل مختلف اساطيري روايتن ۾ شامل/اپنائيو ويو.[22]

  • سنياسي طور ۽ سُتل وشنو طور: برهما پراڻ ۾، جڏهن بڇڙو بادشاهه وينا ويدن کي ڇڏي ڏنو، اعلان ڪيو ته هو ئي ڌرم جو واحد خالق آهي، ۽ سچائي/نيڪي جون سڀ حدون ٽوڙي ڇڏيون— تڏهن پڻ چيو وڃي ٿو ته ڪپيل وشنو جو پنجون اوتار آهي، جيڪو اتر پرديش جي گونڊا ضلعي ۾ سرْيو درياهه جي ڪناري ويجهو مهانگوپور نالي ڳوٺ ۾ ڄائو[23] ۽ جڏهن وينا مارجي ويو ته ڪپيل ساڌن کي صلاح ڏئي ٿو ته وينا جي ران مان منٿن (چرن) ڪڍن، جنهن مان نشاد پيدا ٿيا؛ ۽ سندس ساڄي هٿ مان پُرتھو پيدا ٿيو، جنهن زمين کي ٻيهر زرخيز بنايو. پوءِ ڪپيل ۽ ساڌو “ڪپيل سانگم” ڏانهن ويا، جيڪو نديّن جي سنگم وارو پاڪ هنڌ آهي.[24] برهما پراڻ ۾ اهو به اچي ٿو ته ساگر جا 60,000 پُٽ پنهنجو اشو ميڌ جو گهوڙو ڳولڻ نڪتا؛ انهن وشنو کي تنگ ڪيو، جيڪو ڪپيل جي شڪل ۾ سُتل هو. هو جاڳيو، ۽ سندس اکين جي تيز روشني ساگر جي پٽن مان چار کان سواءِ سڀني کي خاڪ بڻائي ڇڏيو؛ پوءِ اهي ٿورا بچيل نسل جاري رکڻ وارا رهيا.[25] ساگر جو پٽ بادشاهه دليپ ۽ پوٽو ڀڳيرٿ هو. پنهنجي گرو تريٿل جي صلاح تي، ڀڳيرٿ هزار سال (ديوتاڻن جي وقت حساب سان) تپسيا ڪئي ته گنگا خوش ٿئي ۽ هو پنهنجي 60,000 وڏن چاچن کي سنت ڪپيل جي لعنت مان ڇوٽڪارو ڏياري سگهي.
  • وشنو جي اوتار طور: نارد پراڻ ٻن ڪپيلن جو ذڪر ڪري ٿو: هڪ کي برهما جو اوتار، ۽ ٻئي کي وشنو جو اوتار. پراڻن ۾ ڀڳوت، برهمانڊ، وشنو، پدم، اسڪند، نارد پراڻ؛ ۽ والميڪي رامايڻ ۾ ڪپيل کي وشنو جو اوتار چيو ويو آهي. پدم پراڻ ۽ اسڪند پراڻ پڪ سان کيس وشنو پاڻ قرار ڏين ٿا، جيڪو سچي ڄاڻ پکيڙڻ لاءِ ڌرتيءَ تي لٿو. ڀڳوت پراڻ کيس Vedagarbha Vishnu سڏي ٿو. وشنو سَهسرنام ۾ “ڪپيل” وشنو جي نالن مان هڪ آهي. سنکيا-سوتر تي پنهنجي شرح ۾ وِڄنانڀِڪشو لکي ٿو ته سنکيا نظام جو باني ڪپيل وشنو آهي. جيڪبسن جو چوڻ آهي ته ويدن، شرمن روايت ۽ مھاڀارت وارو ڪپيل ئي سنکيا جو باني ڪپيل آهي؛ ۽ هندو متنن ۾ هن شخصيت کي وشنو جو اوتار سمجھيو ويو آهي.[26]
  • ڪردم مُني جو پٽ: ڀڳوت پراڻ جي ڪتاب 3 ۾،[27][28] چيو ويو آهي ته ڪپيل ڪردم پرجا پتي ۽ سندس زال ديواهوتي جو پٽ هو. ڪردم، برهما جي پرڇائي “ڇايا” مان پيدا ٿيو. برهما ڪردم کي نسل وڌائڻ لاءِ چوي ٿو؛ ڪردم پوءِ سراسوتي ندي جي ڪناري وڃي تپسيا ڪري ٿو، وشنو جو ديدار ڪري ٿو، ۽ کيس ٻڌايو وڃي ٿو ته منو (برهما جو پٽ) پنهنجي زال شترُوپا سان گڏ اتي ايندو، پنهنجي ڌيءَ ديواهوتي لاءِ ور ڳولڻ لاءِ. وشنو ڪردم کي ديواهوتي سان شاديءَ جي صلاح ڏئي ٿو ۽ کيس اها برڪت ڏئي ٿو ته هو پاڻ سندس پٽ طور جنم وٺندو. ڪپيل سندن اڪيلو پٽ هو، ۽ ڪردم-ديواهوتي جون نَو ڌيئرون به هيون: ڪلا، انسويا، شرڌا، هَويرڀُو، گَتي، ڪريا، کياتي، ارونڌتي ۽ شانتي؛ جن جون شاديون ترتيبوار مريچي، اتري، اَنگيرس، پُلستيه، پُلَه، ڪرَتو، ڀرِگو، وشِشٺ ۽ اٿروَن سان ٿيون. H.H. ولسن نوٽ ڪري ٿو ته ڀڳوت هڪ ٽين ڌيءَ (ديواهوتي) جو ذڪر به آڻي ٿو ته جيئن ڪردم ۽ سندن پٽ ڪپيل جي ڊگهي ڪهاڻي داخل ڪري سگهجي—اهڙو احوال ٻي هنڌ ڪٿي نٿو ملي.[29] ڪپيل کي—ڊينيئل شيرڊن موجب—پوراڻ جي مرتب ڪندڙ پاران اعلى هستي وشنو جو اوتار قرار ڏنو ويو ته جيئن پوراڻ جي تعليم کي مضبوط بڻائي سگهجي ۽ ڪپيل جي سنکيا کي هندومت جي روايتي احترام سان ڳنڍي سگهجي.[27]
  • ڪشيپ جو پٽ: متسيه پراڻ ۾ ڪپيل کي ڪشيپ جو پٽ چيو ويو آهي، جيڪو سندس زال دنو (دڪش پرجا پتي جي ڌيءَ) مان پيدا ٿيو. دنو جا 100 پٽ ڄاڻايا وڃن ٿا؛ ڪپيل انهن مان هڪ آهي. وشنو پراڻ ۾ دنو جي ٻين پٽن (ڪپيل جي ڀائرن) ۾ دويمُردّها، شنڪر، آيومکا، شنکُشِراس، سمورا، ايڪچڪر، تارڪ، وِرِشا پرون، سْورڀانو، پُلومان، وِپراچِتّي ۽ ٻيا دانَو شامل آهن.[30]
  • وِتٿا يا ڀرَدواج جو پٽ: برهما پراڻ[31] ۽ هري وंश[32] ۾ ڪپيل کي وِتٿا جو پٽ چيو ويو آهي. دانيئلو وِتٿا جو ترجمو “غلطائي/ناصوابي” ڪري ٿو؛[32] ۽ ولسن نوٽ ڪري ٿو ته ڀرَدواج کي پڻ وِتٿا (بي فائدو) چيو وڃي ٿو؛[31] ۽ کيس ڀرت کي گود ڏنو ويو. وشنو پراڻ موجب ڀونمَنيُو وِتٿا جو پٽ آهي؛ پر برهما پراڻ ۽ هري وंश اهو ڇڏين ٿا ۽ سُهوترا، انُهوترا، گَيا، گَرگ ۽ ڪپيل کي وِتٿا جا پٽ بڻائين ٿا.[31] برهما پراڻ ٻين پراڻن کان مختلف ٿي چوي ٿو ته وِتٿا ڀرَدواج جو پٽ هو؛ ۽ ڀرت جي وفات کان پوءِ، ڀرَدواج وِتٿا کي بادشاهه مقرر ڪيو، پوءِ پاڻ ٻيلن ڏانهن هليو ويو.[33]

ڌرم سُوتر ۽ ٻيا متن

[سنواريو]

اهنسا (عدمِ تشدد)

منهنجي طرفان سڀني جيونت جاندارن لاءِ بي خوفِي،
سواهَا!

—ڪپيل، باوڌائن گريه سُوتر، 4.16.4[34]
مترجم: يان اي. ايم. هووبن، ڪارل رائيڪ فان ڪوئيج
  • پرهلاد جو پٽ طور: باوڌائن ڌرم سُوتر ۾ آسر[note 5] ڪپيل کي پرهلاد جو پٽ قرار ڏنو ويو آهي، خاص ڪري اُن باب ۾ جيڪو وکانس لاءِ قاعدا مقرر ڪري ٿو.[note 6]

باوڌائن گريه سُوتر جي باب IV.16 ۾ ڪپيل جو ذڪر اُن شخص طور ڪيو ويو آهي، جنهن تپسوي زندگيءَ لاءِ ضابطا مقرر ڪيا.[16] باوڌائن ڌرم سُوتر ۾ ڪپيل کي چار آشرم نظامن جي تخليق جو سهرو ڏنو ويو آهي: برهمچريه، گرھسٿ، وانپرستھ ۽ سنياس، ۽ هن اهو مشورو ڏنو ته تياڳي انسان کي لفظ، سوچ يا عمل ذريعي ڪنهن به جيونت جاندار کي نقصان نه پهچائڻ گهرجي.[34] چيو وڃي ٿو ته هن ويدن ۾ موجود يَجنا ۽ رسمن جي تياڳ لاءِ ضابطا ٺاهيا، ۽ تپسويءَ کي برهمن سان وابستگي اختيار ڪرڻ جي هدايت ڪئي (جنهن کي برهمڻ سان نه ملائڻ گهرجي).[37][note 7] ٻين هندو متنن جهڙوڪ مهاڀارت ۾ به ڪپيل کي اهڙي رِشي طور پيش ڪيو ويو آهي، جيڪو يَجنا جي مخالفت ڪري ٿو، اهنسا جي حمايت ڪري ٿو، ۽ جانورن تي ظلم جي خاتمي جي وڪالت ڪري ٿو. سندس دليل اهو آهي ته جيڪڏهن يَجنا جانور لاءِ فائدي مند هجي ها، ته پوءِ منطقي طور تي قرباني ڏيندڙ جو ڪٽنب به ساڳي موت مان فائدو حاصل ڪري ها.[7] چتورويدي موجب، خجوراهو مندرن جي لکتن جي مطالعي مان اهو امڪان ظاهر ٿئي ٿو ته ابتدائي سنکيا فلسفي شايد عورت استادن جا شاگرد هئا.[note 8] ڪپيل سان منسوب سنکيا فلسفو ڀارتي فڪري تاريخ جي قديم ترين منظم فلسفياتي نظامن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. اهو هڪ دوئيت (Dualistic) نظام آهي، جنهن ۾ ٻه ازلي حقيقتون مڃيون وڃن ٿيون: پرڪرتي (مادي فطرت) ۽ پُرش (شعوري حقيقت). سنکيا موجب، سڄي ڪائنات پرڪرتي جي ارتقا مان ظاهر ٿئي ٿي، جڏهن ته پُرش شعور جو غيرفعال شاهد آهي. سنکيا-سوتر، جيڪي ڪپيل ڏانهن منسوب ڪيا وڃن ٿا، مختصر ۽ سوتر-شڪل جملن ۾ هن فلسفي جا بنيادي اصول بيان ڪن ٿا.[13] انهن سوترن جي تشريح ۽ منظم صورت بعد ۾ سنکيا ڪارڪا ۾ ملي ٿي، جيڪا ايشورڪرشنا ڏانهن منسوب آهي.[10] سنکيا ڪارڪا سنکيا فلسفي جو سڀ کان اهم بقايا متن سمجهيو وڃي ٿو، ۽ اهو سنکيا جي مابعدالطبيعات، معرفت شناسي ۽ نجات جي نظريي کي تفصيل سان بيان ڪري ٿو. سنکيا ۾ 25 تتون (اصول) بيان ڪيا ويا آهن، جن ۾ پرڪرتي، مهت (عقلِ ڪلي)، اهڪار (انا)، من، پنج گيان-ايندرين، پنج ڪرما-ايندرين، پنج تنماترائون ۽ پنج ڀوت شامل آهن. پُرش انهن سڀني کان الڳ ۽ آزاد حقيقت آهي. نجات (مُڪتي) تڏهن حاصل ٿئي ٿي جڏهن پُرش کي پرڪرتي کان پنهنجي الڳ حيثيت جو سڌو شعور حاصل ٿئي ٿو. ڪپيل جي سنکيا جو اثر نه رڳو هندومت تي پر ٻُڌ ڌرم ۽ جين ڌرم تي به ڏٺو ويو آهي. ڪيترن محققن سنکيا ۽ ابتدائي ٻُڌ فڪر جي وچ ۾ نظرياتي مشابهتن جو جائزو ورتو آهي.[8] سنکيا جو دوئيت وارو ڍانچو بعد ۾ يوگ فلسفي سان به گهرو تعلق رکي ٿو، خاص طور تي پتنجلي جي يوگ-سوترن ۾. ڊينيئل شيرڊن جو خيال آهي ته ڀڳوت پراڻ ۾ پيش ڪيل ڪپيل جو نظريو “الوهي-دوئيت” (theistic dualism) جي صورت اختيار ڪري ٿو، جيڪو روايتي غير-ايشورياتي سنکيا کان ڪجهه مختلف آهي.[27] اهڙيءَ ريت سنکيا جي تاريخي ارتقا ۾ ڪپيل جي شخصيت کي ڪڏهن خالص فلسفياتي باني طور ۽ ڪڏهن وشنو جي اوتار طور پيش ڪيو ويو آهي.

آگم ۾ تصويرڪشي

[سنواريو]

ڪپيل جي تصوير ڏاڙهي سان ڏيکاري ويندي آهي، هو پدماسن ۾ ويٺو هوندو آهي، اکيون بند جيڪي ڌيان جي نشاني آهن، مٿي جي چوڌاري جٽا-منڊل هوندو آهي، اُڀريل ڪلهن سان جيڪي ساهه تي مڪمل ڪنٽرول جي مهارت ظاهر ڪن ٿا، هرڻ جي چمڙي اوڍيل، يگنوپويت پاتل، ڀرسان ڪمنڊلو رکيل، هڪ هٿ ڪراس ٿيل ٽنگن اڳيان رکيل، ۽ پيرن تي لڪيرون جيڪي ڪنول جي خاڪي جهڙيون هجن. هن ڪپيل کي سنکيا نظام جي باني ڪپيل سان سڃاتو وڃي ٿو؛[39] جڏهن ته ويخانسا ساگم ٿوري مختلف وضاحت ڏئي ٿو. ويخانسا ساگم ڪپيل کي هڪ آورڻديوتا طور رکي ٿو ۽ پهرين آورڻ جي ڏکڻ-اوڀر ڪنڊ مقرر ڪري ٿو.[39] ويدن جي مجسمي صورت طور سندس مورتي اوڀر ڏانهن منهن ڪري ويٺل آهي ۽ اٺ ٻانهون رکي ٿي؛ جن مان ساڄي پاسي جون چار اڀيا مدرا ۾ هجن، باقي ٽي ۾ چڪر، کھڊگ ۽ هل هجن؛ کاٻي پاسي هڪ هٿ ڪٽياورلمبيت حالت ۾ ڪمر تي هجي ۽ باقي ٽي ۾ شنک، پاش ۽ ڏنڊ هجن.[39]

ٻيون وضاحتون

[سنواريو]
  • ڪپيل جو نالو ڪڏهن ڪڏهن واسديو لاءِ به لقب طور استعمال ٿئي ٿو، جتي واسديو ڪپيل نالي هنڌ تي اوتار ورتو هو.[40]
  • پرديومن دنياوي خواهشن کان آزاد ٿيڻ وقت ڪپيل جي روپ اختيار ڪيو.[39]
  • ڪپيل ست دڪپال مان هڪ آهي، جڏهن ته باقي ڇهه ڌرما، ڪالا، واسو، واسڪي ۽ اننتا آهن.
  • پنجين صدي عيسوي جي جيکيا سنهيتا ۾ ڪشمير جي چتورمکه وشنو جو حوالو اچي ٿو، جتي وشنو، وراهه، نرسنگھ ۽ ڪپيل گڏجي انهن آسرن کي شڪست ڏين ٿا جيڪي جانورن جهڙين صورتن ۾ ظاهر ٿيا هئا؛ اتي نرسنگھ ۽ وراھ کي وشنو جا اوتار ۽ ڪپيل کي به هڪ الڳ صورت طور بيان ڪيو ويو آهي.[41]
  • ڪپيل مني جو خاڪو، ڪپيل سنکيا آشرم، وارانسي

وامڻ پراڻ ۾ بيان آهي ته يڪش ڪپيل ۽ سندس ساٿي ڪيسني (جيڪا خاصه طبقي مان هئي) مان پيدا ٿيا؛ جڏهن ته ٻين مهاڪوين ۾ يڪشن جي پيدائش هڪ ڪونيڊه يا رشي پلسٽيہ ڏانهن منسوب ڪئي وئي آهي؛ جڏهن ته ٻين پراڻن ۾ ڪشيپ ۽ سندس ساٿي وِشوا يا خاصه کي يڪشن جو پيداڪندڙ ڄاڻايو ويو آهي.[42]

  • ڪجهه پرانن ۾ ڪپيل کي عورت طور به بيان ڪيو ويو آهي، خاصه جي ڌيءُ ۽ هڪ راڪشسي، جنهن جي نالي تان ڪاپلييه گڻ سڏيو ويو.[43] مهاڀارت ۾ ڪپيل دڪشا جي ڌيءُ آهي[note 9] ۽ ڪشيپ سان شادي ڪرڻ بعد برهمڻن، گئون، گندرو ۽ اپسرائن کي جنم ڏنو.[44]
  • ڪپيل هڪ وڏو استاد هئڻ سان گڏ باغباني جو به شوقين هو، جتي به رهيو اتي ٻٻر (اڪيشيا) جي وڻ ڀرسان وقت گذاريندو هو.

ڪپيل-دیوهوُتي سمواد

[سنواريو]

ڪپيل-دیوهوُتي سموادا، جيڪو ڀاگوت پران#ٽيون اسڪند ۾ تفصيل سان بيان ٿيل آهي، سنکيا فلسفي جي الاهي پيشڪش لاءِ بنيادي مکالمو سمجهيو وڃي ٿو. شري ڪرشن پڻ مھاڀارت جي جنگ دوران ارجن سان ڳالهه ٻولهه ۾ هن تصور جو مختصر ذڪر ڪيو، جيڪو ڀگوت گيتا جي ٻئي باب “سنکيا يوگ” ۾ بيان ٿيل آهي.[46] روايت موجب دیوھوتي پنهنجي پٽ ڪپيل وٽ اچي، جنهن کي اعليٰ پروردگار طور سڃاتو وڃي ٿو، پنهنجي زندگيءَ جي حسي لذت ۾ گذرڻ تي ڏک ظاهر ڪري ٿي، جنهن کي هوءَ ضايع ٿيل سمجهي ٿي. هوءَ بي خوفِي ۽ تڪليفن کان نجات گهري ٿي.[47] هوءَ پنهنجي حالت جو سبب جسم سان سڃاڻپ کي ڄاڻائي ٿي، جنهن کي ”اهم مَم اتي“ (“مان ۽ منهنجو”) طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ ڪپيل کان درخواست ڪري ٿي ته جسم ۽ ملڪيت جي احساس سان لڳاءُ ختم ڪري.[48] ڪپيل جواب ۾ سنکيا جو درس ڏئي ٿو، جنهن کي تمييزي ڄاڻ جو نظام بيان ڪيو وڃي ٿو. مادي حقيقت جي جزن (تتوا) جي تجزئي ذريعي، هو مادو (پرڪرتي) کي روح (پرُش) کان جدا ڪري ٿو.[49] هن مڪالمي جو مقصد جسم ۽ ذهن سان سڃاڻپ کي ختم ڪرڻ، مادي وجود سان لڳاءُ گهٽائڻ، ۽ يوگ، خدا تي ڌيان، ڀڳتي ۽ ذهني استحڪام کي فطرت جي منظم ڄاڻ تي قائم ڪرڻ آهي.[50]

جين ڌرم

[سنواريو]

ڪپيل جو ذڪر اتراڌيانا سُوتر جي اٺين باب ۾ ملي ٿو، لارسن ۽ ڀٽاچاريا لکن ٿا ته هتي هڪ شاعراڻو وِچن-مڪالمو ڪويلييم جي نالي سان ڏنل آهي، جنهن جو مطلب آهي ”ڪپيل جا وِچن“. [16] ڪپيل جو نالو جين گرنٿن ۾ به اچي ٿو. مثال طور، ٻارهين صديءَ جي هيمچندر جي جين آچاريائن تي لکيل مهاڪوين ۾ ڪپيل هڪ برهمڻ طور ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو نند سلطنت جي دور ۾ جين ڌرم ۾ شامل ٿيو. جناڌرماڪٿا موجب، ڪپيل ڪرشن جو همعصر هو ۽ ڌاتڪي ڪنده جو واسديو هو. هن گرنٿ ۾ وڌيڪ لکيل آهي ته ٻنهي گڏجي پنهنجو شنڪ (سنگ) وڄايو.[51]

ٻڌ ڌرم

[سنواريو]

ٻڌ ڌرمي ساهت، جهڙوڪ جاتڪ ڪٿائون، ٻڌائين ٿيون ته ٻڌ پنهنجي اڳين جنمن مان هڪ ۾ ڪپيل هو.[52][53][54]

عالمن گهڻي وقت کان ڪپيل ۽ ٻڌ جي سکيائن جي ڀيٽ ڪئي آهي. مثال طور، ميڪس مولر لکيو:

ڪو شڪ ناهي ته ٻڌ ڪجهه خيالن ۾ ڪپيل سان، ۽ هر هندي فلسفي سان، هڪجهڙايون رکي ٿو. (...) چيو ويو آهي ته ٻڌ ۽ ڪپيل ٻئي ناستڪ هئا، ۽ ٻڌ پنهنجو ناستڪ وچار ڪپيل کان ورتو. پر ناستڪ لفظ گهڻ معنائن وارو آهي. هڪ معنيٰ ۾ هر ڀارتي فلسفي ناستڪ هو، ڇو ته سڀني سمجهيو ته عام ماڻهن جا ديوتا اُن اعليٰ سچائي (برهمن) جون خوبيون نٿا رکن. (...) ڪپيل تي جڏهن ناستڪ هجڻ جو الزام لڳايو ويو، تڏهن هن تي اعليٰ هستيءَ جي انڪار جو الزام نه هو، پر ايشور جي انڪار جو الزام هو.

— ميڪس مولر وغيره، Studies in Buddhism[8]

ميڪس مولر لکي ٿو ته ڪپيل جي وڌيڪ قديم سکيائن ۽ ٻڌ وچ ۾ لاڳاپو ڪڏهن ڪڏهن وڌائي پيش ڪيو ويندو آهي.[8] هن گڙٻڙ جو سبب اهو به آهي ته ڪپيل جي سنکيا سُوتر جو پهريون سُوتر ”درد جي مڪمل نيست نابودي، جيڪو ٽن قسمن جو آهي، انسان جو مٿانهون هدف آهي“ ٻڌ جي سکيائن سان ملي ٿو جلندو لڳي ٿو؛ پر مولر موجب ٻنهي وٽ هن هدف تائين پهچڻ جا طريقا الڳ آهن.[8] جيئن ٻڌ ڌرمي هنر ۾ ويدڪ ديوتا به ڏيکاريا ويندا آهن، تيئن ڪڏهن ٻڌ مندرن ۾ نارايڻ ۽ ڪپيل ٻنهي کي راجائن طور ڏسي سگهجي ٿو، گڏوگڏ ٻڌي مورتيون جهڙوڪ اميتڀ، ميترَي ۽ ويروچن پڻ.[55] چيني ٻڌ ڌرم ۾ ٻڌ يڪش ڪپيل ۽ پندرهن ديو ڌيئرن کي چين جا سرپرست بڻجڻ جو حڪم ڏنو.[56]

تصنيفات

[سنواريو]

هيٺيان گرنٿ ڪپيل ڏانهن منسوب ڪيا وڃن ٿا، جن مان ڪي گم ٿي چڪا آهن ۽ ڪي لائبريرين ۾ مخطوطا صورت ۾ موجود آهن:[حوالو گهربل]

آيور ويد ۾ به ڪپيل جي خيالن جو ذڪر ملي ٿو:

  1. وگڀٽ سُوترسٿان ۾ ڪپيل جا ويچار بيان ڪري ٿو۔
  2. نشچلڪارا چڪتسا سنگره جي ٽڪا ۾ حوالو ڏئي ٿو۔
  3. آيور ويد ديپڪا ۾ به حوالو ڏنل۔
  4. ڪويندر آچاريا فهرست ۾ سدھانتا رسائن جو ذڪر۔
  5. هيما دري اشٽانگ هرڏيه ۾ حوالو ڏئي ٿو۔
  6. سرو درشن سنگره ۾ رسيشور فلسفي تي ڪپيل جا ويچار بيان ٿيل۔

اهميت

[سنواريو]

ڪپيل، سنکيا جو باني، هندوي فلسفي جي ڪيترن مڪتبن ۾ وڏي عزت وارو رشي رهيو آهي. گاودپاد (تقريباً 500 عيسوي)، جيڪو ادويت ويدانت جو عالم هو، پنهنجي ڀاشيه ۾ ڪپيل کي سنڪ، سنند، سناتن، آسوري، ووڌو ۽ پنچشک سان گڏ ست وڏن رشن مان هڪ ڄاڻايو. پتنجلي، يوگ فلسفي جو عالم، پنهنجي يوگ سُوتر ڀاشيه ۾ ڪپيل کي ”پھريون دانا انسان“ سڏيو. ٻڌي ذريعن موجب ڪپل وستو شهر ڪپيل جي نالي تي تعمير ٿيو. هتي ئي ٻڌ ڄائو، ۽ هتي ئي پنهنجي زندگي جا پهريان اُڻٽيهن ورهيه گذاريا.[57]

پڻ ڏسو

[سنواريو]


حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Brahma Vaivarta Purana - English Translation - All Four Kandas". January 2003.
  2. ↑ James G. Lochtefeld (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M. The Rosen Publishing Group. ص. 350. ISBN 978-0-8239-3179-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 28 February 2020 تي حاصل ڪيل.
  3. 1 2 Kapila آرڪائيو ڪيا ويا 16 November 2015 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Encyclopædia Britannica (2014)
  4. 1 2 www.wisdomlib.org (2019-01-28). "Story of Kapila". www.wisdomlib.org (انگريزي ۾). 2022-08-08 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 3 Editors of Encyclopædia Britannica (1998). The New Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. ص. 731. ISBN 978-0-85229-633-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل., Quote:"Kapila (fl. 550 BC), Vedic sage and founder of the system of Samkhya, one of the six schools of Vedic philosophy."
  6. 1 2 Guida Myrl Jackson-Laufer (1994). Traditional Epics: A Literary Companion. Oxford University Press. ص. 321. ISBN 978-0-19-510276-5. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل., Quote: "Kapila was a Vedic sage (ca. 550 B.C.) and founder of the Samkhya school of Vedic philosophy.";
    John Haldane; Krishna Dronamraju (2009). What I Require From Life. Oxford University Press. ص. 225. ISBN 978-0-19-923770-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  7. 1 2 3 Arti Dhand (2009). Woman as Fire, Woman as Sage. State University of New York Press. ص. 41–42. ISBN 978-0-7914-7988-9. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 3 4 5 Max Muller et al. (1999 Reprint), Studies in Buddhism, Asian Educational Services, ISBN 81-206-1226-4, pages 9–10
  9. ↑ W. Woodhill Rockhill (2000 Reprint), The Life of the Buddha and the Early History of His Order, Routledge, ISBN 978-1-136-37937-6, pages 11–19
  10. 1 2 3 4 PT Raju (1985), Structural Depths of Indian Thought, State University of New York Press, ISBN 978-0-88706-139-4, page 304
  11. ↑ Burley, M. (2009). "Kapila: Founder of Samkhya and Avatara of Visnu (with a Translation of Kapilasurisamvada). By Knut A. Jacobsen.". The Journal of Hindu Studies (Oxford University Press) 2 (2): 244–246. doi:10.1093/jhs/hip013.
  12. ↑ A. L. Herman (1983). An Introduction to Buddhist Thought: A Philosophic History of Indian Buddhism. University Press of America. ص. 178. ISBN 978-0-8191-3595-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 Kapila (James Robert Ballantyne, Translator, 1865), The Sāmkhya aphorisms of Kapila at Google Books, pages 156–157
  14. ↑ Max Muller et al. (1999 Reprint), Studies in Buddhism, Asian Educational Services, ISBN 81-206-1226-4, page 10 with footnote
  15. ↑ Chakravarti, Pulinbihari (1951). Origin and Development of the Sāṃkhya System of Thought (PDF). Oriental Books Reprint Corporation: exclusively distributed by Munshinam Manoharlal Publishers. ص. 6. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 22 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 9 August 2016 تي حاصل ڪيل.{{cite book}}: CS1 maint: publisher location (ڳنڍڻو)
  16. 1 2 3 4 5 Larson, Gerald James; Potter, Karl H.; Bhattacharya, Ram Shankar (1987). The Encyclopedia of Indian Philosophies: Sāṃkhya, Volume 4 of The Encyclopedia of Indian Philosophies. Princeton University Press, (Reprint: Motilal Banarsidass). ص. 109. ISBN 978-0-691-60441-1.
  17. ↑ "Rig Veda (Sanskrit): Text - IntraText CT". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Rig Veda (Griffith tr.): Text - IntraText CT". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  19. 1 2 Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Gavin Flood), Blackwell, ISBN 0-631-21535-2, pages 68–70
  20. ↑ Chakravarti, Pulinbihari (1951). Origin and Development of the Sāṃkhya System of Thought (PDF). Oriental Books Reprint Corporation: exclusively distributed by Munshinam Manoharlal Publishers. ص. 7. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 22 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 9 August 2016 تي حاصل ڪيل.{{cite book}}: CS1 maint: publisher location (ڳنڍڻو)
  21. ↑ Moriz Winternitz; V. Srinivasa Sarma (1996). A History of Indian Literature. Motilal Banarsidass. ص. 261–262. ISBN 978-81-208-0264-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 July 2016 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ George M. Williams (2008). Handbook of Hindu Mythology. Oxford University Press. ص. 181. ISBN 978-0-19-533261-2.
  23. ↑ Söhnen-Thieme, Renate; Söhnen, Renate; Schreiner, Peter (1989). Brahmapurāṇa, Volume 2 of Purāṇa research publications, Tübingen. Otto Harrassowitz Verlag. ص. 9–10. ISBN 3-447-02960-9. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Söhnen-Thieme, Renate; Söhnen, Renate; Schreiner, Peter (1989). Brahmapurāṇa, Volume 2 of Purāṇa research publications, Tübingen. Otto Harrassowitz Verlag. ص. 234–235. ISBN 3-447-02960-9. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Söhnen-Thieme, Renate; Söhnen, Renate; Schreiner, Peter (1989). Brahmapurāṇa, Volume 2 of Purāṇa research publications, Tübingen. Otto Harrassowitz Verlag. ص. 22, 141–142. ISBN 3-447-02960-9. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 10 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Jacobsen, Knut A. (2008). Kapila, Founder of Sāṃkhya and Avatāra of Viṣṇu: With a Translation of Kapilāsurisaṃvāda. New Delhi: Munshiram Manoharlal. ص. 9–25. ISBN 978-81-215-1194-0.
  27. 1 2 3 Sheridan, Daniel (1986). The Advaitic Theism of the Bhagavata Purana. Columbia, Mo: South Asia Books. ص. 42–43. ISBN 81-208-0179-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Sen, Gunada Charan (1986). Srimadbhagavatam: A Concise Narrative. Munshiram Manoharlal Publishers. ص. 26–28. ISBN 81-215-0036-2.
  29. ↑ Wilson, H.H (1961). The Vishnu Purana. Рипол Классик. ص. 108. ISBN 5-87618-744-5. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (مدد)
  30. ↑ Dalal, Roshen (2014). Hinduism--An Alphabetical Guide. Penguin, UK. ISBN 978-81-8475-277-9.
  31. 1 2 3 "The Vishnu Purana: Book IV: Chapter XIX". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 May 2016 تي محفوظ ڪيل. 9 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  32. 1 2 Daniélou, Alan (1991). The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series. Inner Traditions / Bear & Co. ص. 183. ISBN 0-89281-354-7.
  33. ↑ Sarmah, Taneswar (1991). Bharadvājas in Ancient India. Motilal Banarsidass Publ. ص. 61. ISBN 81-208-0639-5.
  34. 1 2 3 Jan E. M. Houben; Karel Rijk van Kooij (1999). Violence Denied: Violence, Non-Violence and the Rationalization of Violence in South Asian Cultural History. BRILL. ص. 131–132, 143. ISBN 90-04-11344-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2020 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ Jeaneane D Fowler (2012), The Bhagavad Gita, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-84519-346-1, pages 253–262
  36. ↑ Georg Bühler (1898). "The sacred laws of the Aryas : as taught in the schools of Apastamba, Gautama, Vasishtha and Baudhayana". Internet Archive. The Christian Literature Company. ص. 256–262 (verses II.6.11.1–34). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 2016-08-09 تي حاصل ڪيل.
  37. 1 2 Georg Bühler (1898). "The sacred laws of the Aryas : as taught in the schools of Apastamba, Gautama, Vasishtha and Baudhayana". Internet Archive. The Christian Literature Company. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 2016-08-09 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Chaturvedi, S.N. (1985). "The Vaikuṇtha image and the Khajurāho inscription of Yaśovarmmadeva". Journal of the Indian Society of Oriental Art (Indian Society of Oriental Art) 14: 49–51.
  39. 1 2 3 4 T.A.Gopinatha, Rao (1993). Elements of Hindu iconography. Motilal Banarsidass. ص. 247–248. ISBN 81-208-0878-9.
  40. ↑ Ānandavardhana; Ingalls, Daniel Henry Holmes (1990). Locana: Volume 49 of The Dhvanyāloka of Ānandavardhana with the Locana of Abhinavagupta. Harvard University Press. ص. 694. ISBN 0-674-20278-3.
  41. ↑ Malla, Bansi Lal (1996). Vaiṣṇava Art and Iconography of Kashmir. Abhinav Publications. ص. 20. ISBN 81-7017-305-1.
  42. ↑ Misra, Ram Nath (1981). Yaksha cult and iconography. Munshiram Manoharlal. ص. 6, 22.
  43. ↑ Dikshitar, V.R.Ramachandra (1995). The Purana Index: Volume I (from A to N). Motilal Banarsidass. ص. 314.
  44. 1 2 "The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section LXV". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 9 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "The Mahabharata, Volume I., Book 1-3 by Kisari Mohan Ganguli". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 9 August 2016 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ Easy Bhagavada Gita Chapter Two. Retrieved on 18 January 2024.
  47. ↑ Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (2013). Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (مرتب). The Bhāgavata Purāṇa: Sacred Text and Living Tradition. New York: Columbia University Press. ص. 55. ISBN 978-0-231-14998-3.
  48. ↑ Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (2013). The Bhāgavata Purāṇa: Sacred Text and Living Tradition. Columbia University Press. ص. 56.
  49. ↑ Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (2013). The Bhāgavata Purāṇa: Sacred Text and Living Tradition. Columbia University Press. ص. 56.
  50. ↑ Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (2013). The Bhāgavata Purāṇa: Sacred Text and Living Tradition. Columbia University Press. ص. 56.
  51. ↑ von Glasenapp, Helmuth (1999). Jainism: An Indian Religion of Salvation. Motilal Banarsidass. ص. 287.
  52. ↑ Āryaśūra (2009). Garland of the Buddha's Past Lives. Meiland, Justin پاران ترجمو ڪيل. New York University Press. ص. 172, 354. ISBN 978-0-8147-9581-1. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 December 2019 تي محفوظ ڪيل.
  53. ↑ Aiyangar Narayan. Essays On Indo-Aryan Mythology. Asian Educational Services. ص. 472. ISBN 978-81-206-0140-6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 January 2020 تي محفوظ ڪيل.
  54. ↑ JF Fleet (1906). Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland. Cambridge University Press. ص. 164. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 November 2017 تي محفوظ ڪيل.
  55. ↑ P. 269 Introduction to Buddhist art By Chikyō Yamamoto
  56. ↑ Edkins, Joseph (2013). Chinese Buddhism: A Volume of Sketches, Historical, Descriptive and Critical. Routledge. ص. 39. ISBN 978-1-136-37881-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 December 2019 تي محفوظ ڪيل.
  57. ↑ "K Definitions" (برطانوي انگريزي ۾). 2021-06-16 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ ڪپيل جي تاريخي حقيقت بابت اختلاف آهي. ڪيترن عالمن جو خيال آهي ته هو مڪمل طور افسانوي شخصيت آهي.
  2. ↑ dashAnAmekaM kapilaM samAnaM taM hinvanti kratavepAryAya
    garbhaM mAtA sudhitaM vakSaNAsvavenantantuSayantI bibharti [17]
    گريفٿ جي ترجمي موجب:
    ڏهن مان هڪ، اهو ڀورو/سونهري-ڀورو، گڏيل حصيدار آهي؛ اهي کيس پنهنجي آخري مقصد جي پوري ڪرڻ لاءِ موڪلين ٿا.
    ماءُ پنهنجي سينه تي اعليٰ صورت واري ٻار کي کڻي ٿي ۽ جڏهن هو بيخبر آهي تڏهن کيس سڪون ڏئي ٿي.[18]
  3. ↑ چڪرورتي جي ڪم مان اقتباس (سنڌي ترجمو):
    اهي “ڪپيلَيَا” ڪپيل جا قبيلا آهن، پر اصل ڪپيل ڪير هو، اهو اسان نٿا ڄاڻي سگهون؛ ڇاڪاڻ⁠ته متن وڌيڪ ڪا ڄاڻ مهيا نٿو ڪري. يجر ويد جي شاکهن بابت پنهنجي مقالي ۾ ڊاڪٽر رگھووير هڪ “ڪپيل شاکا” جو ذڪر ڪري ٿو، جيڪا آرياوَرت ۾ واقع هئي. پر ان ڪپيل بابت، جنهن سان اها شاخ لاڳاپيل هئي، اسان وٽ وڌيڪ ڪا معلومات ناهي. رگ ويد جي خِلن ۾ به هڪ ڪپيل ٻين رِشين سان گڏ ذڪر ٿيل آهي، پر انهن سڀني ڪپيلن بابت احوال تمام مختصر آهي، تنهنڪري سنکيا ڪپيل جو ويدن ڏانهن رويو بحث ڪرڻ وقت ان مان گهڻو اندازو نٿو لڳائي سگهجي. جيتوڻيڪ سنکيا ويدڪ قربانين تي سخت تنقيد ڪري ٿي، پر اها ويدن جي صحيحيت کي مڪمل طور رد نٿي ڪري. جيڪڏهن ائين هجي ها ته اها فلسفه ناستڪ درجي ۾ اچي وڃي ها ۽ روايتي ذهنن تي ايترو اثرانداز نه ٿي سگهي ها؛ ڇو⁠ته روايتي ادب جون گهڻيون شاخون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين سنکيا جي ساراهه سان ڀرپور آهن.[20]
  4. ↑ هر ويد جا پريشِشٽ (ضمني اضافا) ويد کان پوءِ ترتيب ڏنا ويا هئا.[21] ۽ اٿرو ويد پاڻ لڳ ڀڳ 1000 ق.م. ۾ ترتيب ڏنل سمجهيو وڃي ٿو.[19]
  5. ↑ ويدڪ متنن ۾ “آسر” هر روحاني يا ديوي هستيءَ لاءِ استعمال ٿيندو هو.[34] بعد ۾ “آسر” جو مطلب “ديو” جي ابتڙ ٿي ويو.[35]
  6. ↑ باوڌائن ڌرم سُوتر، پرشنا II، ادھيا 6، ڪنڊيکا 11، آيتون 1 کان 34:
    14. جيڪو پنهنجو ورتاءُ مڪمل طور وکانس پاران بيان ڪيل ضابطن مطابق ترتيب ڏئي، اهو ئي تپسوي آهي (...)
    28. هن سلسلي ۾ اهي هي حوالو ڏين ٿا: “بيشڪ هڪ آسر هو، جنهن جو نالو ڪپيل هو، جيڪو پرهلاد جو پٽ هو. جڏهن هن ديوتن سان مقابلو ڪيو، تڏهن هن اهي ورهاستون ڪيون. هڪ دانا انسان کي انهن ڳالهين تي ڌيان نه ڏيڻ گهرجي.”[36]
  7. ↑ باوڌائن ڌرم سُوتر، پرشنا II، ادھيا 6، ڪنڊيکا 11، آيتون 26 کان 34 وکانس کي ويدڪ يَجنا رسمن کان باز رهڻ جي صلاح ڏين ٿيون.[37]
  8. ↑ ص 49–51 مان اقتباس: پنچاتنترڪ ڪپيل کي وڏي عزت ڏين ٿا، کيس “مُني” ۽ “پرم رِشي” سڏين ٿا، ۽ کيس نارايڻ سان پڻ سڃاڻين ٿا. پر ڪپيل جو اصل تصور — هڪ آسر مفڪر طور، جيڪو قديم ترين فلسفي نظامن مان هڪ جو نمائندو هو — هن لکت ۾ محفوظ آهي. (...) روپمنڊن ۽ اپراجت پرڇا ۾ ديوتا جي بيان ۾ ڪپيل جي بدران عورت چهري جو ذڪر ملي ٿو، جنهن عالمن کي حيران ڪيو آهي. انهيءَ سلسلي ۾ ياد رکڻ گهرجي ته مهاڀارت ۾ پنجشيک، جيڪو آسوري جو شاگرد هو، “ڪپلييه” سڏيو ويو آهي. کيس اهو نالو انهيءَ ڪري مليو، ڇاڪاڻ ته کيس هڪ برهمڻ عورت “ڪپيل” جي ڇاتيءَ جو کير پياريو ويو هو. چٽوپادھيايہ موجب، جيڪڏهن هن ڪهاڻي کي تمثيلي طور سمجهيو وڃي، ته اهو شايد سنکيا نظام جي هڪ اصل عورت استاد ڏانهن اشارو ڪري ٿو.[38]
  9. ↑ مھاڀارت جي سمڀو پَرو جي سيڪشن LXV ۾ بيان آهي: “دڪشا جون ڌيئرون آهن، اي ڀارت نسل جي شهزادي: اديتي، دِتي، دنو، ڪالا، دنايو، سِنهِڪا، ڪروده، پرڌا، وشوا، وِناتا، ڪپيل، مني، ۽ ڪدرو ... برهمڻ، گئون، گندرو، ۽ اپسرا، پراڻ موجب ڪپيل مان پيدا ٿيا.”[44][45]

ذريعا

[سنواريو]
  • Flood, Gavin D. (1996), An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press
  • von Glasenapp, Helmuth (1999), Jainism: An Indian Religion of Salvation, Shridhar B. Shrotri (trans.), دهلي: Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-1376-6
  • Jacobsen, Knut A. (2008). Kapila, Founder of Sāṃkhya and Avatāra of Viṣṇu. نئين دهلي: Munshiram Manoharlal. ISBN 978-81-215-1194-0.
  • Witzel, Michael (1995). "Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state" (FTP). {{cite web}}: Invalid |mode=Script error: No such module "Citation mode". (مدد); Missing or empty |url= (مدد) (To view documents see Help:FTP)

ٻاهريان ڳانڍاپا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
ڪپيل
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪپيل&oldid=358755" تان ورتل