ڪٽنب جي تاريخ

خاندان جي تاريخ سماجي تاريخ جي هڪ شاخ آهي، جيڪا قبل از تاريخ کان وٺي جديد دور تائين مٽي مائٽيءَ جي گروهن جي سماجي ثقافتي ارتقا سان تعلق رکي ٿي.^[1] خاندان سڀني سماجن ۾ هڪ آفاقي ۽ بنيادي ڪردار ادا ڪري ٿو.^[2] خاندان جي تاريخ تي ٿيندڙ تحقيق مختلف علمن ۽ ثقافتن جي حدن کي پار ڪري ٿي، جنهن جو مقصد ڪيترن ئي نقطي نظرن کان خاندان جي بناوٽ ۽ ان جي ڪمن کي سمجهڻ آهي. مثال طور، فرد، سندس مائٽن ۽ تاريخي وقت جي وچ ۾ لاڳاپن کي ڏسڻ لاءِ سماجي، ماحولياتي يا اقتصادي نقطه نظر استعمال ڪيا ويندا آهن.^[1] خاندان جي تاريخ جي مطالعي مان معلوم ٿيو آهي ته خانداني نظام لچڪدار، ثقافتي طور تي متنوع ۽ ماحولياتي توڙي اقتصادي حالتن سان مطابقت رکندڙ هوندو آهي.^[3]

خاندان جي وصف

خاندان جي تصور جي ترقيءَ ۾ گڏيل رهائش (Co-residence) ۽ مٽي مائٽيءَ جي تنظيم، ٻئي اهم آهن. هڪ گڏيل رهائشي گروپ جيڪو هڪ گهراڻو (household) بڻجي ٿو، اهو عام بقا جا مقصد ۽ رهائش شيئر ڪري سگهي ٿو، پر شايد خاندان جي وصف جي مختلف ۽ ڪڏهن ڪڏهن مبهم ضرورتن کي پورو نه ڪري سگهي. (لاطيني ۾، familia – جنهن مان انگريزي لفظ "family" نڪتو آهي^[4] – ان جو مطلب هو "گھرائڻو" يا "غلام عملو". لاطيني لفظ domus جي معنيٰ "خاندان" ۽ "گھرائڻو" ٻئي هئي.)

تاريخ نگاري

خاندان جي تاريخ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ تاريخ جي هڪ الڳ شعبي طور اڀري، جنهن جا انٿروپالاجي ۽ سماجي علم سان گهرا لاڳاپا هئا.^[5] هي رجحان خاص ڪري آمريڪا ۽ ڪئناڊا ۾ نمايان هو.^[6] هي ڊيموگرافڪ نمونن ۽ عوامي پاليسين تي زور ڏئي ٿو. هي شجري (genealogy) کان ڪافي الڳ آهي، جيتوڻيڪ اهو اڪثر ڪري ساڳين بنيادي ذريعن جهڙوڪ آدمشماري ۽ خانداني رڪارڊ مان مدد وٺندو آهي.^[7]

خاندان جي تاريخ جا طريقا

خاندان جي تاريخ

خاندان جي تاريخ جي مطالعي لاءِ مناسب اڪائي ڪهڙي آهي — فرد؟ گروپ؟ تهذيب؟ يا ثقافت؟
ڇا اتي وسيع نمونا ۽ ترقي موجود آهي؟ هڪ آفاقي خانداني تاريخ ڪيئن پيش ڪجي؟

خانداني مطالعي جا تاريخي نقطه نظر

هي ڪجهه طريقا آهن جن جي ذريعي خاندان جي تاريخ کي ڏسي سگهجي ٿو:

قديم تاريخ: قديم زماني کان وٺي اوائلي وچين دور تائين خاندان.
انٿروپالاجي: ثقافتي تناظر ۾ خاندان.
آرڪيالاجي: خانداني ثقافت جو مطالعو.
فنون لطيفه جي تاريخ: بصري فن ۾ خاندان جي عڪاسي.
نسب نامو: نسلن جي سلسلي ۾ ماڻهن جا نالا.
صنف جي تاريخ: صنف جي نقطه نظر سان خاندان.
قانوني تاريخ: خاندان جي قانون جو مطالعو.
سماجي تاريخ: سماجي تبديلي جي عملن جو مطالعو.
عورتن جي تاريخ: عورتن ۽ خاندان جو مطالعو.
عالمي تاريخ: عالمي نقطه نظر سان خاندان جو مطالعو.

خاندان جي تاريخ جي اوائلي عالمن خانداني نظام جي ارتقا جي پنهنجي نظريي ۾ چارلس ڊارون جي حياتياتي ارتقا جي نظريي کي لاڳو ڪيو.^[8] آمريڪي انٿروپالاجسٽ، لوئس ايڇ مورگن، 1877ع ۾ Ancient Society شايع ڪئي، جيڪا انساني ترقي جي ٽن مرحلن (وحشيپڻو، بربريت، ۽ تهذيب) جي نظريي تي ٻڌل هئي.^[9] هي ڪتاب فريڊرڪ اينگلز جي مشهور ڪتاب خاندان، خانگي ملڪيت ۽ رياست جو بنياد لاءِ الهام بڻيو.^[10]

تحقيق جو طريقو

20هين صدي جي شروعات کان وٺي، عالمن ڊيٽا گڏ ڪرڻ جي طريقن کي متحد ڪرڻ شروع ڪيو آهي.^[8] چرچ جا فائيل، عدالت جا رڪارڊ، خط، آرڪيالاجيڪل ثبوت، آرٽ ۽ کاڌي پيتي جي ثقافت کي گڏ ڪرڻ سان خاندان جي بحاليءَ جي مطالعي ۾ غير جانبداري وڌي وئي آهي.^[11]

بنيادي خاندان (Family of origin)

پڻ ڏسو: Pater Familias

دنيا جي اڪثر ثقافتن ۾، خاندان جي تاريخ جي شروعات تخليقي ڏند ڪٿائن (creation myths) سان ٿئي ٿي.^[12] قديم يوناني شاعر هيسيوڊ (Hesiod) پنهنجي نظمن ۾ ديوتائن جي رشتن ۽ خانداني لاڳاپن کي بيان ڪيو آهي.^[13]

يهودي-عيسائي روايتن جو بنياد بائبل جي ڪتاب "پيدائش" (Genesis) تي آهي. جتي خدا پاران پيدا ڪيل پهرين مرد ۽ عورت کان سڄي انسانيت جو آغاز ٿيو. قديم روم ۾ خانداني نظام پيءُ جي اختيار هيٺ هوندو هو، جنهن کي pater familias چيو ويندو هو.^[14]

اڪثر قديم تهذيبون جهڙوڪ اسيريه، قديم مصر، ۽ چين پنهنجي طاقت کي الهامي ثابت ڪرڻ لاءِ حڪمران خاندانن جا رڪارڊ رکندا هئا.^[15] ڪيتريون ئي ٻيون ثقافتون، جهڙوڪ ڏکڻ آمريڪا جا انڪا، آفريڪا جا ڪنٽي، ۽ نيوزيلينڊ جا مائوري، لکت واري ٻولي نه هجڻ ڪري پنهنجي نسل جي تاريخ کي زباني روايت طور محفوظ رکندا هئا.^[15]

گهراڻي جي ارتقا

اها هاڻي مڃيو وڃي ٿو ته صنعت کان اڳ واري خاندان جي تنظيم جديد قسم جي خاندانن سان مشابهت رکندڙ هئي.^[16] ڪيترن ئي سماجي ماهرن جو خيال هو ته مختصر خاندان (nuclear family) صنعتڪاريءَ جي پيداوار آهي، پر مورخ پيٽر لاسليٽ پاران پيش ڪيل ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته اتر-اولهه يورپ ۾ مختصر خاندان صنعتڪاريءَ کان اڳ به موجود هو.^[17]

صنعت کان اڳ واري يورپ جا خانداني قسم ٻن بنيادي گروهن ۾ ورهايل هئا: "سادو گھرائڻو نظام" (مختصر خاندان)، ۽ "گڏيل خانداني نظام" (وڏو خاندان).^[17]

پڻ ڏسو

گڏيل خاندان (Blended family)
گڏيل ڪٽنب (Extended family)

حوالا

1 2 Hareven 1991, p. 95.
↑ van den Berghe 1979, p. 16.
↑ van den Berghe 1979, p. 50.
↑ سانچو:Oed
↑ Tamara K. Hareven, "The history of the family and the complexity of social change," American Historical Review, Feb 1991, Vol. 96 Issue 1, pp. 95–124
↑ Cynthia Comacchio, "'The History of Us': Social Science, History, and the Relations of Family in Canada," Labour / Le Travail, Fall 2000, Vol. 46, pp. 167–220
↑ see Journal of Family History, quarterly since 1976
1 2 "Sociology/Founding the discipline". Encyclopædia Britannica. 2009-07-26 تي حاصل ڪيل.
↑ Morgan 1877
↑ Encyclopedia, Britannica. "Cultural Anthropology". 2009-07-22 تي حاصل ڪيل.
↑ Wrigley 1977, p. 74.
↑ Rosenberg 1986
↑ Hesiod 1997
↑ "The Illustrated History of the Roman Empire". اصل نسخو مان 2015-11-01 تي محفوظ ڪيل.
1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Family Chronicle".
↑ Hareven 1991.
1 2 Kretzer 2002.

ٻاهريان ڳنڍڻا

Deep South: A Social Anthropological Study of Caste and Class

[Hareven_1991,_p._95.-1] 1 2 Hareven 1991, p. 95.

[2] van den Berghe 1979, p. 16.

[3] van den Berghe 1979, p. 50.

[4] سانچو:Oed

[5] Tamara K. Hareven, "The history of the family and the complexity of social change," American Historical Review, Feb 1991, Vol. 96 Issue 1, pp. 95–124

[6] Cynthia Comacchio, "'The History of Us': Social Science, History, and the Relations of Family in Canada," Labour / Le Travail, Fall 2000, Vol. 46, pp. 167–220

[7] see Journal of Family History, quarterly since 1976

[Encyclopædia_Britannica-8] 1 2 "Sociology/Founding the discipline". Encyclopædia Britannica. 2009-07-26 تي حاصل ڪيل.

[9] Morgan 1877

[10] Encyclopedia, Britannica. "Cultural Anthropology". 2009-07-22 تي حاصل ڪيل.

[11] Wrigley 1977, p. 74.

[12] Rosenberg 1986

[13] Hesiod 1997

[14] "The Illustrated History of the Roman Empire". اصل نسخو مان 2015-11-01 تي محفوظ ڪيل.

[Family_Chronicle-15] 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Family Chronicle".

[Hareven_1991-16] Hareven 1991.

[Kretzer_2002-17] 1 2 Kretzer 2002.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]