ڪيپيسٽر

ڪيپيسٽر (Capacitor) هڪ اهڙو اوزار آهي جيڪو بجليءَ جي توانائيءَ (Electrical energy) کي ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. هي ٻن موصل (Conductor) سطحن تي مشتمل هوندو آهي، جيڪي هڪٻئي کان انسوليٽڊ (Insulated) ٿيل هونديون آهن. قديم دور ۾ ان کي ڪنڊينسر (Condenser) پڻ چيو ويندو هو.

بناوٽ ۽ ڪم ڪرڻ جو طريقو

ڪيپيسٽر جي ڪم ڪرڻ جو دارومدار ان جي ڪيپيسيٽنس (Capacitance) تي هوندو آهي.

• ڊائي اليڪٽرڪ (Dielectric): ٻن پليٽن جي وچ ۾ هڪ غير موصل مادو رکيو ويندو آهي، جنهن کي ڊائي اليڪٽرڪ چئبو آهي. ان لاءِ شيشو، سيرامڪ، پلاسٽڪ فلم، ڪاغذ، يا هوا استعمال ٿي سگهي ٿي.
• چارجنگ جو عمل: جڏهن ڪيپيسٽر کي بيٽريءَ سان ڳنڍيو ويندو آهي، ته هڪ پليٽ تي مثبت (+) ۽ ٻي تي منفي (-) چارج جمع ٿي ويندي آهي. ان دوران پليٽن جي وچ ۾ هڪ برقي ميدان (Electric field) پيدا ٿيندو آهي.

اهم استعمال

ڪيپيسٽر بجليءَ جي سرڪٽس ۾ تمام گهڻو استعمال ٿين ٿا:

• ڊائريڪٽ ڪرنٽ (DC) کي روڪڻ: هي ڊي-سي ڪرنٽ کي روڪي ٿو پر الٽرنيٽنگ ڪرنٽ (AC) کي لنگهڻ ڏئي ٿو.
• فلٽرنگ: پاور سپلائيءَ مان نڪرندڙ غير ضروري شور (Noise) کي صاف ڪري آئوٽ پٽ کي سڌو (Smooth) بڻائي ٿو.
• ٽيوننگ (Tuning): ريڊيو کي خاص فريڪوئنسي تي سيٽ ڪرڻ لاءِ ريزوننٽ سرڪٽس ۾ استعمال ٿئي ٿو.
• ميموري: ڊجيٽل ڪمپيوٽرن جي ميموري (DRAM) ۾ ڊيٽا کي محفوظ رکڻ لاءِ ڪيپيسٽر استعمال ڪيا ويندا آهن.

تاريخي پس منظر

ڪيپيسٽر جي شروعات 1740ع واري ڏهاڪي ۾ ٿي، جڏهن يورپي ماهرن دريافت ڪيو ته بجليءَ جي چارج کي پاڻيءَ سان مليل شيشي جي برتنن ۾ محفوظ ڪري سگهجي ٿو، جن کي ليڊن جارز (Leyden jars) چيو ويندو هو.

قدرتي ڪيپيسيٽنس

قدرت ۾ ڪيپيسيٽنس جو سڀ کان وڏو مثال آسمان ۾ بادلن ۽ زمين جي سطح جي وچ ۾ پيدا ٿيندڙ اسٽيٽڪ چارج آهي. جڏهن بادلن ۽ زمين جي وچ ۾ موجود هوا (جيڪا ڊائي اليڪٽرڪ طور ڪم ڪري ٿي) وڌيڪ وولٽيج برداشت نه ڪري سگهندي آهي، ته بجلي (بجليءَ جي لهر يا Lightning) چمڪندي آهي.

وڌيڪ ڏسو

• بجلي
• رزسٽر
• بيٽري