ڪيفيت (نفسيات)
نفسيات ۾، ڪيفيت يا موڊ (Mood) هڪ جذباتي مرحلي جو نالو آهي. جذبن (Emotiions) يا احساسن جي مقابلي ۾، ڪيفيت گهٽ مخصوص، گهٽ شديد هوندي آهي ۽ اها ڪنهن خاص واقعي يا محرڪ (stimulus) جو محتاج ناهي هوندي. ڪيفيت کي عام طور تي هاڪاري (Positive) يا ناڪاري (Negative) طور بيان ڪيو ويندو آهي؛ يعني ماڻهو عام طور تي چوندا آهن ته انهن جي 'ڪيفيت/موڊ سٺي/سٺو آهي' يا 'ڪيفيت/موڊ خراب آهي'.
ڪيفيت انساني طبيعت (Temperament) يا شخصيت جي خاصيتن کان مختلف هوندي آهي، ڇو ته اهي صفتون وڌيڪ مستقل هونديون آهن. ڪيفيت ۾ ڊگهي عرصي تائين خلل رهڻ، جھڙوڪ شديد اداسي (ڊپريشن) يا ٻائيپولر ڊس آرڊر (Bipolar disorder)، کي ڪيفيت جا مرض (Mood disorders) چيو ويندو آهي. ڪيفيت هڪ اندروني ڪيفيت آهي، پر اها انسان جي ويهڻ جي انداز (posture) ۽ ٻين رويي مان ظاهر ٿي سگهي ٿي.
لفظي بنياد (Etymology)
[سنواريو]انگريزي لفظ 'Mood' قديم انگريزي لفظ 'mōd' مان نڪتل آهي، جنھن جي معنيٰ هئي 'فوجي همت'، پر پوءِ هي لفظ انسان جي مزاج يا ڪنهن خاص وقت جي طبيعت لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو.
ڪيفيت جا قسم
[سنواريو]هاڪاري ڪيفيت (Positive mood)
[سنواريو]هاڪاري يا سٺي ڪيفيت زندگيءَ جي مختلف پهلوئن جي ڪري ٿي سگهي ٿو. عام طور تي جڏهن انسان پرسڪون هجي، سٺي ننڊ ڪئي هجي ۽ زندگيءَ ۾ ڪو دٻاءُ محسوس نه ڪري، ته هو سٺي ڪيفيت ۾ هوندو آهي.
سٺي ڪيفيت انسان جي تخليقي صلاحيتن (Creativity) کي وڌائي ٿي ۽ پيچيده مسئلا حل ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿي. تحقيق موجب، خوش مزاج ماڻهو وڌيڪ بهتر نموني نوان خيال پيدا ڪري سگهن ٿا. ان کان علاوه، سٺي ڪيفيت انسان کي سماجي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ لاءِ اتساهي ٿي، جنهن سان ٻين سان لاڳاپا بهتر ٿين ٿا.
ناڪاري ڪيفيت (Negative mood)
[سنواريو]هاڪاري ڪيفيت وانگر، ناڪاري يا خراب ڪيفيت جا به انسان جي ذهني ۽ جسماني صحت تي گهرا اثر پون ٿا. ناڪاري ڪيفيت ڪلاڪن، ڏينهن يا هفتن تائين هلي سگهي ٿي. اها انسان جي دنيا کي ڏسڻ جي نظرئي ۽ فيصلي ڪرڻ جي صلاحيت کي متاثر ڪري ٿي.
خراب ڪيفيت ۾ انسان اڪثر شين کي ناڪاري انداز ۾ پرکي ٿو. ناڪاري ڪيفيت کي ڊپريشن، پريشاني (Anxiety)، ڪاوڙ ۽ گهٽ خوداعتمادي سان ڳنڍيو ويو آهي. پر، سڀ ناڪاري ڪيفيتون نقصانڪار ناهن هونديون. 'ناڪاري ڪيفيت کان نجات جي ماڊل' (Negative State Relief Model) موجب، انسان فطري طور تي خراب ڪيفيت کي گهٽائڻ لاءِ ٻين جي مدد ڪندو آهي، ته جيئن کيس خوشي ملي سگهي.
ڪيفيت تي اثر انداز ٿيندڙ عنصر
[سنواريو]ننڊ جي کوٽ
[سنواريو]ننڊ ۽ ڪيفيت جو پاڻ ۾ گهرو تعلق آهي. جيڪڏهن انسان جي ننڊ پوري نه هجي، ته هو چڙچڙو ٿي پوي ٿو، ڪاوڙ تيز اچي ٿي ۽ هو دٻاءُ جو شڪار رهي ٿو. تحقيق ڏيکاري ٿي ته رڳو هڪ هفتو گهٽ ننڊ ڪرڻ سان ماڻهو ذهني طور تي ٿڪل ۽ اداس محسوس ڪن ٿا.
ماحول (Environment)
[سنواريو]فطرت ۽ ٻاهريون ماحول ڪيفيت کي خوشگوار بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. قدرتي نظارن ۾ وقت گذارڻ سان ناڪاري ڪيفيت گهٽجي ٿي. ٻاهر گهمڻ، خاص طور تي سج جي روشنيءَ ۾، ڊپريشن جي علامتن کي گهٽائڻ ۾ مدد ڪري ٿي. پر ڪجهه ماڻهن کي سياري ۾ ڏينهن ننڍا ٿيڻ سبب 'سيزنل افيڪٽو ڊس آرڊر' (SAD) بہ ٿي سگهي ٿو، جنهن ۾ ڪيفيت اداس رهندي آهي.
غذا (Nutrition)
[سنواريو]غذا جو به ڪيفيت تي وڏو اثر پوي ٿو. تازيون ڀاڄيون، ميوا، مڇي ۽ اناج کائڻ وارن ماڻهن ۾ اداسي ۽ پريشانيءَ جا امڪان گهٽ هوندا آهن، ان جي مقابلي ۾ جيڪي ماڻهو پروسيس ٿيل (Processed) کاڌا ۽ مٺيون شيون گهڻيون استعمال ڪن ٿا.