ڪوارا رياست
| ڪوارا رياست | |||
|---|---|---|---|
| رياست | |||
| Ìpínlẹ̀ Kwárà (يوروبا) | |||
| |||
| عرفیت: هم آهنگي جي رياست | |||
 ڪوارا رياست نائيجيريا جي نقشي ۾ هائي لائٽ ڪيل | |||
| متناسقات: 8°30′N 5°00′E / 8.500°N 5.000°E | |||
| ملڪ |  نائجيريا
| ||
| جيو پوليٽيڪل زون | اتر وچ علائقو | ||
| رياست جو درجو مليو | 27 مئي، 1967ع | ||
| راڄڌاني | الورن شهر (Ilorin) | ||
| مقامي حڪومتي علائقا | 16 | ||
| حڪومت | |||
| • مجلس | ڪوارا رياست جي گورنمينٽ | ||
| • گورنر | عبدالرزاق عبدالرحمان (APC) | ||
| • ڊپٽي گورنر | ڪايودي الابي | ||
| • قانون ساز | ڪوارا جي رياستي اسيمبلي | ||
| • سينيٽر | ساليو مصطفي (APC) سليمان صادق عمر (APC) لولا آشيرو (APC) | ||
| • نمائندا | نمائندن جي فهرست | ||
| پکيڙ | |||
| • ڪل | 36,825 ڪ.م2 (14,218 ميل2) | ||
| پکيڙ ۾ درجو | 9هون | ||
| آبادي (2006ع جي آدمشماري) | |||
| • ڪل | 2,365,353[1] | ||
| • تخمينو (2022ع) | 3,551,000[2] | ||
ڪوارا (انگريزي: Kwara State؛ يوروبا: Ìpínlẹ̀ Kwárà، اپنلي ڪوارا) نائيجيريا جي اولهه واري هڪ رياست آهي. هن رياست جي حدون اوڀر ۾ ڪوگي رياست، اتر ۾ نائيجر رياست ۽ ڏکڻ ۾ اڪيتي، اوسن ۽ اويو رياستن سان ملڻ ٿيون. اولهه ۾ هن جي سرحد نائيجيريا ۽ بينن جي بين الاقوامي سرحد جو حصو آهي. [3] [4] رياست جي راڄڌاني الورن شهر آهي. رياست 16 مقامي حڪومتي علائقن ۾ ورهايل آهي.
نائيجيريا جي 36 رياستن مان، ڪوارا ايراضيءَ ۾ نائين نمبر تي آهي پر سال 2016ع تائين لڳ ڀڳ 32 لک آبادي سان گڏ ڇهين نمبر تي گهٽ آبادي واري رياست آهي.[5] جاگرافيائي طور تي، ڪوارا اوڀر ۾ اولهه سوڊاني سوانا ۽ رياست جي باقي حصي ۾ گني ٻيلا-سوانا موزائيڪ ايڪو ريجن جي وچ ۾ ورهايل آهي. اهم جاگرافيائي خاصيتن ۾ درياءَ شامل آهن جن ۾ نائجر درياهه اتر سرحد سان گڏ جيبا ڍنڍ ۾ وهندو آهي ان کان اڳ جو سرحد طور جاري رهي ٿو جڏهن ته اوون، آسا، الوڪو ۽ اويون نديون اندروني حصي مان وهنديون آهن. رياست جي اتر اولهه ۾ ڪينجي نيشنل پارڪ جو بورگو سيڪشن آهي، هڪ وڏو قومي پارڪ جنهن ۾ سائو ٻگھا، هپو، آفريقي هاٿي، زيتوني لنگور ۽ ڇه سڳا ھرڻ سان گڏ ڌرتيء تي ڪجهه آخري بچيل اولهه آفريقي شينهن جي آبادي شامل آهي.[6][7][8] ڏور ڏکڻ اولهه ۾، اولڊ اويو نيشنل پارڪ جي هڪ ننڍڙي حصي ۾ تاج واري عقاب، جهنگي چيل، جهنگي ڀينس، ڀولڙن ۽ ڪوب هرڻ جي آبادي آهي.[9][10][11]
ڪوارا رياست ۾ مختلف نسلي گروهن جي آبادي ڪيترن ئي سالن کان رهي آهي، خاص طور تي اڪثريت يوروبا ماڻهو جيڪي سڄي رياست ۾ رهن ٿا. اتر اوڀر ۾ نوپي ماڻهن جي وڏي اقليت، اولهه ۾ باریبا (باٽونو) ۽ بوسا (بوڪوبارو) ماڻهو ۽ ايلورن ۾ فولاني ماڻهو، جيڪا خانه بدوش چرواهن جي طور تي رياست مان گذرندا آهن.[12]
نوآباديات جي دور کان اڳ، علائقي جي اڪثريت جيڪي هاڻي ڪوارا رياست آهي اويو سلطنت جو حصو هو، بورگو بادشاهتن ۾ اولهائين حصن جو حصو باریبا، بوڪو ۽ بيسا ماڻهن ۽ نوپي بادشاهت (1531-1835) جي آبادي سان گڏ هو. سال 1800ع جي وچ ۾، فولا جهادي تحريڪ ڪوارا رياست جي ڪجهه حصي تي قبضو ڪيو جيڪو هاڻي آهي ۽ ان کي سوڪوٽو خلافت جي گوانڊو امارت ۾ شامل ڪيو. 1890ع ۽ 1900ع جي ڏهاڪي ۾، برطانوي نوآبادياتي فوجون علائقي تي قبضو ڪيو ۽ ان کي اتر نائيجيريا پروٽيڪٽريٽ ۾ شامل ڪيو. اتر نائيجيريا پروٽيڪٽريٽ پوء 1914ع ۾ برطانوي نائيجيريا ۾ ضم ٿي ويو، جيڪا اڳ جو 1960ع ۾ آزاد نائيجيريا جو حصو بڻجي ويو. اصل ۾، موجود ڪوارا رياست 1967ع تائين آزادي کان پوءِ واري اترين علائقي جو حصو هئي، جڏهن اهو علائقو ورهايو ويو ۽ علائقو اولهه مرڪزي رياست بڻجي ويو. 1976ع ۾ رياست جو نالو ڪوارا رياست رکيو ويو ۽ سال 1990ع جي ڏهاڪي م ان جي ڏکڻ اوڀر کي ڪوگي رياست جو حصو بڻائڻ لاءِ ورهايو ويو ۽ ان جي اتر اولهه بورگو ڊويزن کي نائيجر رياست جي بورگو ڊويزن ۾ شامل ڪيو ويو.
معاشي طور تي، ڪوارا رياست گهڻو ڪري زراعت، خاص طور تي ڪافي، ڪپهه، مونگ پھلي، ڪوڪو، پام (تيل جي کجي) ۽ ڪولا نٽ فصلن تي ٻڌل آهي. معيشت جي ٻيئن اهم شعبن ۾ ملازمتون خاص طور تي ايلورين شهر ۾ ۽ ڍورن، ٻڪرين ۽ رڍن جي چرپر ۽ پالڻ آهن. ڪوارا رياست ۾ اعليٰ تعليم جا ڪيترائي ادارا موجود آهن ۽ رياست ملڪ ۾ گڏيل طور تي انساني ترقي جي اشاريه تي ويهون نمبر تي آهي. [13]
تاريخ
[سنواريو]پڻ ڏسو
[سنواريو]ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ "2006 PHC Priority Tables – National Population Commission", population.gov.ng (ٻولي ۾ en-US), اصل کان 10 آڪٽوبر 2017 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 10 آڪٽوبر 2017۔
- ↑ "Kwara State: Subdivision", www.citypopulation.de, حاصل ڪيل 05 فيبروري 2024۔
- ↑ Onyeakagbu, Adaobi, "See how all the 36 Nigerian states got their names", Pulse.ng, حاصل ڪيل 25 December 2021۔
- ↑ "This is how the 36 states were created", Pulse.ng, 24 October 2017, حاصل ڪيل 22 December 2021۔
- ↑ "Population 2006-2016", National Bureau of Statistics, حاصل ڪيل 21 December 2021۔
- ↑ Fingesi, U. I.; Tyowua, B. T.; Fajobi, E. A.; Jamilu, S. M. (18 November 2018). "Species richness and diversity of birds in Kainji Lake National Park, Nigeria". World News of Natural Sciences. http://www.worldnewsnaturalsciences.com/wp-content/uploads/2018/09/WNOFNS-22-2019-1-11.pdf. Retrieved 26 December 2021.
- ↑ Ajayi, S. R.; Ejidike, B. N.; Ogunjemite, B. G.; Olaniyi, O. E.; Adeola, A. J. (6 August 2020). "Population status of olive baboon Papio anubis (lesson, 1827) in Kainji lake national park, Nigeria". Journal of Research in Forestry, Wildlife and Environment 12 (2). https://www.ajol.info/index.php/jrfwe/article/view/198391.
- ↑ "Animal population grows at Kainji Lake National Park", The Guardian, 3 March 2017, حاصل ڪيل 26 December 2021۔
- ↑ Okosodo, Ehi Francis; Orimaye, Oluwafemi Jacob; Awoyemi, A. G. (December 2016). "Diversity and Abundance of Avian Species in Old Oyo National Park Southwest Nigeria". Merit Research Journal of Agricultural Science and Soil Science 4 (11). https://www.meritresearchjournals.org/articles/143218082023.
- ↑ Oyeleke, Oo; Odewumi, Os; Mustapha, Ra (4 August 2015). "Assessment of management practices for ungulates in old Oyo National Park, Nigeria". Ethiopian Journal of Environmental Studies and Management 8 (5): 548. doi:.
- ↑ Halidu, Shafiu Kilishi; Adebayo, Olaoluwa Ayodeji; Chikezie, Jude; Ibrahim, Azeez Olalekan; Adedeji, Olushola Emmanuel (23 April 2021). "Ecology of Patas Monkey (Erythrocebus Patas) in Buffer Zone Ranges, Old Oyo National Park, Nigeria". Journal of Bioresource Management 8 (2): 29–37. doi:.
- ↑ "Kwara | state, Nigeria | Britannica", www.britannica.com (ٻولي ۾ انگريزي), حاصل ڪيل 28 جون 2022۔
- ↑ "Human Development Indices", Global Data Lab, حاصل ڪيل 15 December 2021۔