ڪوآپريٽو

سانچو:Companies law سانچو:Business administration

ڪوآپريٽو (Cooperative) جنهن کي سهڪاري ادارو يا پورهيت سنگت به چيو ويندو آهي، ماڻهن جي هڪ اهڙي "خودمختيار انجمن آهي جيڪي رضاڪارانه طور تي پنهنجيون گڏيل معاشي، سماجي ۽ ثقافتي ضرورتن ۽ امنگن کي هڪ گڏيل ملڪيت ۽ جمهوري طور تي ڪنٽرول ٿيل اداري ذريعي پورو ڪرڻ لاءِ متحد ٿين ٿا".^[1] ڪوآپريٽو ادارا پنهنجي ميمبرن پاران جمهوري طريقي سان هلايا ويندا آهن، جتي هر ميمبر کي ڊائريڪٽرن جي بورڊ جي چونڊ لاءِ هڪ ووٽ جو حق هوندو آهي.^[2] اهي اجتماعي ادارن (collectives) کان ان ڪري مختلف آهن جو اهي عام طور تي هيٺين سطح کان مٿي (bottom-up) جي بنياد تي ٺهيل هوندا آهن.^[3]

ڪوآپريٽو ۾ شامل ٿي سگهن ٿا:

ورڪر ڪوآپريٽو: اهي ڪاروبار جيڪي اتي ڪم ڪندڙ ماڻهن جي ملڪيت هوندا آهن ۽ اهي ئي ان کي هلائيندا آهن.
صارفين جي ڪوآپريٽو: اهي ڪاروبار جيڪي انهن ماڻهن جي ملڪيت هوندا آهن جيڪي اتان جون شيون يا خدمتون استعمال ڪن ٿا.
پيدا ڪندڙن (Producers) جي ڪوآپريٽو: جتي پيدا ڪندڙ (جهڙوڪ هاري) پنهنجي پيداوار کي گڏيل فائدي لاءِ گڏ ڪندا آهن.
خريداري ڪوآپريٽو: جتي ميمبر پنهنجي خريداري جي طاقت کي گڏ ڪندا آهن ته جيئن سستي اگهه تي شيون حاصل ڪري سگهن.
پليٽ فارم ڪوآپريٽو: جيڪي شيون ۽ خدمتون وڪڻڻ لاءِ سهڪاري ملڪيت واري ويب سائيٽ يا موبائل ايپ استعمال ڪندا آهن.

ورلڊ واچ انسٽيٽيوٽ جي تحقيق مطابق، 2012ع ۾ تقريبن هڪ ارب ماڻهو 96 ملڪن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڪوآپريٽو جا ميمبر بڻجي چڪا هئا.^[4] دنيا جي 300 وڏين ڪوآپريٽو ادارن جو ساليانو ڪاروبار 2.2 ٽريلين ڊالر تائين پهچي ويو آهي.^[5]

تحقيق ڏيکاري ٿي ته ورڪر ڪوآپريٽو ٻين ڪاروباري ماڊلز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار ۽ لچڪدار هوندا آهن. برطانيه جي انگن اکرن موجب، 80 سيڪڙو ڪوآپريٽو پنهنجا پهريان پنج سال ڪاميابي سان گذارين ٿا، جڏهن ته ٻين ڪاروباري ماڊلز ۾ اها شرح صرف 44 سيڪڙو آهي.^[6]

پسمنظر ۽ تاريخ

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو History of the cooperative movement, Rochdale Society of Equitable Pioneers ۽ Rochdale Principles

سهڪار جو عمل ايترو ئي پراڻو آهي جيتري انساني تاريخ. قديم قبيلا پڻ ڪم ۽ وسيلن جي ورڇ لاءِ سهڪاري ساخت (cooperative structure) تي ٻڌل هوندا هئا. جديد ڪوآپريٽو تحريڪ جون پاڙون صنعتي انقلاب واري دور ۾ ملن ٿيون.

1761ع ۾، اسڪاٽ لينڊ ۾ Fenwick Weavers' Society ٺاهي وئي ته جيئن مقامي پورهيتن کي سستي اگهه تي اٽو (oatmeal) فراهم ڪري سگهجي.^[7] 1810 ۾، ويلش سڌارڪ رابرت اوون نيو لانارڪ ۾ پورهيتن لاءِ بهتر معيار متعارف ڪرايا ۽ رعايتي دڪان کوليا جن جو فائدو ملازمن کي مليو.

1844ع ۾ قائم ٿيل روچڊيل پائنيئرز (Rochdale Pioneers) کي جديد ڪوآپريٽو جو پهريون ڪامياب ماڊل تسليم ڪيو ويندو آهي. هنن "روچڊيل اصول" (Rochdale Principles) متعارف ڪرايا جيڪي اڄ به سڄي دنيا ۾ ڪوآپريٽو ادارن لاءِ بنياد آهن.

1895ع ۾ لنڊن ۾ انٽرنيشنل ڪوآپريٽو الائنس (ICA) قائم ڪئي وئي، جيڪا هن تحريڪ جي پهرين بين الاقوامي تنظيم هئي.^[8]

حوالا

↑ "Statement on the Cooperative Identity". ica.coop. International Cooperative Alliance. اصل نسخو مان 27 November 2020 تي محفوظ ڪيل.
↑ "Co-operative identity, values & principles". ica.coop. International Cooperative Alliance. اصل نسخو مان 9 November 2014 تي محفوظ ڪيل.
↑ Domar, Evsey (1966). "The Soviet Collective Farm as a Producer Cooperative". The American Economic Review (American Economic Association) 56 (4): 734–757. https://www.jstor.org/stable/1813525.
↑ "Membership in Co-operative Businesses Reaches 1 Billion". Worldwatch Institute. اصل نسخو مان 18 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 January 2014 تي حاصل ڪيل. Membership in co-operative businesses has grown to 1 billion people across 96 countries, according to new research published by the Worldwatch Institute for its Vital Signs Online publication.
↑ "The World Co-operative Monitor". monitor.coop. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 20 June 2015 تي حاصل ڪيل.
↑ Co-operative Business Survival: Co-operatives UK Research Report 2019 (PDF) (Report). Co-operatives UK. 2019. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 11 January 2021 تي حاصل ڪيل.
↑ Carrell, Severin (7 August 2007). "Strike Rochdale from the record books. The Co-op began in Scotland". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2017-09-09 تي محفوظ ڪيل. 2025-12-28 تي حاصل ڪيل.
↑ "History of the cooperative movement". ica.coop. International Cooperative Alliance. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-16 تي حاصل ڪيل.

[ica-principles-1] "Statement on the Cooperative Identity". ica.coop. International Cooperative Alliance. اصل نسخو مان 27 November 2020 تي محفوظ ڪيل.

[ICA_IVP-2] "Co-operative identity, values & principles". ica.coop. International Cooperative Alliance. اصل نسخو مان 9 November 2014 تي محفوظ ڪيل.

[3] Domar, Evsey (1966). "The Soviet Collective Farm as a Producer Cooperative". The American Economic Review (American Economic Association) 56 (4): 734–757. https://www.jstor.org/stable/1813525.

[4] "Membership in Co-operative Businesses Reaches 1 Billion". Worldwatch Institute. اصل نسخو مان 18 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 January 2014 تي حاصل ڪيل. Membership in co-operative businesses has grown to 1 billion people across 96 countries, according to new research published by the Worldwatch Institute for its Vital Signs Online publication.

[5] "The World Co-operative Monitor". monitor.coop. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 20 June 2015 تي حاصل ڪيل.

[uk.coop-6] Co-operative Business Survival: Co-operatives UK Research Report 2019 (PDF) (Report). Co-operatives UK. 2019. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 11 January 2021 تي حاصل ڪيل.

[7] Carrell, Severin (7 August 2007). "Strike Rochdale from the record books. The Co-op began in Scotland". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2017-09-09 تي محفوظ ڪيل. 2025-12-28 تي حاصل ڪيل.

[ica.coop-8] "History of the cooperative movement". ica.coop. International Cooperative Alliance. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 2019-12-16 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]