مواد ڏانھن هلو

ڪنڊي

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڪنڊي
ڪنڊي جو منظر
سائنسي درجا بندي
ڪنگڊم: ٻوٽو
(unranked): عروقي ٻوٽا
گلدار ٻوٽا
ٻن سلن وارا ٻوٽا
ترتيب: فبلز
خاندان: فبيسئي
نسل: پروسوپس
جنس: ' سنراريا
حياتياتي نالو
پروسوپس سنيرارريا

ڪنڊي:Prosopis cineraria، جنهن کي عام طور تي فارسي ميسڪائيٽ، عربي ۾ غاف راجھستان ۾ کجڙي سڏيو وڃي ٿو،[1] هڪ قسم جو گلدار وڻ آهي، جيڪو دالين جي خاندان (Fabaceae) سان تعلق رکي ٿو۔ هي وڻ اولهه ايشيا ۽ ڏکڻ ايشيا جي سڪي علائقن جو اصلي آهي، جن ۾ افغانستان، بحرين، ايران، ڀارت، عمان، پاڪستان، سعودي عرب، گڏيل عرب امارات ۽ يمن شامل آهن۔ هن وڻ جا پن ٻه ڀيرا پنن وارا (bipinnate) هوندا آهن۔ هي وڻ انتهائي سڪي حالتن (ڏڪار) ۾ به زنده رهڻ جي صلاحيت رکي ٿو۔ ڏکڻ اوڀر ايشيا جي ڪجهه حصن، جهڙوڪ انڊونيشيا ۾، اهو هڪ متعارف ڪرايل نسل طور پڻ ملي ٿو۔ ڪنڊي وڻ، متحده عرب امارات جو قومي وڻ آهي۔ "غاف ڏيو مھم" تحت، شهرين کي پنهنجي باغن ۾ هي وڻ پوکڻ جي ترغيب ڏني وڃي ٿي، ته جيئن ريگستان بڻجڻ جي عمل (desertification) کي روڪي سگهجي ۽ قومي ورثو محفوظ رهي[2]. ڪنڊي، ڀارت جي ڪيترن ئي رياستن جو سرڪاري وڻ پڻ آهي: راجسٿان (جتي ان کي کجڙي چيو وڃي ٿو)، اولهه اتر پرديش (جتي ان کي ڇونڪارا چيو وڃي ٿو)، ۽ تلنگانا (جتي ان کي جمي سڏيو وڃي ٿو)۔[3]. هن نسل جو هڪ وڏو ۽ مشهور مثال بحرين ۾ موجود زندگيءَ جو وڻ آهي، جيڪو لڳ ڀڳ ۴۰۰ سال پراڻو آهي ۽ اهڙي ريگستان ۾ بيٺل آهي، جتي پاڻي جو ڪو به ظاهر ذريعو موجود ناهي۔ سن 1730ع ۾، راجسٿان جي جوڌپور ويجهو ڳوٺ کهجرلي ۾ هڪ تاريخي ماحولياتي سانحو پيش آيو۔ امرتا ديوي ۽ سندس ٽي نوجوان ڌيئرون، مارواڙ جي مهاراجا اڀئي سنگهه جي حڪم تي وڻ ڪٽجڻ کان بچائڻ لاءِ پنهنجيون جانيون قربان ڪري ويٺيون۔ ان واقعي کان پوءِ وڏي پيماني تي مزاحمت ٿي، جنهن ۾ 363 ماڻهو کهجڙي (ڪنڊي) وڻ بچائيندي شهيد ٿيا۔ 1970ع واري ڏهاڪي ۾، انهن قربانين جي ياد مان ڀارت ۾ مشهور چپڪو تحريڪ جي شروعات ٿي۔[4].

تفصيل

[سنواريو]


ڏار

ڪنڊي هڪ ننڍو وڻ آهي، جنهن جي اوچائي عام طور 3–5 m (9.8–16.4 ft) تائين هوندي آهي. هن جا پن ٻہ پنخي (bipinnate) هوندا آهن، ۽ هر هڪ کان ٽن پنخن (pinnae) تي ست کان چوڏنهن تائين پتن جا حصا (leaflets) ٿيندا آهن. ڏارن تي ڳنڍن جي وچ (internodes) وٽ ڪنڊا هوندا آهن. گل ننڍڙا ۽ ڪريمي يا پيل رنگ جا هوندا آهن، ۽ پوءِ ٻجن وارا ڦَڪ/ڦلي (pods) ٺهن ٿا. هي وڻ انتهائي سڪي حالتن ۾ به ملي ٿو، جتي سالياني وسڪارو 15 cm (5.9 in) جيترو گهٽ به هجي؛ پر اهو گهري پاڻيءَ واري سطح (deep water table) جي موجودگيءَ جي نشاني سمجهيو ويندو آهي. ٻين ڪجهه Prosopis جنسن وانگر، ڪنڊي انتهائي الڪلي ۽ لوڻاٺيل ماحول (saline) کي به سٺيءَ طرح برداشت ڪرڻ جي صلاحيت ڏيکاري آهي.[5]

هن وڻ کي ساڳئي شڪل واري چيني لئنٽرن وڻ Dichrostachys cinerea سان نه گڊمڊ ڪرڻ گهرجي. ٻنهي ۾ فرق گلن سان سڃاڻي سگهجي ٿو: جڏهن ته چيني لئنٽرن وڻ ۾ ٻه رنگا (گلابي-پيلا) گل ٿيندا آهن، تڏهن حقيقي شامي وڻ ۾ رڳو پيلا رنگ جا ڪنڊيدار/برش جهڙا گل ٿيندا آهن، جيئن اڪثر ٻين ڪيڪڙ (mesquite) قسمن ۾ ٿيندو آهي.[حوالو گهربل]

مذهبي اهميت

[سنواريو]

هي وڻ هندوئن وٽ تمام گهڻو متبرڪ سمجھيو وڃي ٿو ۽ ڏسھڙا واري جشن ۾ پوڄيو ويندو آهي.[6] هي وڻ ڏسھڙا جشن (Dasara Festival) جي ڏهين ڏينهن تي خاص اهميت رکي ٿو ۽ ڀارت جي ڪيترن علائقن ۾ هن ڏينهن جون رسمون ان سان لاڳاپيل آهن. تاريخي طور، راجپوتن ۾ راڻا، جيڪي اعليٰ پوجاري ۽ بادشاهه هوندا هئا، پوڄا ڪرائيندا هئا ۽ پوءِ ’’جي‘‘ (jay) نالي پکي کي آزاد ڪندا هئا، جيڪو ڀڳوان رام جو مقدس پکي سمجھيو ويندو هو.[7]:29–30[8] دکن ۾، دسهري جي ڏهين ڏينهن واري رسم ۾، مراٺا وڻ جي ٽوپي/ڇت تي تير هڻندا هئا ۽ ڪرندڙ پن پنهنجن پڳن ۾ گڏ ڪندا هئا.[7]:36–37[8]

هي وڻ اولهه ۽ اتر ڀارت ۾ مختلف نالن سان سڏبو آهي؛ جيئن مڌيه پرديش، مهاراشٽر ۽ اتر پرديش ۾ ’’شامي‘‘، تلنگانا ۽ آنڌرا پرديش ۾ ’’جمّي‘‘، گجرات ۾ ’’خِجرو‘‘، راجسٿان ۾ ’’کيجڙي‘‘، هريانا ۾ ’’جانتي‘‘ ۽ پنجاب ۾ ’’جند‘‘.[حوالو گهربل]

ڪرناٽڪ ۾، Acacia ferruginea کي به ڪٿي ڪٿي مقامي طور ’’بني/بني مارا‘‘ (Banni mara) سڏيو ويو آهي، جيڪو ڪيجڙي وڻ لاءِ قبوليل نالو آهي، ۽ ان کي اهو وڻ به سمجھيو وڃي ٿو جتي پانڊون (Pandavas) جلاوطني دوران پنهنجا هٿيار لڪايا هئا.[9] ڪجهه غير تصديق ٿيل حوالن مطابق Acacia ferruginea کي به وجي دشمّي جي ڏينهن پوڄيل وڻ طور ڏٺو ويو آهي.[10] البت تاريخي حوالن موجب، Prosopis cineraria کي ئي ’’بني مارا‘‘ چيو وڃي ٿو،[11][12][13][14][15][16][17][18] ۽ ميسور ڏسھڙا ۾ ان کي خاص مقام حاصل آهي، جتي وجي دشمّي جي ڏينهن ان جي پوڄا ٿيندي آهي.[11][12][13][15][17][19][20]

مهاڀارت موجب، پانڊوَ پنهنجي جلاوطني جو تيرهون سال ويراٽا جي راڄ ۾ لڪل سڃاڻپ سان گذاريو. ويراٽا وڃڻ کان اڳ، هنن پنهنجا آسماني هٿيار هڪ سال لاءِ حفاظت خاطر هن وڻ ۾ لٽڪايا. هڪ سال کان پوءِ واپسي تي هٿيار محفوظ مليا. هٿيار کڻڻ کان اڳ هنن وڻ جي پوڄا ڪئي ۽ هٿيار بچائي رکڻ تي ان جو شڪر ادا ڪيو.[21][8][18][11][17][20]سانچو:Excessive citations inline ```0

کاڌي ۾ استعمال

[سنواريو]

ٿر ريگستان ۾، Prosopis cineraria جي وڻ تي ٿيندڙ سڱري يا ساڱري جون ڦليون مختلف قسمن جي ڀاڄي ۽ ڪڙهي ۾ استعمال ڪيون وڃن ٿيون. سڱري، ٿر ريگستان جي روايتي کاڌن مان هڪ اهم جز آهي.[22]

طبي استعمال

[سنواريو]

هن ٻوٽي جي ڪچين ڦلين مان ڪڍيل ست (extract) جانورن تي ڪيل تجربي ۾ خصين (testes) کي مصنوعي طور پيدا ڪيل نقصان کي گهٽ ڪرڻ ۾ مددگار ثابت ٿيو آهي.[23]

هن وڻ جا پن وات جي ڦٽن (mouth ulcers) کي گهٽائڻ ۾ مددگار آهن. پنن کي ڪجهه منٽن تائين چٻائڻ سان انهن جو رس وات ۾ نڪري اچي ٿو، جيڪو ڦٽن کي آرام ڏئي ٿو ۽ سوجن گهڻي حد تائين گهٽجي وڃي ٿي. پوءِ اهو رس نگلڻ بدران ٻاهر اڇلايو وڃي ٿو.[24]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "The dying Khejri trees of Rajasthan" (en-IN ۾). The Hindu. 2014-11-06. ISSN [http://worldcat.org/issn/0971- 751X 0971- 751X]. https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/the-dying-khejri-trees-of-rajasthan/article6571460.ece.
  2. ↑ Philp, Myra (2013-06-17). "UAE groups help to save ghaf trees on UN 'Combat Desertification Day'". 7DAYS in Dubai (Al Sidra Media). http://www.7daysindubai.com/UAE-groups-help-save-ghaf-trees-Combat/story-19300102-detail/story.html. متحده عرب امارات جي ريگستاني ڳوٺ نذوا (Nazwa) ۾ ال غاف (ڪنڊي) ڪنزرويشن ريزرو پڻ موجود آهي۔"Six natural reserves declared in Dubai" (en ۾). The National. https://www.thenational.ae/uae/six-natural-reserves-declared-in-dubai-1.247444.
  3. ↑ "What's common to jinka, paalapitta, jammi chettu and thangedu puvvu?" (en ۾). The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/What%E2%80%99s-common-to-jinka-paalapitta-jammi-chettu-and-thangedu-puvvu/article11013542.ece.
  4. ↑ "Khejri, the tree that inspired Chipko movement, is dying a slow death", 4 December 2016۔
  5. ↑ "Prosopis cineraria (L.) Druce", Tropical Forages, Centre for International Agriculture Research and Food and Agriculture Agency, 2005, اصل کان 24 October 2012 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 21 مارچ 2012۔
  6. ↑ Edwards, S.M. (March 1922). "Tree-worship in India". Empire Forestry Journal 1 (1): 78–86.
  7. 1 2 Crooke, W. (1915). "The Dasahra: An Autumn festival of Hindus". Folklore 26 (1): 28–59. doi:10.1080/0015587X.1915.9719701. https://zenodo.org/record/1429971.
  8. 1 2 3 Gandhi, Maneka; Singh, Yasmeen (1989). Brahma's hair – Mythology of Indian plants. New Delhi: Rupa & Co.. pp. 29–32. ISBN 978-81-7167-005-5. https://archive.org/details/brahmashaironmyt00gand.
  9. ↑ Babu N.M. Ganesh (2017-05-02). "Tree that hid Pandavas' weapons when they were in exile". The New Indian Express. https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2017/may/02/tree-that-hid-pandavas-weapons-when-they-were-in-exile-1600285.html.
  10. ↑ S.G. Neginhal (2011). Forest Trees of the Western Ghats. S.G. Neginhal. p. 133. ISBN 978-93-5067-173-3.
  11. 1 2 3 S. Sivapriyananda (1995). Mysore Royal Dasara. Abhinav Publications. pp. 51, 55. https://books.google.com/books?id=DVkyFvZL_qMC.
  12. 1 2 L. Krishna Anantha Krishna Iyer (Diwan Bahadur); Nanjundayya Hebbalalu Velpanuru (Diwan Bahadur); H.V. Nanjundayya (1935). The Mysore tribes and castes. Mysore University. p. 68. https://books.google.com/books?id=4SmRnQEACAAJ&q=Mysore+tribes+and+castes+volume+2.
  13. 1 2 Fuller, Christopher John (2004). The Camphor Flame: Popular Hinduism and society in India. Princeton University Press. p. 121. ISBN 978-0-691-12048-5. https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC.
  14. ↑ Claus, Peter; Diamond, Sarah; Mills, Margaret (2003). South Asian Folklore: An encyclopedia. Special Reference. p. 536. ISBN 978-0-415-93919-5. https://books.google.com/books?id=ienxrTPHzzwC.
  15. 1 2 Milford, Humphery, ed (1930). Mysore City. Oxford University Press. p. 184. https://archive.org/details/MysoreCity1930.
  16. ↑ "Quarterly Journal of the Mythic Society". Mythic Society 32 (1): 309. 1941. https://archive.org/details/TheQuarterlyJournalOfTheMythicSociety.
  17. 1 2 3 Milton, Lawrence. "Why Dasara procession culminates at Bannimantap". Times of India. http://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/Why-Dasara-procession-culminates-at-Bannimantap/articleshow/16897375.cms.
  18. 1 2 Thurston, Edgar; K. Rangachari (1909). Castes and Tribes of Southern India. Madras Government Press. p. 147. https://archive.org/details/castestribesofso01thuruoft.
  19. ↑ Smaranananda Swami (2001). Prabuddha Bharata: Or awakened India. 106. p. 49. https://books.google.com/books?id=tLkoAAAAYAAJ&q=mysore+dasara+prabuddha.
  20. 1 2 Bharata Prabuddha, "Mysore Dasara - a living tradition", اصل کان 07 مارچ 2007 تي آرڪائيو ٿيل۔
  21. ↑ Krishna Nanditha; M. Amirthalingam (2014). Sacred Plants of India (1st ed.). Penguin books India. pp. 171–175. ISBN 978-0-14-306626-2.
  22. ↑ Khaskheli, Jan, "Bountiful desert", www.thenews.com.pk (انگريزي ٻولي ۾), حاصل ڪيل 20 سيپٽمبر 2019۔
  23. ↑ Ramalingam S, Logeshwaran; Vellapandian, Chitra; R Vetrivelan, Venkataramanan; Sukumaran, Evelyn Sharon (October 2020). "Un-riped[sic] fruit pods of Prosopis cineraria (L.) Druce ameliorates Cisplatin therapy-induced partial testicular atrophy in male Wistar rats". Journal of Ethnopharmacology 261. doi:10.1016/j.jep.2020.113070. PMID 32585233.
  24. ↑ Upadhya, Tarun Kumar; 7 others, and (2022). "Prosopis Cineraria (Khejri): Ethanopharmacology and Phytochemistry". Medicinal Plants (1st ed.). Taylor and Francis, Apple Academic Press. pp. 15. ISBN 978-1-003-27740-8.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪنڊي&oldid=347742" تان ورتل