ڪسوٽي(پٿر)
ڪسوٽي Touch stone (پرک پٿر يا ڪسوٽي پٿر) ڪاري رنگ جي نفيس داڻيدار پٿر، جهڙوڪ سليٽ يا ليڊائيٽ، جي ننڍڙي تختي هوندي آهي، جيڪا قيمتي ڌاتن جي ملاوٽن جي ڌاتي پرک (Assay) لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي. ان جي هموار ۽ نفيس سطح تي نرم ڌاتون گسڻ سان نمايان ليڪ ڇڏي وينديون آهن، جن جي بنياد تي ڌات جي پاڪيزگيءَ جو اندازو لڳايو ويندو آهي. هڪ معياري ٽچ اسٽون لاءِ ضروري آهي ته ان جي سختي معدنياتي پيماني تي 4.6 کان 6.5 جي وچ ۾ هجي، ان ۾ ڏار نه هجن، ۽ اهو غير عضوي تيزابن يا انهن جي ملاوٽن سان ڪيميائي ردِعمل نه ڏيکاري.[1][2] ڪسوٽي (ٻيا نالا: ع. حجرالمحڪ، ف. سنگ آزمايش، ھ. وغيره: ڪسوٽي ۽ حجرالعراق) ڪاري رنگ جو پھڻ آهي، هن تي سون کي لڳائي هن جي تکائي ۽ مٺائيءَ جي آزمائش وٺندا آهن[3] .
تاريخ
[سنواريو]ٽچ اسٽون جو استعمال سنڌو ماٿري جي تهذيب جي هڙاپا دور (تقريباً 2600–1900 ق.م.) ۾ نرم ڌاتن جي پاڪيزگي جانچڻ لاءِ ڪيو ويندو هو.[4] ان کان پوءِ اهو قديم يونان ۾ پڻ استعمال ٿيڻ لڳو.[5]
ٽچ اسٽون جي مدد سان ڪنهن به ڌاتي نموني جي پاڪيزگي جلدي ۽ آسانيءَ سان معلوم ڪري سگهبي هئي. انهيءَ سبب سون کي مٽاسٽا جي معياري ذريعي طور وڏي پيماني تي قبول ڪيو ويو. جيتوڻيڪ سڪن ۾ سون سان گهٽ قيمتي ڌاتن جي ملاوٽ عام هئي، پر ٽچ اسٽون ذريعي سڪي ۾ موجود سون جي مقدار جو اندازو لڳائي، ان جي حقيقي قيمت طئي ڪري سگهبي هئي.[6]
ڪم ڪرڻ جو طريقو
[سنواريو]جڏهن سون کي ٽچ اسٽون تي گهسيو ويندو آهي، تڏهن ان جي سطح تي هڪ نمايان ليڪ رهجي ويندي آهي. ڇاڪاڻتہ سون جي مختلف ملاوٽن جا رنگ هڪ ٻئي کان مختلف هوندا آهن، تنهنڪري نامعلوم نموني جي ليڪ کي معلوم پاڪيزگي وارن نمونن سان ڀيٽي ان جي خالصتا جو اندازو لڳائي سگهجي ٿو. هي طريقو قديم زماني کان استعمال ٿيندو پيو اچي.
جديد دور ۾ هن آزمائش سان گڏ ڪيميائي جاچ پڻ ڪئي ويندي آهي. ٽچ اسٽون تي رهيل ليڪ نائيٽرڪ تيزاب يا اڪوا ريجيا جي مختلف طاقت وارن محلولن سان مختلف نموني ردِعمل ڏيکاريندي آهي، جنهن سان سون جي معيار جي سڃاڻپ ٿي ويندي آهي. مثال طور، 24 قيراط سون تي انهن تيزابن جو ڪو اثر نه ٿيندو آهي، جڏهن ته 14 قيراط سون ڪيميائي ردِعمل ظاهر ڪندو آهي.[6][7]
طب
[سنواريو]روايتي طب موجب ٽچ اسٽون (پرک پٿر) کي طباشير سان گڏ گلاب جي پاڻيءَ ۾ گهي استعمال ڪرڻ گردي جي سور ۽ دمڪشي لاءِ فائديمند سمجهيو ويندو هو. ساڳيءَ طرح، ان مان تيار ڪيل سرمو اکين جي روشني وڌائڻ ۽ اکين جي خارش گهٽائڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو هو.[8]
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ "Touchstone". Oxford English Dictionary. 2013-03-10 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Moore, D. T.; Oddy, W. A. (1985-01-01). "Touchstones: some aspects of their nomenclature, petrography and provenance". Journal of Archaeological Science 12 (1): 59–80. doi:. ISSN 0305-4403. Bibcode: 1985JArSc..12...59M. https://dx.doi.org/10.1016/0305-4403%2885%2990015-9.
- ↑ ڪتاب: فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو، سنڌ.1
- ↑ Venable, Shannon L. (2011). Gold: A Cultural Encyclopedia. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, LLC. ص. 264. ISBN 978-0313-384318.
- ↑ Bisht, R. S. (1982). "Excavations at Banawali: 1974–77". ۾ Possehl, Gregory L. (مرتب). Harappan Civilization: A Contemporary Perspective. New Delhi: Oxford and IBH Publishing Co. ص. 113–124.
- 1 2 Walo, Wälchli (1981). "Touching precious metals". Gold Bulletin 14 (4): 154–158. doi:. https://doi.org/10.1007/BF03216559. Retrieved 2026-01-20.سانچو:Open access
- ↑ "Touchstone | Metallurgical Testing, Alloy Analysis & Quality Control | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). 2025-07-14 تي حاصل ڪيل.
- ↑ ڪتاب: فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو، سنڌ.