مواد ڏانھن هلو

ڪريول ماڻهو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

ڪريول ماڻهو (Creole peoples) مان مراد دنيا جا مختلف نسلي گروهه ٿي سگهن ٿا. هن اصطلاح جي معنيٰ ۾ علائقائي فرق موجود آهي، جنهن تي اڪثر بحث ٿيندا رهن ٿا.[1][2] ڪريول ماڻهو مختلف نسلن جي هڪ متنوع صف جي نمائندگي ڪن ٿا، جن مان هر هڪ جي پنهنجي الڳ ثقافتي سڃاڻپ آهي جيڪا وقت سان گڏ جڙي آهي. ڪريول ٻولين جو اڀرڻ، جيڪو اڪثر ڪريول نسل سان منسوب ڪيو ويندو آهي، هڪ الڳ عمل آهي.[2]

خاص تاريخي پسمنظر ۾، خاص ڪري يورپي نوآبادياتي دور دوران، "ڪريول" جو اصطلاح انهن نسلن لاءِ استعمال ٿئي ٿو جيڪي وڏي پيماني تي آبادي جي لڏپلاڻ ذريعي وجود ۾ آيا. انهن تحريڪن ۾ مختلف لساني ۽ ثقافتي پسمنظر وارا ماڻهو شامل هئا جيڪي نئين قائم ٿيل نوآبادياتي علائقن ۾ گڏ ٿيا.[3][4] اڪثر ڪري پنهنجي اباڻي وطن کان زبردستي الڳ ڪيل، اهي آباديون نئين زندگي گذارڻ ۽ پاڻ کي مطابقت ۾ آڻڻ تي مجبور هيون. ثقافتي ميلاپ جي عمل ذريعي، انهن پنهنجي مختلف ورثي مان گهربل عنصرن کي چونڊيو ۽ ضم ڪيو. جنهن جي نتيجي ۾ نوان سماجي معيار، ٻوليون ۽ ثقافتي طريقا پيدا ٿيا جيڪي انهن جي انفرادي اصليت کان مٿانهون هئا.[3][4][5]

ثقافتي ميلاپ جي هن عمل کي ڪريولائيزيشن چيو ويندو آهي، جيڪو تيز سماجي تبديليءَ سان منسوب آهي جيڪو آخرڪار هڪ الڳ ڪريول سڃاڻپ جي قيام جو سبب بڻجي ٿو.[6][7]

اشتقاق ۽ جائزو

[سنواريو]

انگريزي لفظ Creole فرانسيسي لفظ créole مان نڪتل آهي، جيڪو بدلي ۾ پرتگالي لفظ crioulo مان آيو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "گھر ۾ پاليل شخص". اهو اصل ۾ يورپي نوآبادين جي انهن اولادن لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪي نوآبادي (ڪالوني) ۾ پيدا ٿيا هئا. ڪريول کي ٻين ٻولين ۾ crioulo, criollo, kreyol ۽ krio جهڙن نالن سان به ڄاتو وڃي ٿو. لوئيزيانا ۾، ڪريول جو اصطلاح 1792ع کان وٺي آفريقي يا گڏيل ورثي وارن والدين جي اولاد سان گڏوگڏ فرانسيسي ۽ اسپيني نسل جي انهن ٻارن لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي جن ۾ ڪا به نسلي آميزش نه هئي.[8][9][10]

اسپيني ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، لفظ Criollo مان مراد اهي يورپي نسل جا ماڻهو آهن جيڪي آمريڪا کنڊ ۾ پيدا ٿيا، پر ڪجهه ملڪن ۾ اهو ڪنهن مقامي يا خاص علائقي جي روايتي شيءِ کي بيان ڪرڻ لاءِ به استعمال ٿئي ٿو.[11] ڪيريبين ۾، هي اصطلاح وسيع طور تي انهن سڀني ماڻهن لاءِ استعمال ٿئي ٿو - چاهي سندن طبقو يا نسل (آفريقي، مشرقي ايشيائي، يورپي، هندستاني) ڪهڙو به هجي - جيڪي ڪيريبين ثقافت جو حصو آهن.[12] ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوبيگو ۾، ايشيائي نسل جي ماڻهن کان علاوه باقي سڀني ٽرينيڊاڊين کي ڪريول چيو ويندو آهي. سورينام ۾، هي اصطلاح رڳو غلام بڻايل آفريقين جي اولاد لاءِ استعمال ٿئي ٿو.[4][12]

ڪيپ ورڊي ۾ هڪ ڪيفي تي لڳل ٽي لساني سائن بورڊ.

آفريڪا ۾، ڪريول مان مراد ڪو به اهڙو نسلي گروهه آهي جيڪو يورپي نوآبادياتي دور ۾ آفريقي ۽ غير آفريقي نسلي يا ثقافتي ميلاپ مان پيدا ٿيو.[13] ڪريول برادريون اڪثر آفريقي ٻيٽن ۽ ساحلي علائقن ۾ ملن ٿيون. ان جي نتيجي ۾ پنج وڏيون ڪريول قسمن پيدا ٿيون: پرتگالي، آفريقي آمريڪي، ڊچ، فرانسيسي ۽ برٽش.[13] نارويجي انٿروپولوجسٽ ٿامس هيلينڊ ايريڪسن ڪريول سماج جي وضاحت هن ريت ڪري ٿو:

”منهنجي سمجهه مطابق، هڪ ڪريول سماج ماڻهن جي ان وڏي لڏپلاڻ تي ٻڌل هوندو آهي، جن کي اڪثر ڪري زبردستي سندن اصلي گهرن مان اکيڙيو ويو، واٽ ۾ سندن سماجي ۽ سياسي تنظيمون ختم ٿي ويون، ۽ اهي ٻين لساني توڙي ثقافتي علائقن جي ماڻهن سان مسلسل رابطي ۾ آيا. اهي نئين سرزمين تي تخليقي طريقن سان نوان سماجي ۽ ثقافتي روپ پيدا ڪرڻ تي مجبور ٿيا، جتي هو پنهنجي اصلي ماڳن جي روايتن ۽ نئين ماحول جي اثرن کي گڏ ڪن ٿا.“[4]

Creolisation as a Recipe for Conviviality (2020)

درج ذيل نسلي گروهن کي تاريخي طور تي "ڪريول" ماڻهو چيو ويو آهي:

آمريڪا (United States)

[سنواريو]

الاسڪا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو الاسڪا جا ڪريول ماڻهو
الاسڪا جي ٻيٽن تي هڪ اليوٽ مرد ۽ هڪ ڪريول عورت.

الاسڪا جا ڪريول هڪ منفرد گروهه آهن جيڪي 18ھين صديءَ جي آخر ۾ روسي شڪارين (promyshlenniki) ۽ مقامي اليوٽ (Aleut) توڙي انوئٽ (Inuit) عورتن جي ميلاپ مان پيدا ٿيا. انهن روسي آمريڪا جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[14]

آرڪنساس

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آرڪنساس جا ڪريول

آرڪنساس جا ڪريول پنهنجون فرانسيسي پاڙون تمام گهڻو اونهيون رکن ٿا. 17ھين صديءَ جي آخر ۾ هتي فرانسيسي قلعن ۽ بستين جو هڪ وسيع نظام هو. جيتوڻيڪ 1803ع ۾ آمريڪا پاران لوئيزيانا جي خريداري کانپوءِ ڪيتريون ئي فرينچ ڳالهائيندڙ برادريون ختم ٿي ويون، پر آرڪنساس ۾ ڪريول ثقافت قائم رهي. هتي فرانسيسي ڳالهائيندڙ شڪاري ۽ آبادڪار، جن مان ڪجهه يورپي ۽ مقامي آمريڪي نسل جا هئا، رهندا هئا.[15]

لوئيزيانا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لوئيزيانا جا ڪريول ماڻهو
نيو اورلينز جو هڪ ڪريول
لوئيزيانا جي ڪريول ڇوڪريون فيشن واري لباس ۾
نيو اورلينز جو ڪريول ميٽياس الپوينٽي

آمريڪا ۾ "لوئيزيانا ڪريول" مان مراد اهي ماڻهو آهن جيڪي فرانسيسي ۽ اسپيني آبادڪارن جو اولاد آهن، جيڪي 1803ع کان اڳ لوئيزيانا ۾ آباد هئا. لوئيزيانا ۾ هي اصطلاح شروعات ۾ رڳو هتي "پيدا ٿيل" ماڻهن لاءِ استعمال ٿيندو هو ته جيئن انهن کي ٻاهران ايندڙ نون مهاجرن کان الڳ سڃاڻي سگهجي، چاهي اهي اڇا هجن، ڪارا هجن يا گڏيل نسل جا.[8] تاريخي طور تي، ڪريول آباديءَ جا انگ اکر علائقي جي لحاظ کان مختلف آهن. مثال طور، ماريشس ۾ ڪريول آبادي تقريبن 28 سيڪڙو آهي، جڏهن ته سيليلي (Seychelles) ۾ اها آبادي جو 90 سيڪڙو کان وڌيڪ آهي.

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Definition of CREOLE". www.merriam-webster.com.
  2. 1 2 "Creole". www.britannica.com. 15 December 2023. {{cite web}}: Text "Britannica" ignored (help); Text "History, Culture & Language" ignored (help)
  3. 1 2 Cohen, Robin (2007). "Creolization and Cultural Globalization: The Soft Sounds of Fugitive Power". Globalizations 4 (3): 369–384. doi:10.1080/14747730701532492. Bibcode: 2007Glob....4..369C.
  4. 1 2 3 4 Eriksen, T.H. (2020).
  5. ↑ Baron, Robert A., and Cara, Ana C. (2011). Creolization as Cultural Creativity. Jackson, MS: University Press of Mississippi. pp. 12–23. ISBN 9781617031069.
  6. ↑ Jourdan, C. (2001). "Creolization: Sociocultural Aspects". International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences. pp. 2903–2906. doi:10.1016/B0-08-043076-7/00835-4. ISBN 978-0-08-043076-8.
  7. ↑ Stewart, Charles (2016). Creolization history, ethnography, theory. Walnut Creek, CA: Left Coast Press.. Walnut Creek, CA: Left Coast Press. pp. 1–25. ISBN 9781598742787.
  8. 1 2 Dominguez, Virginia R. White by Definition.
  9. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Louisiana2
  10. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Louisiana3
  11. ↑ "Criollo, criolla". Archived from the original on 2021-02-26. Retrieved 2022-06-14. {{cite web}}: Text "Diccionario de la lengua española" ignored (help)
  12. 1 2 "Creole". www.britannica.com. Archived from the original on 2022-06-27. Retrieved 2022-06-14.
  13. 1 2 "Creoles of". www.geography.name. Archived from the original on 2022-08-17. Retrieved 2022-06-14.
  14. ↑ "Creoles in Alaska". Retrieved 2010-07-30.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (link)
  15. ↑ https://storymaps.arcgis.com/stories/f7eb9937a53846c4ab0f1f1812d24a7c
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪريول_ماڻهو&oldid=362345" تان ورتل