ڪرتو
ڪرتو يا پھراڻ ڏکڻ ايشيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ پاتي ويندڙ ڍلي، بغير ڪالر واري قميص جو نالو آهي[1][2][3]، جيڪو هاڻي دنيا جي ٻين حصن ۾ به پاتو وڃي ٿو[4]. ان جون پاڙون مرڪزي ايشيا جي خانہ بدوش قومن جي قديم يا اوائلي وچئين دور جي ٽيونڪ يا مٿئين جسم جي پوشاڪ تائين وڃن ٿيون۔ صدين دوران، خاص طور تي ڏکڻ ايشيا ۾، ڪرتو انداز، بناوت ۽ استعمال جي لحاظ کان ترقي ڪندو رهيو آهي، ۽ اڄ اهو روزمره جي استعمال سان گڏوگڏ رسمي موقعن تي به پاتو وڃي ٿو[5]. روايتي طور ڪرتو ڪپهه يا ريشم مان تيار ڪيو ويندو آهي۔ اهو سادو به پاتو وڃي ٿو يا ڪڙهائيءَ سان سينگاريل، جهڙوڪ چڪن-ڪاريءَ سان۔ ڪرتو مٿئين جسم تي ڍلو يا ڪجهه حد تائين تنگ به ٿي سگهي ٿو، ۽ عام طور پائيندڙ جي گوڏن کان ٿورو مٿي يا ڪجهه هيٺ تائين لهي ٿو. روايتي ڪرتي جي اڳئين ۽ پٺئين حصا مستطيل ڪپڙي مان ٺهيل هوندا آهن، ۽ هيٺان پاسن کان سلائي کليل ڇڏي ويندي آهي، مختلف ڊيگهه تائين، ته جيئن هلڻ ڦرڻ ۾ آساني رهي۔ روايتي ڪرتي جون ٻانهون ڪارائي تائين ٿينديون آهن، کلاسيون ٿينديون آهن، انهن جا ڇيڙا صرف موڙيل هوندا آهن، ڪف لڳل نه هوندا آهن۔ ڪرتو مرد ۽ عورت ٻئي پائي سگهن ٿا۔ روايتي طور ڪرتو بغير ڪالر هوندو آهي، پر هاڻي بيهندڙ ڪالر وارا به تيزي سان مقبول ٿي رهيا آهن۔ ڪرتا عام طور سادن پاجامن، ڍلين شلوارن يا چوڙيدارن مٿان پاتا ويندا آهن۔ شهري نوجوانن ۾ ڪرتو هاڻي جينز مٿان به وڌندڙ انداز سان پاتو وڃي ٿو، نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر پرڏيهه ۾ رهندڙ ڏکڻ ايشيائي برادرين ۾ به، چاھي اهي نيون آباد ٿيل هجن يا پراڻيون۔ شهري علائقن ۾ نوجوان ڇوڪريون ۽ عورتون به هاڻي اڪثر ڪرتيون پائين ٿيون، جيڪي ڪرتي جو ننڍو، چيلھ يا ڌڏ تائين ايندڙ روپ آهن، ۽ اهي جينز يا ليگنگز سان گڏ، روايتي هيٺئين جسم جي پوشاڪ سان به پاتيون وڃن ٿيون[6][7].ڪرتو، جيڪو بنيادي طور مرد پائين ٿا، پر ڪجهه درجن جي هندي عورتن طرفان به، خاص طور مسلمان عورتن طرفان، پاتو وڃي ٿو، لڳي ٿو ته نسبتاً تازو دور ۾ فارس (ايران) مان هندستان ۾ متعارف ڪرايو ويو آهي۔ ڪرتي جي اصل صورت هڪ ڊگهي، ڍلي لهرائيندڙ پوشاڪ هئي، جيڪا انتهائي نفيس ڪپڙي مان ٺهيل هوندي هئي، اهڙي نوعيت جو ڪپڙو جيڪو هوا جي هلچل کي روڪيندو نه هو، بلڪه ٿڌڙي هير کي گذرڻ جي اجازت ڏيندو هو۔ اھو يورپي قميصن جي نقل آھي، جيڪا ٿلهي ڪپڙي مان ٺهيل هوندي آهي. ڪرتو خاص طور تي ڊگهي ٻانهن وارو، بغير ڪالر جي پاتو وڃي ٿو ۽ جنھن جو هيٺيون حصو پاجامن يا پتلونن کان ٻاهر لڙڪيل هوندو آهي[8].
تاريخ
[سنواريو]
ڪرتو هڪ خالص هندستاني لباس آهي، جيڪو قديم زماني کان ايران ۽ عرب ۾ به رائج رهيو آهي۔ عربن هن لفظ کي معرّب ڪري ان کي قرطق چيو۔ لسان العرب ۾ لکيل آهي[9]:
“قرطق قباءَ آهي، ۽ اهو ڪرتي جو معرّب آهي۔ ان ۾ طاءَ تي ضمّو به ڏنو ويندو آهي۔ معرّب ٿيل نالن ۾ هاءَ جي جاءِ تي قاف جو بدلجڻ عام آهي، جيئن بره مان برق، باسه مان باسق، ۽ مسته مان مستق بڻيا آهن[10].”
جڏهن عرب بادشاهه ايران جي درٻار ۾ ويندا هئا، ته شاهي درٻار جي سينگار ۽ لباس ۾ ڪرتي جو خاص استعمال ٿيندو هو، ۽ ان کي شاهي لباس ۾ شمار ڪيو ويندو هو۔ قاضي رشيد بن زبير الذخائر والتحف ۾ لکي ٿو[9]:
“بادشاهه شهزادن کي رنگين ديبا جي ڪپڙن ۽ ڪرتن سان سينگاريندو هو، ۽ انهن جي ڪمرن ۾ ڳاڙهي سون جا پٽا ٻڌل هوندا هئا، جيڪي مختلف قسمن جي جواهرن سان جڙيل هوندا هئا۔ سندس کاٻي پاسي مرزبانن (صوبيدارن) جا پٽ ڪرتا پائي بيٺل هوندا هئا[9][11].”
سليمان تاجر، جڏهن بحر هند جي ٻيٽن جي رهواسين جي صنعت ۽ هنر جي مهارت بيان ڪري ٿو، ته چوي ٿو:
“انهن جي صنعت اهڙي آهي جو اهي ڪرتو مڪمل بُڻائي سان تيار ڪن ٿا، جنهن ۾ ٻئي آستين، ڪليون ۽ ڳچيءَ جو کولا اڳ ئي ٺهيل هوندو آهي، ۽ ان کي سِبڻ جي ضرورت نه پوندي آهي.”
عهد رسالت ۾ به ڪرتو استعمال ٿيندو هو، ۽ ڪجهه روايتن ۾ ان جو ذڪر ملي ٿو۔ بلڪه پوءِ به اهو لباس بادشاهن ۽ حاڪمن جو لباس رهيو۔ اصطخري منصوره جي مسلمان حڪمرانن جي لباس بابت لکي ٿو[9]:
“منصوره جي ماڻهن جو لباس عراق جي ماڻهن جهڙو آهي، پر انهن جي بادشاهن جو لباس هندستان جي راجائن جهڙو آهي، خاص ڪري وارن ۽ ڪرتن جي لحاظ کان[12].”
ساڳيو جغرافيه نگار ٻي هنڌ لکي ٿو ته ملتان ۽ منصوره جي عام ماڻهن جو لباس به ڪرتو هو[9]:
“انهن ۾ ڪرتو پائڻ عام آهي، البت واپارين جو لباس قميص ۽ چادر آهي، ۽ فارس ۽ عراق جي ماڻهن جو لباس به قميص ۽ چادر آهي.”
حوالا
[سنواريو]- ↑ "kurta, n.", OED Online, Oxford University Press, September 2022, November 22, 2022 تي حاصل ڪيل (subscription required) Quote: "A loose shirt or tunic worn by men and women."
- ↑ Stevenson, Angus (2010), Oxford Dictionary of English, Oxford University Press, ص. 981, ISBN 978-0-19-957112-3,
A loose collarless shirt worn
- ↑ "kurta", Cambridge Advanced Learner's Dictionary and Thesaurus, Cambridge University Press, 2013
- ↑ Shukla, Pravina (2015), The Grace of Four Moons: Dress, Adornment, and the Art of the Body in Modern India, Indiana University Press, ص. 71, ISBN 978-0-253-02121-2
- ↑ Alkazi, Roshen (2002), "Evolution of Indian Costume as a result of the links between Central Asia and India in ancient and medieval times", ۾ Rahman, Abdur (مرتب), India's Interaction with China, Central and West Asia, Oxford University Press, ص. 464–484, ISBN 978-0-19-565789-0
{{citation}}: Text "(page 468)" ignored (مدد) - ↑ Kapadia, Shagufa (2017). Adolescence in Urban India: Cultural Construction in a Society in Transition. Springer. ص. 31. ISBN 978-81-322-3731-0.
- ↑ Khaire, Mukti (2021). "Entrepreneurship by design: the construction of meanings and market for cultural craft goods". ۾ Lounsbury, Michael; Cornelissen, Joep; Granqvist, Nina; Grodal, Stine (مرتب). Culture, Innovation and Entrepreneurship, New Directions in Theory and Research. Routledge. ISBN 978-0-367-64000-2.
{{cite book}}: Cite has empty unknown parameter:|1=(مدد) - ↑ The History of Dress By Dr. Omar Rolf Baron Ehrenfels ; SINDH OBSERVER Selection from the Journal of Sindh Historical Society; page 294; Edited by: Dr.Mubarak Ali
- 1 2 3 4 5
{{cite book}}: Empty citation (مدد) - ↑
{{cite book}}: Empty citation (مدد) - ↑
{{cite book}}: Empty citation (مدد) - ↑
{{cite book}}: Empty citation (مدد)