ڪربلا
ڪربلا كَرْبَلَاء | |
|---|---|
| بلديه ڪربلا | |
مٿان کان هيٺ، کاٻي کان ساڄي: ڪربلا جو منظر، حضرت عباس جو روضو، امام حسين جو روضو، الخضير قلعو، امام حسين جو لشڪرگاهه، ڪربلا جا باغ ۽ الطار غار | |
  ڪربلا عراق ۾ ڪربلا جو مقام  ڪربلا ڪربلا (ايشيا) | |
| Coordinates: 32°37′N 44°02′E / 32.617°N 44.033°E | |
| ملڪ |  عراق
|
| گورنريٽ | ڪربلا گورنريٽ |
| قائم ٿيو | 690ع |
| حڪومت | |
| • طرز | ميئر–ڪائونسل حڪومت |
| ايراضي | 42.4 چورس ڪلوميٽر (16.4 چورس ميل) |
| آبادي (2024ع جي مردم شماري) | |
| • ڪل | 784,219 |
| • درجو | عراق ۾ اٺون نمبر |
| • ڪثافت | 18496 في چورس ڪلوميٽر |
| رهاڪو نالو | ڪربلائي |
| وقتي علائقو | UTC+3 (عرب معياري وقت) |
| • اونهارو (ر.ب.و) | UTC+3 (اونهاري جو وقت لاڳو ناهي) |
| پوسٽل ڪوڊ | 10001 کان 10090 |
.jpg)
.jpg)
ڪربلا:[lower-alpha 1] مرڪزي عراق جو هڪ اهم شهر آهي ۽ ڪربلا گورنريٽ جو گاديءَ جو هنڌ آهي. 2024ع جي مردم شماري موجب هن شهر جي آبادي لڳ ڀڳ 784٬219 آهي، جنهن جي بنياد تي ڪربلا بغداد کان پوءِ مرڪزي عراق جو ٻيو وڏو شهر آهي. شهر رزازه ڍنڍ (جنهن کي ملح ڍنڍ پڻ چيو وڃي ٿو) جي اوڀر ۾ واقع آهي. ڪربلا شيعه اسلام جي اهم سياسي، روحاني ۽ ثقافتي مرڪزن مان هڪ آهي.[3][4]
680ع ۾ هتي ڪربلا جي جنگ ٿي، جنهن ۾ امام حسين بن علي ۽ سندن ساٿين، جن ۾ ڪجهه هٿياربند عورتون پڻ شامل هيون، عبيد الله بن زياد جي حڪم هيٺ عمر بن سعد جي اڳواڻيءَ ۾ آيل هزارين سپاهين سان مقابلو ڪيو. ان واقعي کان پوءِ ڪربلا زيارت جو هڪ وڏو مرڪز بڻجي ويو. 1258ع ۾ بغداد جي زوال کان پوءِ شهر منگول سلطنت جي حڪمران هلاڪو خان جي قبضي هيٺ آيو. بعد ۾ ڪربلا مختلف سلطنتن جي حڪمراني هيٺ رهيو. پهرين سعودي رياست جي حملي کان پوءِ شهر کي ڪجهه عرصي لاءِ نيم خودمختيار حيثيت حاصل ٿي. 1843ع ۾ عثماني فوجن ڪربلا جو گهيرو ڪيو، جڏهن ته 1915ع ۾ هتي هڪ بغاوت ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ عثماني فوجون شهر مان نڪري ويون.
امام حسين روضو ۽ حضرت عباس روضو جي موجودگي سبب ڪربلا شيعه اسلام جي مقدس ترين شهرن مان هڪ آهي.[5]
[6] هر سال لکين شيعا مسلمان شهر جي زيارت لاءِ ايندا آهن.[7] امام حسين ۽ حضرت عباس بن علي جي شهادت جي ياد هر سال ڪروڙين مسلمان ملهائيندا آهن. عاشورا ۽ خاص طور تي اربعين جي زيارت دوران دنيا جي سڀ کان وڏي سالياني عوامي اجتماع مان هڪ ڪربلا ۾ منعقد ٿيندو آهي، جنهن ۾ لکين زائر پيدل سفر ڪري عراق ۽ دنيا جي لڳ ڀڳ 60 ملڪن مان شرڪت ڪندا آهن.[8][9][10]
نالي جو بنياد
[سنواريو]ڪربلا نالي جي بڻ بابت محققن مختلف رايا پيش ڪيا آهن. ڪن جي خيال موجب ڪربلا جو تعلق قديم ڪربلاتو (Karbalato) ٻوليءَ سان آهي، جڏهن ته ٻين محققن هن لفظ جي هجي ۽ لساني جوڙجڪ جي بنياد تي ان جي معنيٰ معلوم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.[11][12] انهن مان ڪجهه محققن جي راءِ آهي ته هي نالو قديم بابلي ڳوٺن جي هڪ مجموعي ڪار بابيل (Kar Babel) مان نڪتل آهي، جنهن ۾ نينوا، الغاضرية، ڪربلا (يا ڪرب إيلو)، النواويس ۽ الحير شامل هئا. انهن مان آخري نالو اڄ الحائر جي نالي سان مشهور آهي، جتي امام حسين بن علي جو روضو واقع آهي.
محقق ياقوت حموي موجب ڪربلا جي معنيٰ بابت ڪيترائي امڪان موجود آهن. سندس هڪ راءِ اها آهي ته اهو هنڌ، جتي امام حسين بن علي شهيد ٿيا، نرم زمين تي مشتمل هو، جنهن کي عربي ۾ الڪربلات چيو ويندو هو.
هڪ ٻي راءِ مطابق هي لفظ آشوري ٻوليءَ مان نڪتل آهي ۽ ٻن لفظن ڪرب ۽ إيلا جو مرڪب آهي. هتي ڪرب جي معنيٰ "ويجهڙائي"، "مقدس جڳهه" يا "ڪروبي فرشتا" ۽ إيلا جي معنيٰ "خدا" آهي؛ تنهنڪري ڪربلا جي معنيٰ "خدا جي مقدس جاءِ" يا "خدا جو گهر" ٿئي ٿي. هڪ ٻي لساني راءِ موجب هن لفظ جي معنيٰ "وڏي ڪرب" آهي، ۽ ان ۾ موجود لا جو جز قديم ميسوپوٽيميا جي لفظن (جهڙوڪ لوگال) ۾ ايندڙ لا/لو سان ڀيٽيو وڃي ٿو.[13][14][15][16]
شيعه اسلامي روايت موجب، حضرت علي بن ابي طالب ۽ حضرت محمد کان منقول ٻن حديثن ۾ ڪربلا جي نالي کي ڪرب (غم يا سخت تڪليف) ۽ بلا (آزمائش يا مصيبت) سان ڳنڍيو ويو آهي. هڪ ٻي روايت ۾ هن نالي کي حضرت نوح جي طوفان سان پڻ نسبت ڏني وئي آهي، جنهن کي قرآن ۾ "ڪرب عظيم" سان تعبير ڪيو ويو آهي.[17]
شيعه عقيدي موجب، جبرائيل حضرت محمد کي ڪربلا نالي جي حقيقي معنيٰ ٻڌائي، جيڪا ڪرب (عربي: كَرْب، "اهڙي زمين جيڪا گهڻي ڏک ۽ غم جو سبب بڻجندي") ۽ بلا (عربي: بَلاء، "آزمائشون ۽ مصيبتون") جي ميلاپ مان ٺهيل آهي.[18]
تاريخ
[سنواريو]مذهبي اهميت
[سنواريو]
ميسوپوٽيميا جو ذڪر قرآن مجيد ۾ پڻ اچي ٿو. ڪجهه شيعا مفسر هن آيت کي عراق ڏانهن اشارو سمجهن ٿا، جيڪو شيعن جي مقدس شهرن ڪوفو,[22][23] نجف, ڪربلا, ڪاظميه[lower-alpha 2] ۽ سامرا[25][26] سان لاڳاپيل آهي. اسلامي روايت موجب، حضرت ابراهيم ۽ حضرت لوط، جيڪي اسلام ۾ نبي مڃيا وڃن ٿا،[27] قديم عراقي شهر ڪوثا ۾ رهندا هئا[28] ۽ پوءِ "برڪت واري سرزمين" ڏانهن لڏي ويا.[29]
پوءِ اسان ابراهيم ۽ لوط کي انهيءَ سرزمين ڏانهن نجات ڏني، جنهن کي اسان سڀني جهانن لاءِ برڪت وارو بڻايو هو.
حضرت ابراهيم ۽ حضرت لوط جي روايت کان علاوه، قرآن مجيد ۾ جودي جبل,[30][31][32] بابل,[33][34] ۽ نينوا (يونس جو شهر) جو پڻ ذڪر موجود آهي.[19][20][21]
شيعا روايت ۾ امام حسين بن علي جي مزار کي غيرمعمولي اهميت حاصل آهي، ڇاڪاڻتہ امام حسين ۽ سندن ساٿي شهيدن کي خدا جي راهه ۾ جهاد جو اعليٰ نمونو تصور ڪيو وڃي ٿو. شيعا عقيدي موجب ڪربلا زمين جي سڀ کان مقدس هنڌن مان هڪ آهي. ان بابت ڪيترين ئي روايتن مان ڪجهه هيٺ ڏجن ٿيون.
فرشتي جبرائيل حضرت محمد کي فرمايو:[18]
ڪربلا، جتي توهان جو ڏوهٽو امام حسين بن علي ۽ سندس اهل بيت شهيد ٿيندا، زمين جي سڀ کان وڌيڪ برڪت واري ۽ مقدس علائقن مان هڪ آهي، ۽ اها جنت جي وادين مان هڪ وادي آهي.
چوٿين شيعا امام امام زين العابدين کان روايت آهي:[35]
الله تعاليٰ ڪربلا جي زمين کي ڪعبي جي زمين پيدا ڪرڻ کان چوويهه هزار سال اڳ ئي امن ۽ برڪت وارو حرم قرار ڏنو هو، ۽ ان کي پنهنجو مقدس مقام بڻايو. بيشڪ ڪربلا جنت جي باغن ۾ اهڙيءَ طرح چمڪندي، جيئن زمين وارن لاءِ تارن جي وچ ۾ روشن تارو چمڪندو آهي.
انهيءَ سلسلي ۾ امام جعفر صادق کان روايت آهي ته: الله تعاليٰ منهنجي ڏاڏي امام حسينؑ جي قبر جي مٽيءَ کي هر بيماري جي شفا ۽ هر خوف کان امان بڻايو آهي.[36] هڪ ٻي روايت موجب: امام حسين بن عليؑ جي پاڪ قبر جي مٽي پاڪ ۽ برڪت واري مُشڪ آهي. جيڪو ان کي استعمال ڪري، ان لاءِ اها هر بيماريءَ جي شفا آهي، ۽ جيڪڏهن اسان جو دشمن ان کي استعمال ڪري ته هو اهڙيءَ طرح ڳري ويندو، جيئن چرٻي ڳري وڃي ٿي.[37]
ڪربلا جي جنگ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪربلا جي جنگ
.jpg)
680ع (10 محرم 61هه) تي ڪربلا جي جنگ ڪوفي ڏانهن ويندڙ رستي جي ريگستان ۾ وڙهي وئي. امام حسين بن علي ۽ سندن ڀاءُ حضرت عباس بن علي کي مقامي بني اسد قبيلي دفن ڪيو. بعد ۾ اهو هنڌ مشهد الحسين جي نالي سان مشهور ٿيو. هي جنگ ان وقت شروع ٿي، جڏهن امام حسين يزيد اول جي بيعت ڪرڻ کان انڪار ڪيو. ڪوفي جي والي عبيدالله بن زياد، عمر بن سعد جي اڳواڻيءَ ۾ لڳ ڀڳ ٽيهه هزار سوار امام حسين جي مقابلي لاءِ موڪليا. امام حسين وٽ ڪا باقاعده فوج نه هئي؛ ساڻن فقط سندن خاندان ۽ ڪجهه وفادار ساٿي هئا، جن جو تعداد لڳ ڀڳ 73 هو، جن ۾ ڇهن مهينن جو علي اصغر بن حسين پڻ شامل هو.
عمر بن سعد جي لشڪر کي حڪم ڏنو ويو ته امام حسين ۽ سندن ساٿين کي پاڻي کان محروم رکيو وڃي ته جيئن هو بيعت تي مجبور ٿين. 9 محرم تي امام حسين بيعت کان انڪار ڪيو ۽ رات عبادت لاءِ گهرڻ جي درخواست ڪئي. 10 محرم تي صبح جي نماز کان پوءِ پاڻ پنهنجي ساٿين سان گڏ جنگ ۾ لٿا. هن جنگ ۾ سندن تقريباً سڀئي ساٿي، جن ۾ سندن فرزند علي اڪبر بن حسين، علي اصغر بن حسين ۽ ڀائيٽا قاسم بن حسن، عون بن عبدالله ۽ محمد بن عبدالله شامل هئا، شهيد ٿي ويا.[38]
63هه (683ع) ۾ يزيد، امام حسين جي بچيل اهل بيت کي قيد مان آزاد ڪيو. جڏهن ماڻهن کي معلوم ٿيو ته رسول الله ﷺ جي اولاد کي قتل ڪيو ويو آهي ته وڏي صدمو ۽ ناراضگي پيدا ٿي. مڪي ڏانهن ويندي اهل بيت ڪربلا ۾ شهيدن جي مزارن تي به آيا. 65هه (685ع) ۾ سليمان بن صرد خزاعي جي زيارت لاءِ اچڻ جو به ذڪر ملي ٿو. آهستي آهستي امام حسين جي مزار جي چوڌاري شهر آباد ٿيڻ لڳو ۽ زائرن جي ضرورتن سان گڏ وڌندو ويو. مختلف مسلمان حڪمرانن هن شهر ۽ روضن کي وسيع ڪيو، جيتوڻيڪ ڪيترائي ڀيرا حملي آورن انهن کي نقصان پڻ پهچايو. اصل روضو 850ع ۾ عباسي خليفي المتوڪل ڊهرائي ڇڏيو، پر 979ع ڌاري ٻيهر تعمير ٿيو. 1086ع ۾ باهه سبب جزوي نقصان کان پوءِ وري بحال ڪيو ويو.
ابتدائي جديد دور
[سنواريو]عثماني دور ۾ ڪربلا، نجف وانگر، پاڻيءَ جي شديد کوٽ جو شڪار رهي. ارڙهين صديءَ جي شروعات ۾ فرات مان حسينيه واهه تي بند ٻڌڻ کان پوءِ اها تڪليف گهڻي حد تائين ختم ٿي. 1737ع ۾ ڪربلا، اصفهان جي جاءِ تي شيعا علمي مرڪز بڻجي ويو. ارڙهين صديءَ جي وچ ڌاري شهر تي مشهور عالم يوسف البحراني جو علمي اثر غالب رهيو، جيڪو اخباري مذهب جو وڏو عالم هو. سندس وفات (1772ع) کان پوءِ اصولي فڪر وڌيڪ اثرائتو ٿيو.[39]
21 اپريل 1802ع تي ڪربلا تي وهابي حملو ٿيو، جڏهن پهرين سعودي رياست جي حڪمران عبدالعزيز بن محمد آل سعود جي حڪم هيٺ نجد مان آيل لڳ ڀڳ 12,000 وهابي لشڪر شهر تي حملو ڪيو.[40] حملي ۾ هزارين ماڻهو مارجي ويا ۽ امام حسين بن علي جي روضي جي گنبذ کي به نقصان پهتو.
ان کان پوءِ عثماني دور ۾ ڪربلا کي ڪجهه عرصي لاءِ نيم خودمختياري حاصل رهي. 1843ع ۾ عثماني فوج شهر جو گهيرو ڪري اندر داخل ٿي. هن ڪارروائي ۾ هزارين ماڻهو مارجي ويا، جنهن کان پوءِ ڪيترائي عالم ۽ شاگرد نجف منتقل ٿي ويا، جيڪو پوءِ شيعا مذهبي تعليم جو اهم مرڪز بڻجي ويو.[41]
جديد تاريخ
[سنواريو]
1915ع ۾ ڪربلا عثماني سلطنت خلاف بغاوت جو مرڪز بڻيو.[42] 1928ع ۾ شهر جي چوڌاري دلدلن کي ختم ڪرڻ لاءِ وڏو نيڪاليءَ وارو منصوبو مڪمل ڪيو ويو.[43]
2003ع ۾ عراق تي آمريڪي حملي کان پوءِ ڪربلا جي شهري ڪائونسل آمريڪي بحري فوج جي ليفٽيننٽ ڪرنل ميٿيو لوپز کي ميئر چونڊڻ جي ڪوشش ڪئي، ته جيئن سندس فوجي ۽ مالي وسيلا شهر ۾ موجود رهن.[44]
3 کان 6 اپريل 2004ع تائين ڪربلا سٽي هال جو دفاع جي نالي سان مشهور ويڙهه ٿي، جنهن ۾ مهدي آرمي جي ويڙهاڪن ۽ پولينڊ ۽ بلغاريا جي فوجين وچ ۾ سخت جهيڙا ٿيا.
14 اپريل 2007ع تي امام حسين جي روضي کان لڳ ڀڳ 600 فوٽ پري ڪار بم ڌماڪي ۾ 47 ماڻهو مارجي ويا ۽ 150 کان وڌيڪ زخمي ٿيا.[45]
19 جنوري 2008ع تي لڳ ڀڳ ويهه لک عراقي شيعا عاشورا جي موقعي تي ڪربلا پهتا. تقريب جي حفاظت لاءِ 20,000 فوجي ۽ پوليس مقرر ڪئي وئي، جڏهن ته بصره ۽ ناصريه ۾ ٿيل جهيڙن سبب مجموعي طور 263 ماڻهو مارجي ويا.[46]
جاگرافي
[سنواريو]ڪربلا ۾ لڳ ڀڳ 39 لک کجيءَ جا وڻ موجود آهن، جن مان 90 مختلف قسمن جون لڳ ڀڳ 160,000 ٽن کجورون پيدا ٿين ٿيون.[47] کجين جي تعداد جي لحاظ کان ڪربلا، سعودي عرب جي الاحساء نخلستان کان اڳتي نڪري دنيا جو سڀ کان وڏو کجين وارو نخلستان بڻجي ويو آهي.[47] هي شهر بغداد کان لڳ ڀڳ 100 ڪلوميٽر (62 mi) ڏکڻ-اولهه طرف واقع آهي.
آبهوا
[سنواريو]
ڪربلا ۾ گرم ريگستاني آبهوا رهي ٿي، جيڪا ڪوپن آبهوا درجيبندي موجب BWh درجي ۾ اچي ٿي. هتي اونهارو تمام گرم، ڊگهو ۽ خشڪ هوندو آهي، جڏهن ته سيارو نسبتاً نرم هوندو آهي. سالياني برسات جو لڳ ڀڳ سمورو حصو نومبر کان اپريل تائين پوندو آهي، پر ڪنهن به مهيني ۾ تمام گهڻي برسات نه پوندي آهي.
| موسمي رڪارڊ : ڪربلا (1991–2020ع) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مھينو | جنور: | فبرو: | مارچ | اپريل | مئي | جون | جولاء | آگسٽ | سيپ: | آڪٽو: | نومبر | ڊسمبر | سال |
| اوچي پد جي سراسري°C (°F) |
16.6 (61.9) |
19.5 (67.1) |
24.6 (76.3) |
31.3 (88.3) |
37.6 (99.7) |
42.4 (108.3) |
44.7 (112.5) |
44.7 (112.5) |
40.9 (105.6) |
34.2 (93.6) |
24.1 (75.4) |
18.3 (64.9) |
31.58 (88.84) |
| روزاني سراسري°C (°F) | 10.6 (51.1) |
12.9 (55.2) |
17.4 (63.3) |
23.9 (75) |
29.7 (85.5) |
33.9 (93) |
36.4 (97.5) |
35.9 (96.6) |
32.3 (90.1) |
26.2 (79.2) |
17.7 (63.9) |
12.3 (54.1) |
24.1 (75.38) |
| گھٽ پد جي سراسري°C (°F) |
6.0 (42.8) |
8.0 (46.4) |
12.1 (53.8) |
17.9 (64.2) |
23.5 (74.3) |
27.6 (81.7) |
29.8 (85.6) |
29.3 (84.7) |
25.6 (78.1) |
20.1 (68.2) |
12.1 (53.8) |
7.4 (45.3) |
18.28 (64.91) |
| سراسري پرسپييئيشن mm (انچ) | 17.6 (0.693) |
14.5 (0.571) |
14.1 (0.555) |
11.9 (0.469) |
2.4 (0.094) |
0.0 (0) |
0.0 (0) |
0.0 (0) |
0.3 (0.012) |
4.1 (0.161) |
14.8 (0.583) |
13.8 (0.543) |
93.5 (3.681) |
| نسبتي گھم جي سراسري
(%) |
72.1 | 60.7 | 49.8 | 42.5 | 34.1 | 28.2 | 28.6 | 30.2 | 34.9 | 44.7 | 61.5 | 70.5 | 46.48 |
| Source: [48] | |||||||||||||
معيشت
[سنواريو]ڪربلا شيعا مسلمانن لاءِ هڪ اهم زيارتي مرڪز آهي، خاص طور محرم جي مقدس مهيني دوران. ڪربلا ۾ هوٽلن ۽ سياحتي ريسٽورنٽن جي انجمن جي نائب صدر اظهر الڪلاش موجب، عراق جي ٻين شهرن جي ڀيٽ ۾ ڪربلا ۾ هوٽلن جو تعداد سڀ کان وڌيڪ آهي. شهر ۾ مختلف درجن جون لڳ ڀڳ 900 هوٽلون موجود آهن، جيڪي سڄي عراق جي هوٽلن جو لڳ ڀڳ ٽيون حصو بڻجن ٿيون. سندس چوڻ موجب ڪجهه هوٽلن بابت شهري بچاءَ واري اداري حفاظتي خدشا ظاهر ڪيا آهن، پر گهڻيون هوٽلون لاڳو ضابطن ۽ هدايتن تي عمل ڪن ٿيون.[49]
شهر جي سياحتي معيشت تي طلب ۽ فراهميءَ جو نمايان اثر پوي ٿو. زيارتن جي موسم دوران هوٽلن ۽ ٽرانسپورٽ جون قيمتون وڌي وڃن ٿيون. عام ڏينهن ۾ ڪربلا ۾ هڪ رات لاءِ هوٽل جو گهٽ ۾ گهٽ اگهه لڳ ڀڳ 10 آمريڪي ڊالر هوندو آهي، جڏهن ته عاشورا دوران اهو 50 ڊالرن تائين پهچي سگهي ٿو. اربعين جي زيارت دوران وڏي طلب سبب اهي اگهه ٻيڻا به ٿي سگهن ٿا. اربعين کي هوٽل مالڪن لاءِ سڄي سال جي سڀ کان اهم زيارتي موسم سمجهيو وڃي ٿو. زيارت ۽ مذهبي سياحت شهر جي هوٽلن، زراعت، واپار، ٽرانسپورٽ ۽ ٻين خدمتي شعبن ۾ روزگار ۽ اقتصادي سرگرمين کي هٿي ڏين ٿيون.
ڪربلا تيل صاف ڪرڻ وارو ڪارخانو روزانو 140,000 بيرل تيل صاف ڪرڻ جي گنجائش رکي ٿو ۽ چئن ڏهاڪن دوران عراق جو سڀ کان وڏو تيل صاف ڪرڻ وارو منصوبو آهي.[50] ڪارخاني مارچ 2024ع جي وچ ڌاري واپاري پيداوار شروع ڪئي، جڏهن شروعاتي طور اهو پنهنجي مجموعي گنجائش جي 60 سيڪڙو تي ڪم ڪري رهيو هو. ان وقت آگسٽ 2024ع تائين مڪمل پيداواري گنجائش حاصل ڪرڻ جو منصوبو مقرر ڪيو ويو هو.[50] اندازي موجب هي ڪارخانو عراق جي پيٽروليم شين جي ضرورتن جو لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو پيدا ڪري سگهي ٿو ۽ ساليانو لڳ ڀڳ 3 ارب آمريڪي ڊالر آمدني پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو.[50]
ثقافت
[سنواريو]مذهبي سياحت
[سنواريو]
.jpg)
ڪربلا، نجف سان گڏ، شيعا مسلمانن لاءِ دنيا جي اهم ترين مذهبي زيارتي شهرن مان هڪ آهي. صدام حسين جي حڪومت جي خاتمي کان پوءِ شهر ۾ مذهبي سياحت ۾ نمايان واڌ آئي، جنهن سان مقامي سياحتي صنعت به تيزيءَ سان ترقي ڪئي.[51]
ڪربلا جا اهم مذهبي ۽ سياحتي ماڳ هي آهن:
- حضرت عباس جو روضو
- امام حسين جو روضو
- فرات درياهه
- موجده جا آثار، جيڪي شهر کان لڳ ڀڳ 40 ڪلوميٽر (25 miles) اولهه طرف واقع آهن.[52][53]
اربعين جي زيارت هر سال ڪربلا ۾ ٿيندڙ هڪ عظيم مذهبي اجتماع آهي، جنهن کي دنيا جي سڀ کان وڏن پُرامن اجتماعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. 2017ع ۾ لڳ ڀڳ 3 ڪروڙ ماڻهن هن زيارت ۾ شرڪت ڪئي.
6 سيپٽمبر 2023ع تي سرڪاري انگن اکرن موجب ڏهن ڏينهن جي عرصي دوران زائرن جو تعداد 2 ڪروڙ 20 لک کان وڌي ويو، جنهن سان اربعين دنيا جو سڀ کان وڏو ۽ پُرامن عوامي اجتماع بڻجي ويو. هن زيارت ۾ وڏي انگ ۾ شيعا مسلمان شرڪت ڪندا آهن، جڏهن ته ڪيترائي سني مسلمان ۽ عيسائي پڻ امام حسين کي عقيدت پيش ڪرڻ لاءِ ڪربلا اچن ٿا.
هو اِز حسين؟ (Who Is Hussain) نالي خيراتي تنظيم، جيڪا ڪربلا سان لاڳاپيل آهي، تقريباً 50 هزار رت جا عطيا گڏ ڪري چڪي آهي، جن جي نتيجي ۾ هڪ لک 40 هزار کان وڌيڪ زندگيون بچائڻ ۾ مدد ملي آهي. ان کان علاوه تنظيم 7 لک کان وڌيڪ ماڻهن کي خوراڪ فراهم ڪري چڪي آهي. اربعين دوران تنظيم جون رضاڪار ٽيمون دنيا جي مختلف ملڪن، جن ۾ آمريڪا، فرانس، برطانيا، پاڪستان، لبنان ۽ ڪيترائي آفريقي ملڪ شامل آهن، رت جي عطين، کاڌي، پيئڻ جي پاڻي ۽ حفاظتي ماسڪن جي ورڇ جهڙيون انساني ڀلائي جون خدمتون سرانجام ڏين ٿيون.
رانديون
[سنواريو]ڪربلا فٽبال ڪلب ڪربلا جو هڪ پيشه ور فٽبال ڪلب آهي، جيڪو عراق اسٽارز ليگ ۾ حصو وٺي ٿو، جيڪا عراقي فٽبال ليگ نظام جي سڀ کان مٿانهين ڊويزن آهي.
ڪربلا اسپورٽس سٽي، جيڪو ڪربلا شهر جي ڏکڻ ۾ واقع آهي، هڪ وڏو راندين جو مرڪز آهي. هن ڪمپليڪس ۾ 30,000 تماشائين جي گنجائش وارو ڪربلا انٽرنيشنل اسٽيڊيم، 2,000 تماشائين جي گنجائش وارو هڪ ننڍو فٽبال اسٽيڊيم، تربيتي فٽبال ميدان، ترڻ جو هال ۽ هڪ هوٽل پڻ شامل آهن.
تعليم
[سنواريو]يونيورسٽيون
[سنواريو]ڪربلا يونيورسٽي، جيڪا 1 مارچ 2002ع تي قائم ڪئي وئي، علمي انتظام، انساني وسيلن ۽ سائنسي تحقيق جي لحاظ کان عراق جي نمايان يونيورسٽين مان هڪ آهي.[54]
اهل البيت يونيورسٽي جو بنياد سيپٽمبر 2003ع ۾ ڊاڪٽر محسن باقر محمد صالح القزويني وڌو. هن يونيورسٽي ۾ ڇهه اهم فئڪلٽيون آهن: قانون، فنون، اسلامي علوم، ميڊيڪل ۽ صحت ٽيڪنالاجي، فارمييسي ۽ ڏندن جي طب.[55]
وارث الانبياء يونيورسٽي، جيڪا امام حسين جي روضي جي سرپرستي هيٺ ڪربلا ۾ 2017ع ۾ قائم ڪئي وئي، انجنيئرنگ، انتظاميا، معاشيات، قانون ۽ پئٿالاجي جون فئڪلٽيون رکي ٿي. هن يونيورسٽي 2017–2018ع جي تعليمي سال ۾ شاگردن جي پهرين بيچ کي داخلا ڏني.[56]
حوزو
[سنواريو]حوزو شيعا اسلامي تعليمي ادارا آهن، جيڪي ڪنهن وڏي آيت الله يا عالمن جي گروهه جي نگراني هيٺ هلن ٿا. انهن جو مقصد شيعا مسلمانن کي ديني تعليم ڏيڻ ۽ کين عالم (ديني عالم) بڻجڻ لاءِ اعليٰ مذهبي تربيت فراهم ڪرڻ آهي.
شروعاتي دور ۾ ڪربلا جا حوزا گهڻو ڪري ايراني ۽ ترڪ عالمن تي مشتمل هئا. 1830ع ۾ شريف العلماء مازندراني جي وفات ۽ 1843ع ۾ عثماني حڪومت پاران شيعن تي ٿيل جبر سبب ڪيترائي عالم نجف منتقل ٿي ويا، جتي اڳ ئي هڪ وڏو حوزو موجود هو.[57] ان لڏپلاڻ جي نتيجي ۾ نجف جو حوزو شيعا اسلامي قيادت ۽ ديني تعليم جو مرڪزي ادارو بڻجي ويو.[58]
اڄ به ڪربلا ۾ حوزا موجود آهن، جهڙوڪ علامه ابن فهد اسڪول، پر انهن جو اثر ۽ اهميت نجف جي حوزي جي مقابلي ۾ نسبتاً گهٽ آهي.
بنيادي ڍانچو
[سنواريو]هوائي اڏا
[سنواريو]ڪربلا ۾ هيٺيان هوائي اڏا شامل آهن:[59]
- ڪربلا اتر اوڀر هوائي اڏو[60]
- ڪربلا بين الاقوامي هوائي اڏو[61] (ڪربلا جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع)
شهرن جي وچ ۾ تيز رفتار ريلوي نظام
[سنواريو]فيبروري 2024ع ۾ عراقي قومي سيڙپڪاري ڪميشن (NIC) ڪربلا ۽ نجف جي وچ ۾ تيز رفتار ريل تعمير ڪرڻ جو منصوبو پيش ڪيو. منصوبو مڪمل ٿيڻ کان پوءِ اها ريل هر ڪلاڪ لڳ ڀڳ 25,000 مسافرن کي کڻي وڃڻ جي گنجائش رکندي.[62][63]
بين الاقوامي لاڳاپا
[سنواريو]ڀيڻ شهر
[سنواريو]2020ع تائين، ڪربلا جا هيٺيان ٻه ڀيڻ شهر آهن:
ڪربلا شهر جا مشهور محلا
[سنواريو]- باب السلامة
- باب الطاق
- باب بغداد
- باب الخان
- باب مخيّم
- باب نجف
وڌيڪ مطالعو
[سنواريو]اوڻيهين صديءَ ۾ شايع ٿيل
[سنواريو]ويهين صديءَ ۾ شايع ٿيل
[سنواريو]- Peters, John Punnett (1911). . Encyclopædia Britannica. جلد 15 (11th ڇاپو). ص. 753–754.
ايڪويهين صديءَ ۾ شايع ٿيل
[سنواريو]- C. Edmund Bosworth, مرتب (2007). "Karbala". Historic Cities of the Islamic World. Leiden: ڪوننڪليڪه برل.
- Michael R.T. Dumper; Bruce E. Stanley, مرتب (2008), "Karbala", Cities of the Middle East and North Africa, Santa Barbara, USA: ABC-CLIO
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Karbala". Collins English Dictionary. HarperCollins. 30 July 2019 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Karbala". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. اصل نسخو مان 2020-03-22 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ "Karbala, Iraq Metro Area Population 1950-2024". www.macrotrends.net. 2024-06-18 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Population of cities in Iraq 2024 - StatisticsTimes.com". statisticstimes.com. 2025-03-12 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Shimoni, Yaacov; Levine, Evyatar (1974). Political Dictionary of the Middle East in the 20th Century. Quadrangle/The New York Times Book Co. ص. 160. ISBN 9780812904017.
- ↑ Aghaie, Kamran Scot (2004). The Martyrs of Karbala: Shi'i Symbols and Rituals in Modern Iran. University of Washington Press. ص. 10–11. ISBN 9780295984551.
- ↑ Paul Grieve (2006). A Brief Guide to Islam: History, Faith and Politics: The Complete Introduction. Carroll and Graf Publishers. ص. 212. ISBN 9780786718047.
- ↑ Peacock, Ruth (2024-08-26). "Millions join the Arbaeen pilgrimage in Iraq, the biggest annual gathering on earth". Religion Media Centre (برطانوي انگريزي ۾). 2026-02-14 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Arba'een Pilgrimage; world's largest annual public gathering". ABNA English (انگريزي ۾). 2023-08-30. 2026-02-14 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Interactive Maps: Sunni & Shia: The Worlds of Islam". PBS. June 9, 2017 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "موقع وتسمية كربلاء من خلال أقوال الإمام الحسين عليه السلام". University of Kerbala (عربي ۾). 2023-07-31. 2025-10-20 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "الاسماء التأريخية لمدينة كربلاء المقدسة". مركز كربلاء للدراسات والبحوث (عربي ۾). 2025-10-20 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Al-Rahim, Abd al-Hussein Mahdi. "The Etymology of the Name of Karbala and its Location." Al-Sibt Scientific Refereed Journal, Karbala Center for Studies and Research, vol. 1, no. 1, 2015, pp. 15–65.
- ↑ Electronic Pennsylvania Sumerian Dictionary, University of Pennsylvania Museum, psd.museum.upenn.edu/epsd/e3389.html.
- ↑ Gelb, Ignace Jay, Benno Landsberger, A. Leo Oppenheim, Erica Reiner, and Verlag JJ Augustin, eds. Assyrian Dictionary. Vol. 1, no. 1. The Institute, 1956.
- ↑ "مركز كربلاء للدراسات والبحوث | Etymology of the name Karbala and its location... A specialized study published by Karbala Center - Part One". www.c-karbala.com. 2025-07-06 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Al-Rahim, Abd al-Hussein Mahdi. "The Etymology of the Name of Karbala and its Location." Al-Sibt Scientific Refereed Journal, Karbala Center for Studies and Research, vol. 1, no. 1, 2015, pp. 15–65.
- 1 2 al-Qummi, Ja'far ibn Qūlawayh (2008). Kāmil al-Ziyārāt. Sayyid Mohsen al-Husaini al-Mīlāni پاران ترجمو ڪيل. Shiabooks.ca Press. ص. 545.
- 1 2 Quran 10:98
- 1 2 Summarized from the book of story of Muhammad by Ibn Hisham Volume 1 pg.419–421
- 1 2 "Three Day Fast of Nineveh". Syrian orthodox Church. اصل نسخو مان 2012-10-25 تي محفوظ ڪيل. 1 February 2012 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Tabatabaei, Sayyid Mohammad Hosayn (1979). Shi'ite Islam. Suny Press. ص. 192. ISBN 978-0-87395-272-9.
- ↑ al-Qummi, Ja'far ibn Qūlawayh (2008). Kāmil al-Ziyārāt. Sayyid Mohsen al-Husaini al-Mīlāni پاران ترجمو ڪيل. Shiabooks.ca Press. ص. 66–67.
- ↑ "Kadhimiya". Encyclopaedia of Iranian Architectural History (فارسي ۾). اصل نسخو مان 3 October 2015 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ "History of the Shrine of Imam Ali al-Naqi & Imam Hasan Al-Askari, Peace Be Upon Them". Al-Islam.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 February 2006 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2006 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Unesco names World Heritage sites". BBC News. 2007-06-28. 2010-05-23 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Wheeler, Brannon M. (2002). Prophets in the Quran: an introduction to the Quran and Muslim exegesis. Comparative Islamic studies. Continuum International Publishing Group. ص. 1–393. ISBN 978-0-8264-4957-3.
- ↑ History of Islam, volume 1, by Professor Masudul Hasan.[صفحو گهربل]سانچو:Edition needed
- ↑ Quran 21:51
- ↑ Quran 11:44
- ↑ Quran 23:23
- ↑ J. P. Lewis, Noah and the Flood: In Jewish, Christian, and Muslim Tradition, The Biblical Archaeologist, December 1984, p.237
- ↑ Quran 2:102
- ↑ Morris Jastrow, Ira Maurice Price, Marcus Jastrow, Louis Ginzberg, and Duncan B. MacDonald; "Babel, Tower of", Jewish Encyclopedia; Funk & Wagnalls, 1906.
- ↑ al-Qummi, Ja'far ibn Qūlawayh (2008). Kāmil al-Ziyārāt. Sayyid Mohsen al-Husaini al-Mīlāni پاران ترجمو ڪيل. Shiabooks.ca Press. ص. 534.
- ↑ Amali by Shaykh Tusi, vol. 1 pg. 326
- ↑ Mustadrakul Wasail, vol. 10, pg 339-40 tradition 2; Jadid Makarimul Akhlaq pg.189; Beharul Anwaar vol. 101, tradition 60
- ↑ al-Tabari, Muhammad ibn Jarir – History of the Prophets and Kings; Volume XIX The Caliphate of Yazid ibn Muawiyah, translated by I.K.A Howard, SUNY Press, 1991
- ↑ Juan Cole, Sacred Space and Holy War, IB Tauris, 2007, pp. 71–72.
- ↑ Staff writers. "The Saud Family and Wahhabi Islam, 1500–1818". www.au.af.mil. اصل نسخو مان March 17, 2004 تي محفوظ ڪيل. 8 August 2016 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Cole, Juan R.I. and Moojan Momen. 1986. "Mafia, Mob and Shiism in Iraq: The Rebellion of Ottoman Karbala 1824–1843." Past & Present, No. 112.
- ↑ Tauber, Eliezer (2014-03-05). The Arab Movements in World War I (انگريزي ۾). Routledge. ص. 30. ISBN 9781135199784.
- ↑ Report by His Britannic Majesty's Government to the Council of the League of Nations on the Administration of Iraq 1927–28. ص. 177.
- ↑ Mattis, James N. (2019). Call Sign Chaos: Learning to Lead. ص. 112.
- ↑ Hamourtziadou, Lily (2007-04-15). "A Week in Iraq". iraqbodycount.org.
- ↑ "Iraqi Shia pilgrims mark holy day". 19 January 2008 – BBC News وسيلي.
- 1 2 admin (2024-10-19). "Iraq's Agricultural Triumph - Karbala Becomes the World's Largest Palm Oasis". Trade In Iraq (انگريزي ۾). 2025-02-23 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Kerballa" (CSV). قومي سامونڊي ۽ فضائي انتظاميا. 2 August 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Al-Abbas Holy Shrine opens al-'Afaf Shopping Center in Karbala – International Shia News Agency" (آمريڪي انگريزي ۾). 2018-08-18. 2025-02-23 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 "Iraq's Karbala oil refinery to produce 70% of country's petroleum products and generate $3bn in revenue". Shafaq News (انگريزي ۾). 2025-02-23 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Iraq's holy cities enjoy boom in religious tourism". Al Arabiya. 4 April 2013.
- ↑ منارة موجدة «مَعلَمٌ حددت وظيفته تسميته». Al-Shirazi. Retrieved January 5, 2018.
- ↑ الآثار منارة موجدة آرڪائيو ڪيا ويا 2020-12-02 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Holy Karbala. Retrieved January 5, 2018.
- ↑ "Karbala University: A General View". University of Karbala. اصل نسخو مان 2017-10-10 تي محفوظ ڪيل. 2017-04-21 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Ahl Al Bayt University Website". Ahl Al Bayt University. 2019-11-23 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Ali Tekmaji (September 20, 2017). "Karbala opens new advanced academic university". Imam Hussein Holy Shrine (International Media). September 23, 2017 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "مركز الأبحاث العقائدية". مركز الأبحاث العقائدية (عربي ۾). 2025-10-20 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Litvak, Meir (1998). Shi'i Scholars of Nineteenth Century: The Ulama of Najaf and Karbala. United Kingdom: Cambridge University Press. ص. 51–141. ISBN 0-521-62356-1.
- ↑ "$500 Million Airport Scandal Exposes Industrial Scale Corruption in Holy Karbala". Foreign Relations Bureau – Iraq. 2017-03-07. 2018-11-21 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Karbala Northeast (Imam Hussein) Airport". CAPA Centre for Aviation. 2018-11-20 تي حاصل ڪيل.
- ↑ MEED. جلد 42. Economic East Economic Digest. 2018. ص. 38–48.
- ↑ "Iraqi government opens two rail project tenders". Railway Technology.
- ↑ "Work on high-speed train project linking Holy Karbala to Holy Najaf to begin soon, ministry says". ShiaWaves.
- ↑ "Town Twinning". mashhad.ir. Mashhad. اصل نسخو مان 2020-10-27 تي محفوظ ڪيل. 2020-06-22 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Tabriz and Shanghai agree to be sister cities". tabriz.ir. Tabriz. 2019-05-06. اصل نسخو مان 2021-01-28 تي محفوظ ڪيل. 2020-06-22 تي حاصل ڪيل.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو] |
وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Karbala. |
ڪربلا سفري راهنما منجانب وڪي سفر Wikivoyage
- ڪربلا جا شيعا روضا آرڪائيو ڪيا ويا 2009-06-18 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. – Sacred Destinations
- ڪربلا بابت شيعا شاعري آرڪائيو ڪيا ويا 6 November 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
- ڪربلا – انسانيت لاءِ هڪ سبق آرڪائيو ڪيا ويا 2013-06-18 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (محفوظ ڪيل نسخو)
- ڪربلا بابت قول ۽ چوڻيون آرڪائيو ڪيا ويا 2016-03-07 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ڪربلا ۽ شهادت آرڪائيو ڪيا ويا 2021-05-12 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ڪربلا – حقيقتون ۽ افسانا
- ڪربلا: واقعن جو سلسلو
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Articles containing عربي-language text
- Pages using multiple image with auto scaled images
- Coordinates on Wikidata
- سانچا
- Pages using infobox settlement with unknown parameters
- Articles with Respell capitalisation issues (uppercase input)
- Articles with Respell capitalisation issues (lowercase input)
- CS1 برطانوي انگريزي-language sources (en-gb)
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- CS1 عربي-language sources (ar)
- CS1 فارسي-language sources (fa)
- سڀئي مقالا نامڪمل حوالن سان
- نامڪمل حوالن وارا مقالا from September 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- CS1 آمريڪي انگريزي-language sources (en-us)
- CS1 maint: location missing publisher
- CS1 فرانسيسي-language sources (fr)
- Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference
- Commons link is locally defined
- Commons category wi local airtin different than on Wikidata
- VIAF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- BNF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- ڪربلا
- مقدس شهر
- شيعن جا مقدس شهر
- ڪربلا گورنري ۾ آباديون
- عراق جي ضلعن جا صدر مقام
- عراق جا شهر
- حسين بن علي جا ساٿي
- ڪربلا گورنري
- اسلام
- عراق
- تاريخ اسلام
- مقدس اسلامي ماڳ
- اسلامي جایون
- عراق ۾ شهر