ڪتريندڙ

روڊنٽ (Rodents) مماليه جانورن جو هڪ اهڙو گروهه آهن جن جي سڃاڻپ انهن جي مسلسل وڌندڙ اڳين ڏندن (Incisors) مان ٿيندي آهي. مماليه جانورن جي ڪل قسمن مان اٽڪل 40 سيڪڙو جو تعلق هن گروپ (Order Rodentia) سان آهي. انهن ۾ ڪوئا، ڳورڙا (Squirrels)، بيور (Beavers)، ۽ پورڪيوپائن (ڪنڊي واري ٻلي) شامل آهن.

جسماني بناوت ۽ ڏند

روڊنٽس جي سڀ کان اهم خصوصيت انهن جا ڏند آهن:

ڪتريندڙ ڏند: انهن جي مٿئين ۽ هيٺئين ڄاڙيءَ ۾ هڪ هڪ جوڙو اهڙن ڏندن جو هوندو آهي جيڪي سڄي عمر وڌندا رهندا آهن.
استعمال: اهي جانور پنهنجي ڏندن کي کاڌو ڪترڻ، दुٻيون (Burrows) کوٽڻ، ۽ دفاع لاءِ استعمال ڪندا آهن.
گليئرز (Glires): روڊنٽس ۽ خرگوش (Lagomorpha) پاڻ ۾ ويجها مٽ مائٽ آهن، پر خرگوش جي مٿئين ڄاڙيءَ ۾ ڏندن جا ٻه جوڙا هوندا آهن.

ماحوليات ۽ ورڇ

انٽارڪٽيڪا کان سواءِ روڊنٽس دنيا جي هر کنڊ تي موجود آهن. اهي مختلف ماحولن ۾ رهي سگهن ٿا:

زميني ۽ زيرِ زمين: ڪجهه کڏون کوٽي زمين اندر رهن ٿا (Fossorial).
وڻن تي رهندڙ: جهڙوڪ ڳورڙا (Arboreal).
آبي: جهڙوڪ بيور جيڪي پاڻيءَ ۾ رهن ٿا (Semiaquatic).

انساني زندگيءَ تي اثر

روڊنٽس جا انسانن تي ٻن قسمن جا اثر آهن:

فائدا: ڪيترن ئي روڊنٽس کي پالتو جانور طور رکيو ويندو آهي (جهڙوڪ هيمسٽر) ۽ ليبارٽريءَ ۾ طبي تحقيق لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
نقصان: ڪوئن جا ڪجهه قسم فصلن ۽ گودامن ۾ رکيل کاڌي کي نقصان پهچائيندا آهن ۽ مختلف بيماريون (جهڙوڪ طاعون) پکيڙڻ جو سبب بڻجن ٿا. ڪجهه ٻيٽن تي اهي "جارحيت پسند" (Invasive) ثابت ٿيا آهن ۽ ٻين مقامي پکين جي نسل جي خاتمي جو سبب بڻيا آهن.

اهم مثال

جانور جو نالو	خاصيت
ڪوئو (Rat/Mouse)	سڀ کان وڌيڪ عام روڊنٽ
بيور (Beaver)	پاڻيءَ ۾ بند (Dam) ٺاهڻ لاءِ مشهور
ڪيپي بيرا (Capybara)	دنيا جو سڀ کان وڏو روڊنٽ
ڳورڙو (Squirrel)	وڻن تي رهندڙ ۽ ٻج گڏ ڪندڙ

حوالا