ڪاوڙ

غصو يا ڪاوڙ هڪ انتهائي جذباتي حالت آهي جنهن ۾ ڪنهن محسوس ڪيل اشتعال، تڪليف يا خطري جي جواب ۾ سخت، ناخوشگوار ۽ عدم تعاون وارو ردعمل شامل هوندو آهي.^[1]

ڪاوڙ محسوس ڪندڙ شخص اڪثر جسماني اثرن جو تجربو ڪندو آهي، جهڙوڪ دل جي رفتار ۾ واڌارو، بلڊ پريشر جو وڌڻ، ۽ اسٽريس هارمونز جهڙوڪ ايڊرينالين (adrenaline) ۽ نار ايڊرينالين (noradrenaline) جي سطح ۾ اضافو.^[2] ڪجهه ماهر غصي کي هڪ اهڙي جذبي طور ڏسن ٿا جيڪو لڙو يا ڀڄو (fight or flight) ردعمل کي تحريڪ ڏئي ٿو.

غصي جا ڪيترائي جسماني ۽ ذهني نتيجا ٿي سگهن ٿا. غصي جو ٻاهرئين اظهار چهري جا تاثرات، جسماني ٻولي، جسماني ردعمل، ۽ ڪڏهن ڪڏهن کليل جارحيت ۾ ڏسي سگهجي ٿو.

نفسيات ۽ سماجيات

نفسيات جا ماهر غصي جا ٽي قسم تسليم ڪن ٿا:^[3]

تڪڙو ۽ اوچتو غصو: هي پاڻ کي بچائڻ جي جبلت سان جڙيل آهي. هي انسانن ۽ ٻين جانورن ۾ عام هوندو آهي ۽ تڏهن ٿيندو آهي جڏهن جاندار پاڻ کي قيد يا تڪليف ۾ محسوس ڪري.
ٺهرايل ۽ سوچيل سمجهيل غصو: هي ٻين طرفان ڪيل ارادي نقصان يا ناانصافي واري ورتاءُ جو ردعمل هوندو آهي.
مزاجي غصو: هي جبلت جي بجاءِ شخصيت جي خاصيتن (جهڙوڪ چڙچڙائپ) سان وڌيڪ تعلق رکي ٿو.

غصو جڏهن ضابطي کان ٻاهر ٿي وڃي ته اهو ذاتي يا سماجي ڀلائي تي منفي اثر وجهي سگهي ٿو ۽ صحت لاءِ نقصانڪار ثابت ٿي سگهي ٿو.

لاڳاپيل تصورن جي وچ ۾ فرق

ريمنڊ نواڪو غصي کي ٽن طريقن ۾ ورهايو آهي: ادراڪي (سوچ)، جسماني-تاثراتي (ڇڪتاڻ)، ۽ ورتاءُ وارو (مخالفت).

لفظ بيزاري (annoyance) ۽ رڙ/طيش (rage) هڪ ئي تسلسل جا ٻه انتها آهن: معمولي چڙ هڪ ڇيڙي تي ۽ سخت ڪاوڙ ٻئي ڇيڙي تي. طيش يا سخت ڪاوڙ کي اڪثر "جذبات کي پروسيس ڪرڻ جي نااهلي" طور ڏٺو ويندو آهي.

مثال

غصي جا منفي اظهار	سبب/دليل
حد کان وڌيڪ حفاظتي جبلت ۽ دشمني	ڪنهن نقصان کان بچڻ يا شئي کسي وڃڻ جو خوف.
حقداري (Entitlement) ۽ مايوسي	ڪارڪردگي ۾ تبديلي کي روڪڻ لاءِ.
ڊيڄارڻ ۽ جواز پيش ڪرڻ	پنهنجون ضرورتون پوريون ڪرڻ لاءِ.

خاصيتون

وليم ڊيفور غصي کي هڪ "پريشر ڪوڪر" سان تشبيھ ڏني آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اسان جذبات کي صرف هڪ خاص حد تائين دٻائي سگهون ٿا جنهن کان پوءِ اهو ڦاٽي پوندو آهي.^[4]

غصي جي اظهار کي ٽن حصن ۾ ورهايو وڃي ٿو: مظلومانه/غير فعال غصو (passive anger)، **جارحاڻو غصو** (aggressive anger)، ۽ اعتمادي غصو (assertive anger).

غير فعال غصو (Passive anger)

ان جا ڪجهه طريقا هي آهن:

بي حسي: ڪنهن کي نظرانداز ڪرڻ، هٿرادو مرڪ ڏيڻ، يا ضرورت کان وڌيڪ سمهڻ.
ٽال مٽول: بحران ۾ پٺي ڦيرائڻ، تڪرار کان بچڻ.
شڪست پسندي: پاڻ کي يا ٻين کي ناڪاميءَ لاءِ تيار ڪرڻ، معمولي ڳالهين تي مايوسي ڏيکارڻ پر اهم ڳالهين کي نظرانداز ڪرڻ.
نفسياتي هيراڦيري: ماڻهن کي اشتعال ڏياري پاڻ پري ٿي وڃڻ، جذباتي بليڪ ميلنگ، ڪوڙا لڙڪ وهائڻ.
خفيه ورتاءُ: پٺيان گلا ڪرڻ، اکيون نه ملائڻ، چوري ڪرڻ يا گمنام شڪايتون ڪرڻ.

جارحاڻو غصو (Aggressive anger)

ان جون علامتون هي آهن:

ڌمڪائڻ (Bullying): سڌي سنئين ڌمڪي ڏيڻ، بي عزتي ڪرڻ، رڙيون ڪرڻ.
تباهي: شين کي ٽوڙڻ، جانورن تي تشدد، ٻارن سان بدسلوڪي، سخت نشي واپرائڻ.
وڏائي (Grandiosity): هر وقت مرڪزي ڌيان گهرڻ، ٻين جي ڳالهه نه ٻڌڻ، پاڻ کي مٿانهون سمجهڻ.
تڪليف پهچائڻ: جسماني تشدد، نسل پرستي، گاريون ڏيڻ، ٻين جي احساسن کي نظرانداز ڪرڻ.
خطرناڪ ورتاءُ: تيز گاڏي هلائڻ، تيز ڳالهائڻ، بي پرواهي سان پئسا خرچ ڪرڻ.

اعتمادي غصو (Assertive anger)

ملامت (Blame): جڏهن ڪو غلط ڪم ڪري ته کيس سختي سان ٽوڪڻ، جيڪو عام طور تي نظم و ضبط لاءِ هوندو آهي.
سزا: ڪنهن کي سندس غلطي تي عارضي سزا ڏيڻ، جهڙوڪ ٻار کي وڊيو گيم کان روڪڻ.
سختي: ڪنهن جي ورتاءُ تي آواز بلند ڪري ناپسنديدگي جو اظهار ڪرڻ ته جيئن اصلاح ٿي سگهي.

غصي جي اظهار جا ڇهه طول و عرض

افريم فرنينڊس غصي جي اظهار جا ڇهه طول و عرض سڃاڻپ ڪيا آهن. اهي غصي جي سمت، ردعمل، شدت ۽ مقصد سان تعلق رکن ٿا. انهن جي ذريعي ڪنهن به شخص جي غصي جي انداز جو پروفائل تيار ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ ڦاٽندڙ غصو، دٻايل غصو، يا تعميري غصو.^[5]

حوالا

↑ Videbeck, Sheila L. (2006). Psychiatric Mental Health Nursing (3rd ڇاپو). Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-6033-1.
↑ "Anger definition". Medicine.net. 2008-04-05 تي حاصل ڪيل.
↑ Paul M. Hughes, "Anger", Encyclopedia of Ethics, Vol I, Second Edition, Rutledge Press
↑ DeFoore, William (1991). Anger: Deal with It, Heal with It, Stop It from Killing You. Health Communications, Inc. ISBN 978-1-55874-162-1.
↑ Fernandez, E. (2008). "The angry personality: A representation on six dimensions of anger expression". In G.J .Boyle, D. Matthews & D. Saklofske (eds.). International Handbook of Personality Theory and Testing

[1] Videbeck, Sheila L. (2006). Psychiatric Mental Health Nursing (3rd ڇاپو). Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-6033-1.

[2] "Anger definition". Medicine.net. 2008-04-05 تي حاصل ڪيل.

[EoE-3] Paul M. Hughes, "Anger", Encyclopedia of Ethics, Vol I, Second Edition, Rutledge Press

[4] DeFoore, William (1991). Anger: Deal with It, Heal with It, Stop It from Killing You. Health Communications, Inc. ISBN 978-1-55874-162-1.

[5] Fernandez, E. (2008). "The angry personality: A representation on six dimensions of anger expression". In G.J .Boyle, D. Matthews & D. Saklofske (eds.). International Handbook of Personality Theory and Testing

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]