مواد ڏانھن هلو

ڪانگو درياهه

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڪانگو درياهه
Congo River
Fleuve Congo
Rio Congo
Mto Kongo
زائرئ درياهه
Zaire River
Fleuve Zaïre
Rio Zaire
عوامي جمهوريا ڪانگو جي ويجهو ڪانگو درياهه
ڪانگو درياهه جو نيڪال جو طاس
مقام
کنڊآفريڪا
علائقووچ آفريڪا
ملڪ انگولا

 جمهوريا ڪانگو

 عوامي جمهوريه ڪانگو
پهريون ذريعو ۽ جاءبويوما آبشار (ڪسانگاني)
طبعي وصفون
سرچشموبويوما آبشار
 • مقامڪسانگاني
 • جاگرافيائي بيهڪ0°29′34″N 25°12′25″E / 0.49278°N 25.20694°E / 0.49278; 25.20694
 • اوچائي373 m (1,224 ft)
2nd sourceلوالوبا ندي
 • مقامڪاٽانگا پليٽو
 • جاگرافيائي بيهڪ11°45′53″S 26°30′10″E / 11.76472°S 26.50278°E / -11.76472; 26.50278
 • اوچائي1,420 m (4,660 ft)
3rd sourceچمبيشي ندي
 • جاگرافيائي بيهڪ9°6′23″S 31°18′21″E / 9.10639°S 31.30583°E / -9.10639; 31.30583
 • اوچائي1,760 m (5,770 ft)
ڇوڙائٽلانٽڪ سمنڊ
 - محل وقوع 06°04′30″S 12°27′00″E / 6.07500°S 12.45000°E / -6.07500; 12.45000
 - بلندي0 m (0 ft)}
ڊيگھ2,300 ڪلوميٽر

2,300 ڪلوميٽر (1,400 mi)[1] Congo–Lualaba–Luvua–Luapula–Chambeshi 4,700 ڪلوميٽر (2,900 mi);

Congo–Lualaba 4,374 ڪلوميٽر (2,718 mi)[2]}
طاس جي ماپ4014500 چورسڪلوميٽر 4,014,500 چورس ڪلوميٽر (1,550,000 چورس ميل)[3]
ويڪر 
 - گھٽ ۾ گھٽ 200 ميٽر 200 m (660 ft) (هيٺيون ڪانگو درياهه)؛ 1440 ميٽر 1,440 m (4,720 ft) (وچين ڪانگو)[4][5][6]}
 - وڌ ۾ وڌ 19000 ميٽر 19,000 m (62,000 ft) (دهاني تي)}
اونھائي 
 -  سراسري 12 کان 75 ميٽر تائين 12 to 75 m (39 to 246 ft) (هيٺين ڪانگو)؛ 5 کان 22 ميٽر تائين 5 to 22 m (16 to 72 ft) (Middle Congo)[4][5][6]
 - وڌ ۾ وڌ220 ميتر 220 m (720 ft) (هيٺيون ڪانگو)؛ 50 ميٽر 50 m (160 ft) (وچين ڪانگو)[4][5][6]
وهڪرو 
 • هنڌبانانا، (دهاني جي ويجهو)
 • سراسري1308 ڪعبي ڪلوميٽر ساليانو 1,308 km3/a (41,400 m3/s)[7][3] 41,860 m3/s (1,478,000 cu ft/s)[8]}
 • گهٽ ۾ گهٽ23000 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ 23,000 m3/s (810,000 cu ft/s)[3]}
 • وڌ ۾ وڌ75000 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ 75,000 m3/s (2,600,000 cu ft/s)[3]}
وهڪرو 
 • هنڌڪنشاسا، برازاويل
 • سراسري(دورانيو: 1902–2019)40,500 m3/s (1,430,000 cu ft/s)[9][10] (Period: 1947–2023)41,268 m3/s (1,457,400 cu ft/s)[11]
 • گهٽ ۾ گهٽ22000 ڪيوسڪ 22,000 m3/s (780,000 cu ft/s) (1905)[10]
 • وڌ ۾ وڌ77000 ڪيوسڪ 77,000 m3/s (2,700,000 cu ft/s) (1961)[10]
وهڪرو 
 • هنڌڪسنگاني
 • سراسري(پيريڊ: 1951–2012) 7640 ڪيوسڪ 7,640 m3/s (270,000 cu ft/s)[9][10]
 • گهٽ ۾ گهٽ3240 ڪيوسڪ 3,240 m3/s (114,000 cu ft/s)[12]
 • وڌ ۾ وڌ13930 ڪيوسڪ 13,930 m3/s (492,000 cu ft/s)[12]
وهڪرو 
 • هنڌڪندو
 • سراسري2213 ڪيوسڪ 2,213 m3/s (78,200 cu ft/s)[12]
 • گهٽ ۾ گهٽ640 ڪيوسڪ 640 m3/s (23,000 cu ft/s)[12]
 • وڌ ۾ وڌ7640 ڪيوسڪ 7,640 m3/s (270,000 cu ft/s)[12]
وهڪرو 
 • هنڌبوڪاما
 • سراسري322 ڪيوسڪ 322 m3/s (11,400 cu ft/s)[12]
 • گهٽ ۾ گهٽ52 ڪيوسڪ 52 m3/s (1,800 cu ft/s)[12]
 • وڌ ۾ وڌ1229 ڪيوسڪ 1,229 m3/s (43,400 cu ft/s)[12]
طاس جا تفصيل
وڌڻ جي اوسرائٽلانٽڪ سمنڊ
دريائي نظام ڪانگو درياهه جو نظام
شامل ٿيندڙ نديون 
 -  کاٻي پاسي لوبودي، لووئي، لوويڊجو، ڪاسوڪو، لومامي، لولونگا، ايڪليمبا، روڪي، ايريبو، ڪاسائي، لوفيمي ۽ انڪيسي نديون
 -  ساڄي پاسي لوفيرا، لووا، لوڪوگا، لواما، ايليلا، اوليندي، لووا، مائيڪو، لنڊي، اروويمي، اتيمبيري، مونگالا، اوبانگي، سانگها، لڪوالا، عليما، نڪني، ليفيني ۽ جوئي نديون
• گھٽ ۾ گھٽ. 52 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ (1,800 ڪعبي فوٽ/سيڪنڊ)

ڪانگو درياهه (Congo River)، اڳ ۾ زائر نديءَ جي نالي سان پڻ مشهور هو، آفريڪا جو ٻيو نمبر ڊگهو درياهه (صرف نيل کان ننڍو) ۽ انهي سان گڏ دنيا ۾ پاڻي جي مقدار جي لحاظ کان، ايميزون ۽ گنگا-برهم پترا ندين کانپوءِ، ٽيون نمبر وڏو درياهه آهي. اهو دنيا جو سڀ کان ڳرو رڪارڊ ٿيل درياهه آهي، جن جي ماپيل کوٽائي تقريباً 220 ميٽر (720 فوٽ) آهي.[13] ڪانگو-لوالابا-لووا-لواپولا-چمبيشي نديءَ جي نظام جي ڪل ڊيگهه 4,700 ڪلوميٽر (2,900 ميل) آهي، جيڪا هن نظام کي دنيا جو نائين نمبر ڊگهو درياهه بڻائي ٿو. چمبيشي ندي لوالابا نديءَ جي هڪ معاون ندي آهي ۽ لوالابا بويوما آبشار جي مٿان ڪانگو درياهه جو نالو آهي جيڪو 1,800 ڪلوميٽر (1,100 ميل) تائين پکڙيل آهي.

مکيه معاون ندي لوالابا سان گڏ ماپيل، ڪانگو درياهه جي ڪل ڊيگهه 4,370 ڪلوميٽر (2,720 ميل) آهي. اها واحد وڏو درياهه آهي جيڪو برابري ڦاڪ خط (Equator) کي ٻه ڀيرا پار ڪري ٿو.[14] ڪانگو جي طاس جو ڪل علائقو لڳ ڀڳ 4,000,000 چورس ڪلوميٽر (1,500,000 چورس ميل) آهي يا پوري آفريڪا جي زمين جو %13 آهي.

نالو

[سنواريو]

ڪانگو نالو ڪانگو جي بادشاهت مان نڪتل آهي. جيڪو ڪڏهن درياهه جي ڏاکڻي ڪناري تي واقع هو. ان کان پوءِ بادشاهت جو نالو مقامي بنتو ڪانگو ماڻهن جي نالي تي رکيو ويو. 17 صدي ۾ "ايسيڪونگو" جي نالي سان مشهور هو. ڪانگو جي بادشاهت جي ڏکڻ ۾ ساڳئي نالي سان ڪاڪونگو بادشاهت هئي. 1535 ۾ ذڪر ڪيو ويو. ابراهيم اورٽيليئس 1564ع جي پنهنجي دنيا جي نقشي ۾ "مانيڪونگو" کي درياءَ جي مُنهن تي شهر طور ليبل ڪيو. ڪانگو ۾ قبائلي نالا ممڪن طور تي عوامي گڏجاڻي يا قبائلي اسيمبلي لاءِ لفظ مان نڪتل آهن. ڪانگو ماڻهن يا باڪونگو جو جديد نالو 20هين صدي جي شروعات ۾ متعارف ڪرايو ويو هو.

زائر نالو ڪِڪونگو لفظ، "اينزيرئ" (يعني درياهه) جي پرتگالي موافقت مان ورتو ويو آهي جيڪو زيرئ او اينزيري ("دريائن کي نگلڻ وارو درياءُ") جو هڪ ٽڪرو آهي. 16هين ۽ 17هين صدي دوران درياهه کي زائر جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. "ڪانگو" نالو 18هين صدي دوران انگريزي استعمال ۾ بتدريج زائر جي جاءِ ورتي ۽ ڪانگو 19 صدي جي ادب ۾ پسنديده انگريزي نالو هو. جيتوڻيڪ رهاڪن پاران استعمال ٿيندڙ نالي طور زائر يا زائرئ جا حوالا عام رهيا، بنئي جمهوري جمهوريه ڪانگو ۽ جمهوريه ڪانگو ان جي نالي تي رکيا ويا آهن. جيئن ڪانگو جي اڳوڻي متحد جمهوريه هئي، جڏهن سال 1960ع ۾ ڪانگو بيلجيم کان آزادي حاصل ڪئي هئي.

طاس ۽ وهڪرو

[سنواريو]
ڪانگو نديءَ جي اولهه کان فضائي ڏيک، مٿيان وهڪري پول ماليبو ۽ ايمبامو جو اڌ
پول ماليبو جي پار برازاول کان ڪنشاسا جو ڏيک.

ڪانگو جو نيڪال وارو بيسن 40,14,500 چورس ڪلوميٽر (15,50,000 چورس ميل)، هڪ علائقو جيڪو تقريبن يورپي يونين جي پکيڙ جي برابر آهي، تي پکڙيل آهي. ڪانگو جو ان جي وات تي خارج ٿيڻ 23,000 کان 75,000 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ (8,10000 کان 26,50,000 ڪعبي فوٽ/سيڪنڊ) تائين آهي. سراسري طور تي 41,000 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ (14,00,000 ڪيوبڪ فوٽ/سڪنڊ) سان، درياهه هر سال 86 ملين ٽن گاد ۽ %6 ٻيو اضافي وزن کي ايٽلانٽڪ سمنڊ ڏانهن منتقل ڪري ٿو.[15]

درياهه ۽ ان جون شاخون ڪانگو جي برساتي ٻيلن مان وهن ٿيون، جيڪو ڏکڻ آمريڪا ۾ ايميزون برساتي ٻيلن کان پوءِ دنيا جو ٻيو نمبر وڏو برساتي ٻيلو آهي. ڪانگو درياهه پاڻي جي مقدار (واٽ تي 41,860 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ) جي لحاظ کان ايمازون (2,90,530 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ) ۽ گنگا-برهم پترا-ميگھنا (ڊيلٽا تي ڪل پاڻي جي مقدار 43,950 ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ) دريائن کان پوءِ، [16] دنيا جو ٽيون نمبر وڏو درياهه، ايميزون کان پوءِ ڪنهن به درياهه جو ٻيو نمبر وڏو پاڻي جي نيڪال جو حوض ۽ 220 ميٽر (720 فوٽ) کان وڌيڪ کوٽائي تي، دنيا جي سڀ کان گهري دريائن مان هڪ آهي. [17] ڇاڪاڻ ته ان جي پاڻي جي نيڪال جي حوض ۾ برابري ڦاڪ جي اتر ۽ ڏکڻ ٻئي علائقا شامل آهن، ان جو وهڪرو سدا بهار ۽ مستحڪم آهي، ڇاڪاڻ ته درياهه جو گهٽ ۾ گهٽ هڪ حصو هميشه برسات جي موسم جو تجربو ڪندو آهي.[18]

The sources of the Congo are in the highlands and mountains of the East African Rift, as well as Lake Tanganyika and Lake Mweru, which feed the Lualaba River, which then becomes the Congo below Boyoma Falls. The Chambeshi River in Zambia is generally taken as the source of the Congo in line with the accepted practice worldwide of using the longest tributary, as with the Nile River.

The Congo flows generally toward the northwest from Kisangani just below the Boyoma Falls, then gradually bends southwestward, passing by Mbandaka, joining with the Ubangi River and running into the Pool Malebo (Stanley Pool). Kinshasa (formerly Léopoldville) and Brazzaville are on opposite sides of the river at the Pool, where the river narrows and falls through a number of cataracts in deep canyons (collectively known as the Livingstone Falls), running by Matadi and Boma, and into the sea at Muanda.

Lower Congo constitutes the "lower" parts of the great river; that is the section of the river from the river mouth at the Atlantic coast to the twin capitals of Brazzaville and Kinshasa. In this section of the river, there are two significant tributaries, both on the left or south side. The Kwilu River originates in the hills near the Angolan border and enters the Congo some 100 km upstream from Matadi. The other is the Inkisi River, that flows in a northerly direction from the Uíge Province in Angola to the confluence with the Congo at Zongo some 80 ڪلوميٽر (50 mi) downstream from the twin capitals. Because of the vast number of rapids, in particular the Livingstone Falls, this section of the river is not operated continuously by riverboats.

نيڪال جو طاس

[سنواريو]

ڪانگو جو نيڪال جو طاس ڏهه ملڪن تي پکڙيل آهي، جيڪا آفريڪا جي تقريباً 13 سيڪڙو تي مشتمل آهي. ڪانگو نيڪال جي طاس ۾ سڀ کان وڌيڪ اچو نقطو روينزوري جبلن ۾ آهي، جيڪو سمنڊ جي سطح کان تقريباً 4,340 ميٽر (14,240 فوٽ) جي اوچائي تي آهي.

ملڪن جي وچ ۾ ڪانگو جي نيڪال جي طاس جي پکيڙ جي ورڇ:[19]

ملڪ پکيڙ %
چورس ڪلوميٽر چورس ميل
ڪانگو جو ڪل نيڪال جو طاس 3,712,3161,433,333 100.00
 انگولا 305,760118,0508.24
 برونڊي 18,7287,2310.50
 ڪيمرون 85,30032,9002.30
 وسطي آفريقي جمهوريا 402,000155,00010.83
 عوامي جمهوريه ڪانگو 2,307,800891,00062.16
 گيبون 1,1464420.03
 جمهوريا ڪانگو 248,40095,9006.69
 روانڊا 3821470.01
 تنزانيا 166,80064,4004.49
 زيمبيا 176,60068,2004.76
The most important hydrological stations along the Congo r are[20]ڪانگو درياءَ جي ڪناري تي سڀ کان اهم هائيڊرولاجيڪل اسٽيشن اها آهن؛[21]
اسٽيشن درياهه سان گڏ مفاصلو اچائي نيڪال جي طاس جي پکيڙ Multiannual
average discharge
km mi m ft km2 sq mi Start
year		 m3/s cu ft/s
هيٺون ڪانگو
Banana 00 00 3,730,7401,440,450 1915 41,4001,460,000
Inga 188117 78256 1959 41,1001,450,000
Kinshasa,

Brazzaville

 498309 269883 3,659,9001,413,100 1902 40,5001,430,000
Middle Congo
Mossaka 898558 289948 2,490,000960,000
Mbandaka 1,157719 303994 1,683,800650,100 1907 19,000670,000
Yangambi 2,1331,325 3711,217 1,069,100412,800 1907 8,358295,200
Kisangani 2,2401,390 3801,250 974,330376,190 1907 7,079250,000
Upper Cong

(Lualaba) اسٽيشن جو فاصلو درياهه جي اوچائي سان گڏ بيسن جو سائز گھڻ-سالياني

سراسري ڊسچارج

ڪلوميٽر ميل ميٽر فوٽ ڪلوميٽر 2 چورس ميل شروعاتي

سال m3/s ڪيوبڪ فوٽ/s

هيٺيون ڪانگو

ڪيانا

انگا

ڪنشاسا،

برازويل

وچولي ڪانگو

موسڪا

مبنداڪا

ينگامبي

ڪسنگاڻي

اپر ڪانگو

(لوالابا)

بويوما فالس

Ubundu

کنڊ

انڪورو  

بوڪاما

Boyoma Falls 2,3101,440 4001,300 1907 6,550231,000
Ubundu 2,3901,490 4181,371 1907 6,378225,200
Kindu 2,7051,681 4481,470 810,440312,910 1912 2,21378,200
Ankoro 3,4552,147 5561,824 171,00066,000 1935 90131,800
Bukama 3,6952,296 5671,860 63,09024,360 1933 32211,400

نيڪاس

[سنواريو]

ويڪر ۽ کوٽائي

[سنواريو]

مددگار نديون

[سنواريو]

معاشي اهميت

[سنواريو]

فطري تاريخ

[سنواريو]

تاريخ

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Congo".
  2. ↑ Ian James, Harrison; Randall E., Brummett; Melanie L. J., Stiassny (2016). "Congo River Basin". The Wetland Book. ص. 1–18. doi:10.1007/978-94-007-6173-5_92-2. ISBN 978-94-007-6173-5.
  3. 1 2 3 4 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "bossche".
  4. 1 2 3 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Discharge and Other Hydraulic Measurements for Characterizing the Hydraulics of Lower Congo River".
  5. 1 2 3 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Velocity Mapping in the Lower Congo River: A First Look at the Unique Bathymetry and Hydrodynamics of Bulu Reach, West Central Africa".
  6. 1 2 3 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Multi-threaded Congo River channel hydraulics: Field-based characterisation and representation in hydrodynamic models".
  7. ↑ Aiguo, Dai; Kevin, E. Trenberth (2002). "Estimates of Freshwater Discharge from Continents: Latitudinal and Seasonal Variations". Journal of Hydrometeorology 3 (6): 660–687. doi:10.1175/1525-7541(2002)003<0660:EOFDFC>2.0.CO;2. Bibcode: 2002JHyMe...3..660D. https://journals.ametsoc.org/view/journals/hydr/3/6/1525-7541_2002_003_0660_eofdfc_2_0_co_2.xml.
  8. ↑ Igor Alekseevich, Shiklomanov (2009). Hydrological Cycle Volume III. EOLSS Publications. ISBN 978-1-84826-026-9.
  9. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Recent Budget of Hydroclimatology and Hydrosedimentology of the Congo River in Central Africa".
  10. 1 2 3 4 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "A New Look at Hydrology in the Congo Basin, Based on the Study of Multi-Decadal Time series".
  11. ↑ Matheus, Silveira de Queiroz; Rogério, Ribeiro Marinho (2024). "Congo River: Analysis of suspended sediment flux in a multichannel megasystem in Central Africa". Geography 61: 153-172. doi:10.5380/raega.v61i1.96047. https://www.researchgate.net/publication/387214987.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "The Congo River, Central Africa".
  13. ↑ Oberg, Kevin (July 2008). "Discharge and Other Hydraulic Measurements for Characterizing the Hydraulics of Lower Congo River, July 2008" (PDF). U.S. Geological Survey. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 15 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 14 March 2012 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Forbath 1979, p. 6. "Not until it crosses the Equator will it at last turn away from this misleading course and, describing a remarkable counter-clockwise arc first to the west and then to the southwest, flow back across the Equator and on down to the Atlantic. In this the Congo is exceptional. No other major river in the world crosses the Equator even once, let alone twice."
  15. ↑ Hanibal Lemma, and colleagues (2019). "Bedload transport measurements in the Gilgel Abay River, Lake Tana Basin, Ethiopia (Table 7)". Journal of Hydrology 577. doi:10.1016/j.jhydrol.2019.123968.
  16. ↑ Igor Alekseevich, Shiklomanov (2009). Hydrological Cycle Volume III. EOLSS Publications. ISBN 978-1-84826-026-9.
  17. ↑ "Monster Fish of the Congo". National Geographic Channel. 2009. اصل نسخو مان 6 December 2010 تي محفوظ ڪيل.
  18. ↑ The Congo River آرڪائيو ڪيا ويا 20 October 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Rainforests.mongabay.com. Retrieved on 29 November 2011.
  19. ↑ "Congo-HYCOS". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 15 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "Congo-HYCOS". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 15 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ "Congo-HYCOS". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 15 April 2023 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪانگو_درياهه&oldid=355422" تان ورتل