ڪامڌينو

ڪامڌينو
ڳئون ماتا ڳئون جي ديوي
ڪامڌينو جو مجسمو، ارلمگُو راجاماريامّن ديوستھانم، جوهر بهرو، ملائيشيا
ٻيا نالا	سورڀي
ديوناگري	कामधेनु
سنسڪرت منتقلي صورت	Kāmadhenu
وابستگي	ديوي، لکشمي
رهائش	گولوڪ، پاتال يا رشن جي آشرمن ۾، جمداگني ۽ وششٿ
نسب
ساٿي	ڪشيپ
اولاد	نندني، ڌينو، هرشڪا ۽ سبهدرا

ڪامڌينو (कामधेनु, sa, Kāmadhenu)، جنهن کي سورڀي (सुरभि، Surabhi يا सुरभी، Surabhī) پڻ چيو وڃي ٿو، هندو ڌرم ۾ بيان ڪيل هڪ آسماني ڳئون-ديوي آهي جيڪا سڀني ڳئن جي ماتا سمجهي وڃي ٿي۔ اها خواهشن پوري ڪندڙ معجزاتي ڳئون آهي جيڪا پنهنجي مالڪ کي هر اها شيءِ ڏئي ٿي جيڪا هو چاهي، ۽ اڪثر ٻين مال جي ماءُ طور پيش ڪئي وڃي ٿي۔ تصويرڪاريءَ ۾ کيس عام طور سفيد ڳئون جي صورت ۾ ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن جو مٿو ۽ ڇاتيون عورت جهڙيون، پرن وانگر پر ۽ دم مور جهڙي هوندي آهي، يا اهڙي سفيد ڳئون جيڪا پنهنجي جسم اندر مختلف ديوتائن کي سمايل ڏيکاري ٿي۔ ڪمڌينو کي الڳ ديوي طور پوڄا نٿي ڪيو وڃي، پر هندو روايت ۾ ڳئون جي عزت ۽ تعظيم سندس زميني روپ سمجهي ڪئي وڃي ٿي۔

هندو گرنتھ ڪامڌينو جي پيدائش بابت مختلف بيان ڏين ٿا۔ ڪن موجب هوءَ سمُدر منٿن دوران ظاهر ٿي، جڏهن ته ٻين موجب هوءَ خالق ديوتا دڪشا جي ڌيءَ ۽ رشي ڪشيپ جي زال هئي۔ ڪي ٻيا گرنتھ ٻڌائين ٿا ته ڪامڌينو يا ته جمداگني يا وششٿ وٽ هئي، ۽ جيڪي راجا کيس زبردستي وٺڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، تن کي سخت انجام ڀوڳڻو پوندو هو۔ ڪامڌينو پنهنجي رشي-مالڪ لاءِ هَوَن ۽ يگيه ۾ کير ۽ کير جون شيون فراهم ڪندي هئي؛ هوءَ پنهنجو بچاءُ ڪرڻ لاءِ ڀيانڪ سورما به پيدا ڪري سگهندي هئي۔ آشرم کان علاوه کيس گولوڪ (ڳئن جو لوڪ) ۽ پاتال ۾ به رهندڙ بيان ڪيو ويو آهي۔

لفظي معنىٰ

ڪامڌينو کي گهڻو ڪري ’’سورڀي‘‘ جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو، جيڪو عام ڳئون لاءِ به استعمال ٿيندو آهي۔ ’’سورڀي‘‘ جو مطلب خوشبودار يا دلڪش پڻ آهي۔ مونير-وليمز جي سنسڪرت-انگريزي لغت مطابق سورڀي خوشبودار، وڻندڙ، زمين ۽ ڳئون لاءِ پڻ اچي ٿو، ۽ خاص طور آسماني ڳئون ڪامڌينو لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن ’’ماتريڪا‘‘ (ماءُ) ديوي طور بيان ڪيو ويو آهي۔ ٻين نالن ۾ ’’سبلا‘‘ (چٽيل) ۽ ’’ڪپلا‘‘ (ڳاڙهي) شامل آهن۔

’’ڪامڌينو‘‘ (कामधेनु)، ’’ڪامدوھ‘‘ (कामदुह्) ۽ ’’ڪامدوها‘‘ (कामदुहा) لفظي طور ان ڳئون کي ظاهر ڪن ٿا ’’جنهن مان خواهش ڪڍي وڃي‘‘ يعني ’’فيض واري ڳئون‘‘۔ مھاڀارت ۽ ديوي ڀاگوت پران ۾، ڀيشم جي پيدائش جي حوالي سان ڳئون نندني کي به ’’ڪامڌينو‘‘ جو لقب ڏنو ويو آهي۔ ڪن هنڌن تي نندني کي سورڀي-ڪامڌينو جي ڌيءَ بيان ڪيو ويو آهي۔

شڪل ۽ علامت

انڊالوجسٽ مادلين بياردو موجب ’’ڪامڌينو‘‘ مقدس ڳئون جو عام نالو آهي، جيڪا هندو ڌرم ۾ خوشحاليءَ جو سرچشمو سمجهي وڃي ٿي۔ کيس ديوي (الهي ماتا) جو روپ ۽ زرخيز ڌرتي ماءُ (پرٿوي) سان ڳنڍيو وڃي ٿو، جنهن کي سنسڪرت ۾ اڪثر ڳئون سان تشبيهه ڏني ويندي آهي۔ مقدس ڳئون پاڪيزگي، غير شهواني زرخيزگي، قرباني ۽ مادريت جي علامت آهي۔ ڪامڌينو جي جسم ۾ سڀ ديوتا رهندڙ سمجهيا وڃن ٿا۔ سندس چار ٽنگون ويد آهن؛ سندس سڱ برهما، وشنو ۽ شيو جي ٽمورتي جي علامت آهن؛ سندس اکيون سج ۽ چنڊ آهن؛ سندس ڪلهن تي اگني ۽ وايو؛ ۽ سندس ٽنگن ۾ هماليا جو تصور ڪيو وڃي ٿو۔ هن صورت ۾ کيس اڪثر پوسٽر فن ۾ ڏيکاريو ويندو آهي۔ ٻئي روپ ۾ ڪامڌينو کي سفيد زيبُو ڳئون جي جسم، عورت جي تاج پوش مٿي، رنگين عقابي پرن ۽ مور جي دم سان ڏيکاريو وڃي ٿو۔ ڪجهه محققن موجب هن تصويرڪاريءَ جو اثر فارسي براق جي شڪل تي پڻ پيو۔

پيدائش

مهاڀارت (آدي پرو) بيان ڪري ٿو ته ڪامڌينو-سورڀي ديوتائن ۽ ڏيوتائن جي طرفان سمُدر منٿن دوران ’’امرت‘‘ حاصل ڪرڻ لاءِ ٿيل منٿن مان ظاهر ٿي۔ ان کان پوءِ کيس ست وڏن رشن (سپت رشي) کي ڏنو ويو۔ کيس خالق ديوتا برهما طرفان حڪم مليو ته هوءَ کير ۽ گيهه مهيا ڪري، جيڪي يگيه ۾ استعمال ٿيندا هئا۔ ’’انوشاسن پرو‘‘ موجب سورڀي دڪشا جي امرت پيئڻ کان پوءِ پيدا ٿي ۽ ڪيترين سونهن واريون ڳئونون (ڪپلا ڳئونون) پيدا ڪيون، جيڪي دنيا جون مائرون سڏيون ويون۔ ’’شٽپٿ برهمڻ‘‘ پڻ ٻڌائي ٿو ته پرجاپتي پنهنجي ساهه مان سورڀي پيدا ڪئي۔ ’’رامائڻ‘‘ ۾ سورڀي کي رشي ڪشيپ ۽ سندس زال ڪرودھوشا جي ڌيءَ بيان ڪيو ويو آهي۔ سندس ڌيئرون روهني ۽ گندھروِي آهن، جڏهن ته سورڀي سڀني ڳئن جي ماءُ بيان ڪئي وئي آهي۔ ٻين پرانن، جهڙوڪ ’’وشنو پران‘‘ ۽ ’’ڀاگوت پران‘‘ ۾، سورڀي کي دڪشا جي ڌيءَ ۽ ڪشيپ جي زال چيو ويو آهي۔ ’’ديوي ڀاگوت پران‘‘ ۾ بيان آهي ته ڪرشن پنهنجي بدن جي کاٻي پاسي مان سورڀي ۽ هڪ ٻچڙو پيدا ڪيو، ۽ ان جو کير زمين تي وهي ڪري ڪشير ساگر بڻيو۔

جمداگني جي ڳئون

هڪ ڪٿا موجب ڪامڌينو رشي جمداگني وٽ هئي۔ هزار بازوءَ وارو راجا ڪارتي ويريه ارجن سندس آشرم تباهه ڪري سندس ٻچڙو کڻي ويو۔ جمداگني جي پٽ پرشورام راجا کي قتل ڪيو ۽ بعد ۾ ڪشترين کي ڪيترائي ڀيرا شڪست ڏني۔ ڪن پرانن ۾ بيان آهي ته ڪامڌينو پاڻ لشڪر پيدا ڪري دشمنن کي شڪست ڏني۔

وششٿ جي ڳئون

’’رامائڻ‘‘ ۾ راجا وشوامتر رشي وششٿ وٽ آيو۔ وششٿ سبلا (ڪامڌينو) جي مدد سان سڄي فوج جي مهماني ڪئي۔ راجا سبلا کي وٺڻ چاهيو، پر رشي انڪار ڪيو۔ سبلا پنهنجي طاقت سان پهلوا، شڪ، يونا ۽ ٻين يودهن کي پيدا ڪري راجا جي فوج کي شڪست ڏني۔ انهيءَ واقعي کان پوءِ وشوامتر تپسيا اختيار ڪري وڏو رشي بڻيو۔

رهائش

ڪامڌينو جو رهڻ جو هنڌ مختلف گرنتھن ۾ مختلف آهي۔ ’’انوشاسن پرو‘‘ موجب کيس گولوڪ عطا ڪيو ويو، جيڪو ٽنهي لوڪن کان مٿاهون ڳئن جو لوڪ آهي۔ ’’رامائڻ‘‘ ۾ کيس پاتال ۾ ورڻ ديو جي شهر ۾ رهندڙ بيان ڪيو ويو آهي، جتي سندس کير مان ڪشير ساگر ٺهي ٿو۔

پوڄا

ڪجهه مندرن ۽ گهرن ۾ ڪمڌينو جون تصويرون پوڄا لاءِ رکيل آهن، پر سندس الڳ ڪو پوڄا پنتھ يا وڏو مندر موجود ناهي۔ حقيقت ۾ جيئري ڳئون ئي پوڄا جو مرڪز آهي، ۽ هر جمعي ۽ خاص موقعن تي کيس کارايو ۽ پوڄيو وڃي ٿو۔ هر ڳئون کي نيڪ هندو طرفان ڪامڌينو جو اوتار سمجهيو وڃي ٿو۔

پڻ ڏسو

• مذهب ۾ مال
• نندي

ٻاهريان ڳنڍڻا

• وڪيميڊيا العام تي Kamadhenu بابت زمرا