مواد ڏانھن هلو

ڪامن ويلٿ آف نيشنز

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
قومن جي دولتِ مشترڪه
Commonwealth of Nations
  موجوده رڪن ملڪ
  اڳوڻا رڪن ملڪ
  برطانيه جا سمنڊ پار علائقا
۽ تاج جا انحصاري علائقا
هيڊ ڪوارٽرمارلبرو هائوس، لنڊن، گڏيل بادشاھت
ڪاريگري ٻوليانگريزي ٻولي
قسمرضاڪارانه انجمن[1]
رڪن ملڪ56 ملڪ
سربراھ
• سربراهه
چارلس ٽيون
• سيڪريٽري جنرل
شرلي ايورڪور بوچوي
• چيئر اِن آفيس
لااُولي ليواتيا شمڊٽ
قیام
• بالفور اعلان
19 نومبر 1926ع
• ويسٽ منسٽر قانون 1931ع
11 ڊسمبر 1931ع
• لنڊن اعلان
28 اپريل 1949ع
پکيڙ
• جملي
29,958,050 چورس ڪلوميٽر (11,566,870 چورس ميل)
آبادي
• 2016ع اندازو
2,418,964,000
•  گھاٽائي
75/km2 (194.2/sq mi)
ویب سائيٽ
thecommonwealth.org

دولتِ مشترڪه قومون (Commonwealth of Nations)، جنهن کي اڪثر برطانيه جي دولتِ مشترڪه يا رڳو دولتِ مشترڪه سڏيو ويندو آهي،[2] هڪ بين الاقوامي تنظيم آهي، جنهن ۾ 56 رڪن ملڪ شامل آهن. ان مان گهڻي ملڪن جا اڳوڻا وجود برطانوي سلطنت جا علائقا رهيا آهن.[3]

اها ملڪ دولتِ مشترڪه ۾ انگريزي ٻوليءَ جي استعمال، گڏيل ثقافتي ورثي ۽ تاريخي لاڳاپن جي ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيل آهن. هن تنظيم جا مکيه ادارا دولتِ مشترڪه سيڪريٽريٽ، جيڪو بين الحڪومتي لاڳاپن تي ڌيان ڏئي ٿو ۽ دولتِ مشترڪه فائونڊيشن، جيڪي رڪن ملڪن جي غير سرڪاري تنظيمن جي وچ ۾ لاڳاپن کي هٿي ڏئي ٿي، آهن.[4]

ان کان سواء، ڪيتريون ئي بين الحڪومتي ۽ شهري تنظيمون پڻ سيڪريٽريٽ طرفان سرڪاري طور تسليم ٿيل آهن.[5]

دولتِ مشترڪه جي شروعات ويهين صديءَ جي پهرئين اڌ ۾ نوآبادياتي نظام جي خاتمي دوران ٿي، جڏهن برطانوي سلطنت جي مختلف علائقن کي وڌندڙ خودمختياري حاصل ٿيڻ لڳي. 1926ع جي شاهي ڪانفرنس دوران بالفور اعلان وسيلي برطانوي دولتِ مشترڪه قومون جو تصور سامهون آيو.[6]

بعد ۾ 1931ع ۾ ويسٽ منسٽر قانون 1931ع وسيلي برطانيه ان کي قانوني حيثيت ڏني. سال 1949ع جي لنڊن اعلان تحت ڀارت کي جمهوريت بڻجڻ باوجود تنظيم ۾ رهڻ جي اجازت ڏني وئي، جنهن کانپوءِ ٻين ملڪن به اهو رستو اختيار ڪيو.[7][8]

دولتِ مشترڪه جا شهري ڪجهه رڪن ملڪن، خاص طور تي گڏيل بادشاھت ۾، مخصوص سهولتن جا حقدار هوندا آهن. دولتِ مشترڪه جا ملڪ هڪ ٻئي وٽ سفارتخانن بدران هاءِ ڪميشن قائم ڪندا آهن.

رڪن ملڪن تي هڪٻئي ڏانهن ڪا قانوني ذميواري لاڳو ناهي، جيتوڻيڪ ڪيترن ئي ملڪن جي وچ ۾ اقتصادي، عدالتي ۽ فوجي انتظام موجود آهن. دولتِ مشترڪه منشور انهن جي گڏيل قدرن جهڙوڪ جمهوريت، انساني حق ۽ قانون جي حڪمراني کي بيان ڪري ٿو،[9] جن کي هر چئن سالن بعد ٿيندڙ دولتِ مشترڪه رانديون وسيلي به فروغ ڏنو ويندو آهي.

دولتِ مشترڪه جو سربراهه چارلس ٽيون آهي. هو 15 رڪن ملڪن جو بادشاهه آهي، جيڪي دولتِ مشترڪه بادشاهي رياستون سڏجن ٿيون، جڏهن ته ٻيا 36 رڪن جمهوري ملڪ آهن ۽ 5 ملڪن جا پنهنجا جدا بادشاهه آهن.

جيتوڻيڪ چارلس ٽيون پنهنجي ماءُ ايلزبيٿ ٻي جي وفات کان پوءِ هن عهدي تي فائز ٿيو، پر هي عهدو فني طور موروثي ناهي.[10]

دولتِ مشترڪه جي اڪثريت ننڍين رياستن تي مشتمل آهي، جڏهن ته ننڍيون ٻيٽياتي ترقي پذير رياستون ان جي ڪل رڪنيت جو لڳ ڀڳ اڌ حصو بڻجن ٿيون.

رڪن ملڪ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو دولتِ مشترڪه قومن جا رڪن ملڪ

دولتِ مشترڪه ۾ هن وقت 56 خودمختيار رياستون شامل آهن. گهڻا رڪن ملڪ اڳوڻي برطانوي سلطنت جا حصا رهيا آهن، جڏهن ته ڪجهه ملڪ اهڙا به آهن، جيڪي برطانوي سلطنت جو حصو نه رهيا هئا پر پوءِ به تنظيم ۾ شامل ٿيا، جهڙوڪ موزمبيق، روانڊا، ٽوگو ۽ گيبون.

رڪن ملڪ هي آهن:

تاريخ

[سنواريو]

تصوري شروعات

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو برطانوي سلطنت ۽ برطانوي سلطنت جي تاريخ نگاري
1921ع جي اينگلو-آئرش معاھدي جو مسودو، جنهن ۾ "برطانوي سلطنت" کي ڪٽي "برطانوي دولتِ مشترڪه قومون" هٿ سان لکيو ويو آهي
1944ع واري دولتِ مشترڪه وزيراعظمن جي ڪانفرنس ۾ پنجن رڪنن جا وزيراعظم: (کاٻي کان ساڄي) وليئم ليون ميڪنزي ڪنگ (ڪينيڊا)، يان سموٽس (ڏکڻ آفريڪا)، ونسٽن چرچل (برطانيه)، پيٽر فريزر (نيوزيلينڊ) ۽ جان ڪرٽن (آسٽريليا)

راڻي ايلزبيٿ ٻيون 1959ع ۾ ڪينيڊا کي پنهنجي ڊومينين ڏينهن واري خطاب ۾ نشاندهي ڪئي ته 1 جولاءِ 1867ع تي ڪينيڊا جي وفاق جو قيام "برطانوي سلطنت اندر پهرئين خودمختيار ملڪ" جي پيدائش هو. هن اعلان ڪيو: "تنهنڪري اهو آزاد رياستن جي انهيءَ رضاڪارانه انجمن جي شروعات به آهي، جيڪا اڄ دولتِ مشترڪه قومن جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي."[11]

18 جنوري 1884ع تي ئي لارڊ روزبري، جڏهن ايڊيليڊ (ڏکڻ آسٽريليا) جي دوري تي هو، تڏهن هن بدلجندڙ برطانوي سلطنت بابت، جنهن جون ڪجهه نوآباديون وڌيڪ خودمختيار بڻجي رهيون هيون، "دولتِ مشترڪه قومون" جو اصطلاح استعمال ڪيو.[12][13]

برطانوي ۽ نوآبادياتي وزيراعظمن جون گڏجاڻيون 1887ع کان باقاعدگي سان ٿينديون رهيون، جنهن جو نتيجو 1911ع ۾ شاهي ڪانفرنسن جي قيام جي صورت ۾ نڪتو.[14][15]

دولتِ مشترڪه شاهي ڪانفرنسن مان ترقي ڪندي وجود ۾ آئي. هڪ خاص تجويز يان سموٽس 1917ع ۾ پيش ڪئي، جڏهن هن "برطانوي دولتِ مشترڪه قومون" جو اصطلاح گهڙيو ۽ 1919ع جي پيرس امن ڪانفرنس دوران "مستقبل جي آئيني لاڳاپن ۽ بنيادي جوڙجڪ جي نئين ترتيب" جو تصور پيش ڪيو، جنهن ۾ برطانيه سان گڏ ڊومينينن جا نمائندا به شامل هئا.[16][17]

هن اصطلاح کي پهريون ڀيرو 1921ع جي اينگلو-آئرش معاھدي ۾ قانوني سڃاڻپ ملي، جڏهن آئرش آزاد رياست جي پارليامينٽ جي ميمبرن جي حلف نامي ۾ "برطانوي سلطنت" جي جاءِ تي "برطانوي دولتِ مشترڪه قومون" لکيو ويو.[18]

اختيار ۽ باضابطه قيام

[سنواريو]

1926ع جي بالفور اعلان ۾، جيڪو 1926ع جي شاهي ڪانفرنس دوران منظور ٿيو، برطانيه ۽ ان جي ڊومينينن ان ڳالهه تي اتفاق ڪيو ته اهي:

"برطانوي سلطنت اندر خودمختيار برادريون آهن، حيثيت ۾ هڪ ٻئي جي برابر آهن، پنهنجن اندروني يا خارجي معاملن جي ڪنهن به پهلوءَ ۾ هڪ ٻئي جا ماتحت ناهن، پر تاج سان گڏيل وفاداريءَ ذريعي ڳنڍيل آهن ۽ برطانوي دولتِ مشترڪه قومن جا آزاد رڪن آهن."

هن اعلان سان "دولتِ مشترڪه" جو اصطلاح سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.[19]

اهي اصول 1931ع جي ويسٽ منسٽر قانون 1931ع ذريعي قانوني صورت اختيار ڪري ويا. هي قانون ڪينيڊا، آئرش آزاد رياست ۽ ڏکڻ آفريڪا تي بنا ڪنهن اضافي منظوريءَ جي لاڳو ٿيو، جڏهن ته آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ نيوفائونڊلينڊ جي ڊومينين کي ان جي توثيق ڪرڻي هئي.[20]

نيوفائونڊلينڊ اقتصادي بحران سبب قانون جي توثيق نه ڪئي. 1934ع ۾ هن رضاڪارانه طور پنهنجي خودمختيار حڪومت معطل ڪئي ۽ انتظام ٻيهر لنڊن جي سڌي سنڀال هيٺ آيو. بعد ۾ 1949ع ۾ نيوفائونڊلينڊ ڪينيڊا جو ڏهون صوبو بڻجي ويو.[21]

آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ترتيبوار 1942ع ۽ 1947ع ۾ ويسٽ منسٽر قانون جي توثيق ڪئي.[22][23]

ڏکڻ آفريڪا لاءِ پڻ 1934ع ۾ يونين جي حيثيت وارو قانون، 1934ع ۽ شاهي انتظامي اختيارن ۽ مُهرن وارو قانون، 1934ع منظور ڪيا ويا، جن ذريعي ڏکڻ آفريڪا جي خودمختيار حيثيت جي تصديق ڪئي وئي ۽ ويسٽ منسٽر قانون کي ڏکڻ آفريڪا جي قانون جو حصو بڻايو ويو.[24]

ٻي عالمي جنگ

[سنواريو]
ٻي عالمي جنگ دوران تيار ڪيل هڪ اشتهاري پوسٽر، جنهن ۾ برطانيه، ڪينيڊا، آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ڏاکڻي روڊيشيا، ڏکڻ آفريڪا ۽ برطانوي هندستان جي سپاهين کي ڏيکاريو ويو آهي
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ٻي عالمي جنگ ۾ برطانوي سلطنت

دولتِ مشترڪه ۽ برطانوي سلطنت ٻي عالمي جنگ جي تقريباً هر وڏي محاذ تي سرگرم رهيون. جنگ دوران برطانيه، ڪينيڊا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ جي حڪومتن گڏجي برطانوي دولتِ مشترڪه هوائي تربيت رٿا قائم ڪئي، جنهن تحت سلطنت ۽ ان جي ڊومينينن مان ايندڙ هوابازن کي تربيت ڏني ويندي هئي.[25][26]

جنگ ختم ٿيڻ کان فوراً پوءِ آسٽريليا، برطانيه، برطانوي هندستان ۽ نيوزيلينڊ جي فوجن تي مشتمل برطانوي دولتِ مشترڪه قبضا فوج جاپان ۾ مقرر ڪئي وئي.[27] بعد ۾ اها ئي قوت ڪوريا ۾ برطانوي دولتِ مشترڪه فوجون قائم ڪرڻ جو بنياد بڻي.[28]

نوآبادياتي خاتمو ۽ خودحڪومتي دور

[سنواريو]

سانچو:Main list

ٻي عالمي جنگ جي خاتمي کان پوءِ برطانوي سلطنت آهستي آهستي ختم ٿيڻ لڳي. ان جا گهڻا حصا آزاد ملڪن ۾ تبديل ٿي ويا، جيڪي يا ته دولتِ مشترڪه بادشاهتي ملڪ بڻيا يا جمهوري رياستون، ۽ دولتِ مشترڪه جا رڪن به رهيا.[29]

اڄ به 14 اهڙا برطانوي سامونڊي علائقا موجود آهن، جيڪي وڏي حد تائين خودحڪومتي آهن ۽ برطانيه سان ڪجهه آئيني ۽ سياسي لاڳاپا برقرار رکن ٿا.[30]

اپريل 1949ع ۾ لنڊن اعلان کان پوءِ دولتِ مشترڪه جي نالي مان لفظ "برطانوي" هٽايو ويو، جيئن تنظيم جي بدلجندڙ نوعيت ۽ وسيع دائري جي عڪاسي ٿي سگهي.[29]

برما (1989ع کان پوءِ سرڪاري نالو ميانمار) ۽ عدن (هاڻي يمن جو حصو) اهي واحد علائقا هئا، جيڪي جنگ جي زماني ۾ برطانوي نوآباديون هئا پر آزادي حاصل ڪرڻ کان پوءِ دولتِ مشترڪه ۾ شامل نه ٿيا.

اڳوڻيون برطانوي تحفظ هيٺ رياستون ۽ ليگ آف نيشنز جي مينڊيٽ وارا علائقا، جيڪي دولتِ مشترڪه جا رڪن نه بڻيا، تن ۾ مصر (1922ع ۾ آزاد)، عراق (1932ع)، ٽرانس جورڊن (1946ع)، فلسطين جو مينڊيٽ (جنهن جو هڪ حصو 1948ع ۾ اسرائيل بڻيو)، سوڊان (1956ع)، برطانوي صومالي لينڊ (جنهن 1960ع ۾ اڳوڻي اطالوي صومالي لينڊ سان ملي صومالي جمهوريه قائم ڪئي)، ڪويت (1961ع)، بحرين (1971ع)، عمان (1971ع)، قطر (1971ع) ۽ گڏيل عرب امارات (1971ع) شامل آهن.[31]

جنگ کان پوءِ دولتِ مشترڪه کي راڻي ايلزبيٿ ٻيون پنهنجي 1953ع جي ڪرسمس واري نشري خطاب ذريعي هڪ نئون مقصد ڏنو. هن دولتِ مشترڪه کي:

"هڪ مڪمل طور نئون تصور، جيڪو انساني روح جي اعليٰ خوبين ــ دوستي، وفاداري، آزادي ۽ امن جي خواهش ــ تي ٻڌل هجي."

قرار ڏنو.[32]

تنهن هوندي به برطانيه جو خزانو ايترو ڪمزور ٿي چڪو هو جو اهو آمريڪا کان آزاد ٿي عالمي سطح تي اثرائتو ڪردار ادا ڪرڻ جي قابل نه رهيو. ان کان علاوه دفاعي ۽ مالي ذميوارين جي گهٽجڻ جوزف چيمبرلين جي ويهين صدي جي شروعات واري ان تصور کي به ڪمزور ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ شاهي واپاري ترجيحات، گڏيل دفاع ۽ سماجي ترقي تي ٻڌل عالمي سلطنت جو خواب شامل هو.

ساڳئي وقت عالمي معاملن ۾ برطانيه جو بين الاقوامي ڪردار به محدود ٿيندو ويو، خاص طور تي ڀارت ۽ سنگاپور جي آزادي کان پوءِ.[33]

ڪرشنن سرينواسن جي راءِ موجب، برطانوي سياستدانن کي شروعات ۾ اميد هئي ته دولتِ مشترڪه برطانوي اثر ۽ حيثيت کي برقرار رکندي، پر وقت سان گڏ سندن جوش گهٽجندو ويو. دولتِ مشترڪه جي گڏجاڻين ۾ برطانوي پاليسين تي وڌندڙ تنقيد ۽ غير سفيد فام رڪن ملڪن مان وڏي پيماني تي لڏپلاڻ سبب عوامي راءِ به تبديل ٿيڻ لڳي (پڻ ڏسو: دولتِ مشترڪه مهاجر برادري).[34]

برطانيه ۾ "نئين دولتِ مشترڪه" (New Commonwealth) جو اصطلاح خاص طور تي 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪن ۾ عام ٿيو. هي اصطلاح تازو نوآبادياتي حڪمراني کان آزاد ٿيندڙ، گهڻو ڪري غير سفيد فام ۽ ترقي پذير ملڪن لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. اهو اصطلاح اڪثر انهن ملڪن مان ٿيندڙ لڏپلاڻ بابت سياسي بحثن ۾ به استعمال ٿيندو هو.[35]

ٻئي پاسي، برطانيه ۽ 1945ع کان اڳ وارا ڊومينين غير رسمي طور "پراڻي دولتِ مشترڪه" (Old Commonwealth) يا وڌيڪ مخصوص طور "سفيد دولتِ مشترڪه" (White Commonwealth) سڏبا هئا، جيڪو اصطلاح اڳوڻين "سفيد ڊومينينن" جي حوالي سان استعمال ٿيندو هو.[36][37]

دولتِ مشترڪه جون جمهوري رياستون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو دولتِ مشترڪه جون جمهوري رياستون

18 اپريل 1949ع تي آئرلينڊ پنهنجي پارليامينٽ پاران منظور ڪيل ريپبلڪ آف آئرلينڊ ايڪٽ 1948ع مطابق سرڪاري طور جمهوري رياست بڻجي ويو. ان سان گڏ هن رسمي طور دولتِ مشترڪه مان به نڪري ويو.[38]

جيتوڻيڪ آئرلينڊ 1930ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان دولتِ مشترڪه جي سرگرمين ۾ فعال طور شامل نه رهيو هو، پر ٻيا ڊومينين اهڙا هئا جيڪي دولتِ مشترڪه سان لاڳاپا برقرار رکندي جمهوري رياستون بڻجڻ چاهيندا هئا. اهو مسئلو اپريل 1949ع ۾ لنڊن ۾ دولتِ مشترڪه جي وزيراعظمن جي اجلاس دوران اهم بحث جو موضوع بڻيو.

لنڊن اعلان تحت، جيڪو وي. ڪي. ڪرشنا مينن تيار ڪيو هو، ڀارت اتفاق ڪيو ته جڏهن اهو جنوري 1950ع ۾ جمهوري رياست بڻجندو، تڏهن به دولتِ مشترڪه جو رڪن رهندو ۽ برطانوي بادشاهه کي:

"آزاد رڪن ملڪن جي آزاد انجمن جي علامت ۽ ان حيثيت سان دولتِ مشترڪه جو سربراهه"

تسليم ڪندو.

اهو ٻڌڻ کان پوءِ بادشاهه جارج ڇهون، وي. ڪي. ڪرشنا مينن کي مذاقي انداز ۾ چيو:

"ته پوءِ مان هاڻي صرف 'ان حيثيت سان' سربراهه بڻجي ويو آهيان."

[39]

بعد ۾ دولتِ مشترڪه جا ڪجهه ٻيا ملڪ جڏهن جمهوري رياستون بڻيا ته انهن تنظيم ڇڏڻ جو انتخاب ڪيو، جڏهن ته گيانا، ماريشس ۽ ڊومينيڪا جهڙا ملڪ جمهوري رياست بڻجڻ باوجود دولتِ مشترڪه جا رڪن رهيا.[40]

ڀارت جي پهرين وزيراعظم جواهر لال نهرو 16 مئي 1949ع تي، ڀارت جي آئين ساز اسيمبلي جي بحثن دوران، لنڊن اعلان کان ٿوري ئي دير پوءِ چيو:[41]

”

اسان واضح طور دولتِ مشترڪه ۾ ان ڪري شامل آهيون جو اسان سمجهون ٿا ته اهو اسان لاءِ ۽ انهن عالمي مقصدن لاءِ فائديمند آهي جن کي اسان اڳتي وڌائڻ چاهيون ٿا. دولتِ مشترڪه جا ٻيا ملڪ به اسان کي ان ۾ برقرار ڏسڻ چاهين ٿا، ڇو ته اهي ان کي پنهنجي لاءِ به فائديمند سمجهن ٿا. اهو گڏيل طور سمجهيو وڃي ٿو ته دولتِ مشترڪه ۾ شامل قومن جي مفاد ۾ آهي، ۽ انهيءَ سبب اهي ان جو حصو بڻجن ٿيون.

ساڳئي وقت اهو مڪمل طور واضح ڪيو ويو آهي ته هر ملڪ پنهنجي رستي تي هلڻ لاءِ مڪمل آزاد آهي. ممڪن آهي ته هو ڪڏهن دولتِ مشترڪه کان الڳ به ٿي وڃن.

پر ان صورت کان سواءِ، جو تنظيم جي خراب پهلوئن کي ختم ڪيو وڃي، دنيا ۾ ڀلائي آڻڻ لاءِ اهڙي تعاون واري تنظيم کي برقرار رکڻ، ان کي ٽوڙڻ کان بهتر آهي.


 “

لنڊن اعلان کي اڪثر جديد دولتِ مشترڪه جي شروعاتي نقطي طور ڏٺو ويندو آهي. ڀارت جي مثال کان پوءِ ٻيا ڪيترائي ملڪ جمهوري رياستون يا پنهنجي جدا بادشاهن واريون آئيني بادشاهتون بڻيا.

جيتوڻيڪ ڪجهه ملڪن ساڳئي بادشاهه کي برقرار رکيو جيڪو برطانيه جو بادشاهه هو، پر وقت سان گڏ انهن جون بادشاهتون مختلف رستن تي ترقي ڪنديون ويون ۽ جلد ئي (يا اڳ ئي) برطانوي بادشاهت کان عملي طور آزاد ٿي ويون.

هر بادشاهتي رياست ۾ بادشاهه کي هڪ الڳ قانوني شخصيت طور ڏٺو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ساڳيو فرد ڪيترن ئي بادشاهتي رياستن جو بادشاهه هوندو آهي.[42][43][44][45]

يورپ کي شامل ڪرڻ بابت تجويزون

[سنواريو]

ان دور ۾ جڏهن جرمني ۽ فرانس، بيلجيم، اٽلي، لگزمبرگ ۽ نيدرلينڊز سان گڏجي ان منصوبي تي ڪم ڪري رهيا هئا جيڪو بعد ۾ يورپي يونين بڻيو، ۽ نوان آزاد ٿيل آفريقي ملڪ دولتِ مشترڪه ۾ شامل ٿي رهيا هئا، تڏهن اهڙا نوان خيال سامهون آيا جن جو مقصد برطانيه کي معاشي معاملن ۾ اڪيلو ٿيڻ کان بچائڻ هو.

ان وقت برطانيه جي دولتِ مشترڪه سان واپار جو مقدار يورپ سان ٿيندڙ واپار کان چار ڀيرا وڌيڪ هو. 1956ع ۽ 1957ع ۾ وزيراعظم اينٿني ايڊن جي حڪومت هڪ "پلان جي" (Plan G) تي غور ڪيو، جنهن جو مقصد هڪ يورپي آزاد واپاري علائقو قائم ڪرڻ هو، جڏهن ته ساڳئي وقت دولتِ مشترڪه جي ملڪن کي حاصل ترجيحي حيثيت به برقرار رکڻي هئي.[46][47][48]

1956ع جي سوئيز بحران دوران، نوآبادياتي بيچيني ۽ عالمي سياسي ڇڪتاڻ جي پسمنظر ۾، فرانس جي وزيراعظم گي مولي برطانيا جي وزيراعظم اينٿني ايڊن کي تجويز ڏني ته ٻنهي ملڪن کي هڪ فرانڪو-برطانوي اتحاد ۾ شامل ڪيو وڃي.[49]

جڏهن اها تجويز قبول نه ڪئي وئي، تڏهن مولي هڪ ٻي تجويز پيش ڪئي ته فرانس دولتِ مشترڪه ۾ شامل ٿي وڃي، ۽ ممڪن طور تي آئرلينڊ جي نموني تي ٻڌل هڪ گڏيل شهريت جو انتظام به قائم ڪيو وڃي.[50]

بهرحال، سوئيز بحران جي خاتمي سان اهي سڀ تجويزون ۽ خيال آهستي آهستي ختم ٿي ويا ۽ عملي شڪل اختيار نه ڪري سگهيا.[51]

وسعت ۽ عالمي لاڳاپا

[سنواريو]
2024ع ۾ ساموا ۾ ٿيل دولتِ مشترڪه سربراهن جي اجلاس

دولتِ مشترڪه جو پهريون اهڙو رڪن جيڪو برطانوي سلطنت سان ڪنهن به آئيني لاڳاپي کان سواءِ شامل ٿيو، موزمبيق هو، جيڪو اڳ پورچوگالي موزمبيق جي نالي سان هڪ پورچوگالي نوآبادي هو. 1995ع ۾ پنهنجي پهرين جمهوري چونڊن کان پوءِ اهو دولتِ مشترڪه ۾ شامل ٿيو. ان جي رڪنيت ايڊنبرا اعلان ۽ موجوده رڪنيتي اصولن کان به اڳ ٿي هئي.[52]

2009ع ۾ روانڊا دولتِ مشترڪه ۾ شامل ٿيندڙ ٻيو اهڙو ملڪ بڻيو، جنهن جو برطانيا سان ڪو به آئيني تعلق نه هو. اهو اڳ روانڊا-يورونڊي نالي بيلجيم جي امانتي علائقي جو حصو هو ۽ پهرين عالمي جنگ تائين جرمن اوڀر آفريڪا جو ضلعو رهيو هو.[53]

2022ع ۾ ٽوگو (اڳوڻو فرانسيسي امانتي علائقو) ۽ گيبون (اڳوڻي فرانسيسي نوآبادي) به دولتِ مشترڪه ۾ شامل ٿيا، جيتوڻيڪ اهي ڪڏهن به برطانوي حڪمراني هيٺ نه رهيا هئا.[54]

ٽوگو جي پرڏيهي وزير روبرٽ ڊوسي چيو ته دولتِ مشترڪه ۾ شموليت سان ٽوگو جي شهرين کي انگريزي ٻولي سکڻ، تعليم ۽ ثقافتي موقعن مان فائدو حاصل ڪرڻ جا بهتر امڪان ملندا. ٽوگو خاص طور تي انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا سان پنهنجا لاڳاپا مضبوط ڪرڻ چاهيو ٿي.[55]

صرف 2024ع دوران ٽوگو ۽ برطانيا جي وچ ۾ واپار ۾ 94 سيڪڙو اضافو ٿيو. ملڪ ڀارت سان به واپاري لاڳاپا وڌائڻ جو خواهشمند هو.[56][57]

ٻئي طرف، گيبون کي آگسٽ 2023ع جي 2023ع گيبون بغاوت کان پوءِ سيپٽمبر 2023ع ۾ دولتِ مشترڪه مان جزوي طور معطل ڪيو ويو. دولتِ مشترڪه جي وزارتي ايڪشن گروپ ملڪ کي نيون چونڊون ڪرائڻ لاءِ ٻه سال جو وقت ڏنو، ٻي صورت ۾ مڪمل معطلي تي غور ٿيڻ وارو هو.[58][59]

جولاءِ 2025ع ۾ صدارتي چونڊن کان پوءِ گيبون جي جزوي معطلي ختم ڪئي وئي.[60]

آمريڪا جي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي ٻئي دورِ حڪومت دوران دولتِ مشترڪه سان لاڳاپن ۾ ٻيهر دلچسپي ڏسڻ ۾ آئي. 2025ع ۾، روس جي يوڪرين تي حملي دوران، آسٽريليا، ڪينيڊا، قبرص ۽ نيوزيلينڊ برطانيا جي وزيراعظم ڪيئر اسٽارمر جي اڳواڻي هيٺ قائم ٿيندڙ يوڪرين نواز "رضاڪار اتحاد" (Coalition of the Willing) ۾ شامل ٿيا.[61][62][63][64]

2025ع ۾ ڪينيڊا جي لبرل پارٽي آف ڪينيڊا جي قيادت لاءِ چونڊ مهم دوران، آخرڪار ڪامياب ٿيندڙ مارڪ ڪارني آمريڪا جي جارحاڻي قدمن جي پسمنظر ۾ برطانيا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ سان لاڳاپا وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي حمايت ڪئي.[65]

ساڳئي سال ڊونلڊ ٽرمپ به اظهار ڪيو ته آمريڪا دولتِ مشترڪه جو رڪن يا "شريڪ رڪن" بڻجڻ ۾ دلچسپي رکي سگهي ٿو، جڏهن ڪجهه برطانوي اخبارن ۾ اهڙي امڪان بابت خبرون شايع ٿيون.[66]

آسٽريليا-برطانوي قانوندان جيفري رابرٽسن، آمريڪا جي عالمي ذميوارين کان پري ٿيڻ ۽ گڏيل قومن جي محدود اثر بابت لکندي، راءِ ڏني ته جيڪڏهن مثال طور چين تائيوان تي حملو ڪري، ته يورپ، دولتِ مشترڪه جا ملڪ، جاپان، برازيل ۽ انڊونيشيا گڏجي شايد گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل کان به وڌيڪ اثرائتو ڪردار ادا ڪري سگهن.[67]

غزه جنگ دوران برطانيا، آسٽريليا، ڪينيڊا ۽ نيوزيلينڊ، ناروي سان گڏجي اسرائيلي حڪومت جي ٻن وزيرن تي پابنديون لاڳو ڪيون.[68]

2026ع ۾، جڏهن مارڪ ڪارني وچولي قوتن (Middle Powers) کي گڏ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو، تڏهن اينٽيگوا ۽ باربوڊا جي وزيراعظم گيسٽن برائون ڊيلي ٽيليگراف ۾ لکيل هڪ مضمون ۾ دليل ڏنو ته دولتِ مشترڪه اهڙي اتحاد لاءِ هڪ مثالي بنياد فراهم ڪري سگهي ٿي.[69]

ڍانچو

[سنواريو]

دولتِ مشترڪه جو سربراهه

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ جا سربراھ
ايلزبيٿ ٻيون، دولتِ مشترڪه جي سڀ کان ڊگهي عرصي تائين خدمت ڪندڙ سربراهه، 70 سالن تائين هن عهدي تي فائز رهي.

لنڊن اعلان جي اصولن موجب چارلس ٽيون دولتِ مشترڪه جو سربراهه آهي.[3][70]

تنهن هوندي به، جڏهن بادشاهه يا راڻي وفات ڪري ٿي ته تاج جو وارث پاڻمرادو دولتِ مشترڪه جو نئون سربراهه نٿو بڻجي.[71]

ان باوجود، اپريل 2018ع ۾ ٿيل اجلاس دوران دولتِ مشترڪه جي اڳواڻن اتفاق ڪيو ته پرنس چارلس پنهنجي ماءُ ايلزبيٿ ٻيون جي وفات کان پوءِ هن عهدي جو وارث ٿيندو.[72]

هي عهدو علامتي نوعيت جو آهي ۽ آزاد رڪن ملڪن جي رضاڪارانه اتحاد جي نمائندگي ڪري ٿو.[70] دولتِ مشترڪه جي اڪثريت، يعني 36 رڪن، جمهوريه آهن، جڏهن ته پنج رڪن ملڪن جا پنهنجا جدا جدا بادشاهي خاندان آهن: برونائي، ايسواٽيني، ليسوٿو، ملائيشيا ۽ ٽونگا.

دولتِ مشترڪه سربراهن جو اجلاس

[سنواريو]

تنظيم جو سڀ کان اهم فيصلو ڪندڙ فورم هر ٻن سالن کان پوءِ ٿيندڙ دولتِ مشترڪه سربراهن جو اجلاس (CHOGM) آهي، جنهن ۾ دولتِ مشترڪه جي حڪومتن جا سربراهه، جن ۾ وزيراعظم، صدر ۽ ٻيا قومي اڳواڻ شامل هوندا آهن، گڏ ٿي گڏيل دلچسپيءَ وارن معاملن تي بحث ڪندا آهن.

هي اجلاس اڳوڻن دولتِ مشترڪه وزيراعظمن جي گڏجاڻين، شاهي ڪانفرنسن ۽ نوآبادياتي ڪانفرنسن جو تسلسل آهي، جن جي شروعات 1887ع ۾ ٿي هئي.[70]

ان کان علاوه ناڻي، قانون، صحت ۽ ٻين شعبن جي وزيرن جون به باقاعده گڏجاڻيون ٿينديون آهن. جيڪي رڪن ملڪ پنهنجي ذميوارين ۾ پوئتي هوندا آهن، انهن کي وزارتي گڏجاڻين يا CHOGM ۾ نمائندا موڪلڻ جي دعوت نه ڏني ويندي آهي.[70]

جنهن ملڪ جو سربراهه CHOGM جي ميزباني ڪري ٿو، اهو دولتِ مشترڪه جو چيئرمين اِن آفيس (CIO) سڏبو آهي ۽ ايندڙ اجلاس تائين ان عهدي تي برقرار رهندو آهي.[73]

دولتِ مشترڪه سيڪريٽريٽ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ سيڪريٽريٽ
مارلبرو هائوس، لنڊن، جيڪو دولتِ مشترڪه سيڪريٽريٽ جو هيڊڪوارٽر ۽ دولتِ مشترڪه جو اهم بين الحڪومتي ادارو آهي.

1965ع ۾ قائم ڪيل دولتِ مشترڪه سيڪريٽريٽ دولتِ مشترڪه جو بنيادي بين الحڪومتي ادارو آهي، جيڪو رڪن حڪومتن ۽ ملڪن جي وچ ۾ مشاورت ۽ سهڪار کي هٿي ڏئي ٿو.[74]

هي ادارو گڏيل طور سڀني رڪن حڪومتن آڏو جوابده آهي. دولتِ مشترڪه کي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي ۾ هڪ مبصر اداري جي حيثيت سان سيڪريٽريٽ نمائندگي ڪري ٿو.

سيڪريٽريٽ دولتِ مشترڪه سربراهي اجلاس، وزارتي گڏجاڻيون، صلاح مشوري واريون گڏجاڻيون ۽ فني بحث مباحثا منظم ڪري ٿو. اهو پاليسي سازي ۾ مدد، فني صلاحون، گهڻ طرفي رابطا ۽ سماجي توڙي معاشي ترقي لاءِ فني سهڪار فراهم ڪري ٿو. ان سان گڏوگڏ دولتِ مشترڪه جي بنيادي سياسي قدرن جي واڌاري ۾ به ڪردار ادا ڪري ٿو.[75]

سيڪريٽريٽ جو سربراهه دولتِ مشترڪه جو سيڪريٽري جنرل هوندو آهي، جنهن کي CHOGM طرفان وڌ ۾ وڌ ٻن چئن سالن وارن مدتن لاءِ چونڊيو ويندو آهي. هن جي مدد لاءِ ٻه نائب سيڪريٽري جنرل هوندا آهن.[76]

موجوده سيڪريٽري جنرل شرلي اييورڪر بوچوي آهن، جيڪي گھانا سان تعلق رکن ٿيون. هنن پيٽريشيا اسڪاٽلينڊ جي جاءِ والاري آهي.

پهريون سيڪريٽري جنرل آرنولڊ سمٿ (ڪينيڊا) هو، جنهن 1965ع کان 1975ع تائين خدمتون سرانجام ڏنيون. ان کان پوءِ شريڌت رامڦال (گايانا)، ايميڪا اينياڪو (نائيجيريا)، ڊان ميڪنن (نيوزيلينڊ) ۽ ڪماليش شرما (ڀارت) هن عهدي تي فائز رهيا.

دولتِ مشترڪه شهريت ۽ هاءِ ڪمشنر

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ شھري ۽ ھاء ڪمشنر (ڪامن ويلٿ)
نئين دهلي ۾ گيمبيا جو هاءِ ڪميشن

ڪجهه رڪن ملڪ دولتِ مشترڪه جي شهرين کي خاص حق فراهم ڪندا آهن. برطانيا ۽ خاص طور تي ڪيريبين جا ڪيترائي ملڪ پنهنجي ملڪ ۾ رهندڙ دولتِ مشترڪه جي شهرين کي ووٽ ڏيڻ جو حق ڏين ٿا.[77]

برطانيا سميت ڪجهه ملڪ دولتِ مشترڪه جي شهرين لاءِ شهريت حاصل ڪرڻ يا مستقل رهائش اختيار ڪرڻ بابت ترجيحي پاليسيون به رکن ٿا.[78]

شروعاتي دور ۾ دولتِ مشترڪه جا ملڪ هڪ ٻئي لاءِ "پرڏيهي" نه سمجهيا ويندا هئا، ڇاڪاڻ ته سندن شهري برطانوي رعيت شمار ٿيندا هئا.[79]

دولتِ مشترڪه جا شهري ٻين رڪن ملڪن کان قونصلر مدد پڻ حاصل ڪري سگهن ٿا. مثال طور، جيڪڏهن ڪنهن غير دولتِ مشترڪه ملڪ ۾ سندن ملڪ جو سفارتي مشن موجود نه هجي ته برطانوي سفارتخانا ۽ قونصل خانا مدد فراهم ڪري سگهن ٿا.[80]

عدالتي نظام

[سنواريو]
پرائيوي ڪائونسل جي عدالتي ڪميٽي ڪيترن ئي دولتِ مشترڪه ملڪن لاءِ اعليٰ ترين اپيل عدالت آهي.

پرائيوي ڪائونسل جي عدالتي ڪميٽي 14 دولتِ مشترڪه ملڪن جي آخري اپيل واري عدالت آهي، جن ۾ ڪُڪ ٻيٽ ۽ نيوئي به شامل آهن، جيڪي نيوزيلينڊ جي سلطنت سان لاڳاپيل آهن.[81]

پئسفڪ ٻيٽن جا ڪيترائي ملڪ پنهنجي عدالتن لاءِ ٻين دولتِ مشترڪه ملڪن جا جج مقرر ڪندا آهن.[82]

فوجي تعاون

[سنواريو]
فائيو پاور ڊفينس ارينجمينٽس جي گڏيل فوجي مشق دوران جنگي جهاز

دولتِ مشترڪه جا شهري برطانوي هٿياربند فوج ۾ ڀرتي ٿيڻ جا اهل آهن. برطانوي فوج موجب، "دولتِ مشترڪه جا سپاهي هميشه فوج جو اهم ۽ قابلِ قدر حصو رهيا آهن".[83]

2022ع ۾ برطانيا ۾ مستقل رهائش اختيار ڪرڻ چاهيندڙ دولتِ مشترڪه فوجي اهلڪارن لاءِ ويزا فيسون ختم ڪيون ويون.[84]

فائيو پاور ڊفينس ارينجمينٽس آسٽريليا، ملائيشيا، نيوزيلينڊ، سنگاپور ۽ برطانيا وچ ۾ هڪ دفاعي شراڪتداري آهي.[85]

گورکا

[سنواريو]

گورکا سپاهي، جيڪي نيپال سان تعلق رکن ٿا (جيڪو دولتِ مشترڪه جو رڪن ناهي)، ڊگهي عرصي کان برطانوي فوج ۽ ڪيترن دولتِ مشترڪه ملڪن جي فوجن ۾ خدمتون سرانجام ڏيندا رهيا آهن.[86]

اهي گورکا بريگيڊ جي صورت ۾ برطانوي فوج، گورکا رجمنٽون (ڀارت) جي صورت ۾ ڀارتي فوج، برونائي جي شاهي هٿياربند فوج جي گورکا ريزرو يونٽ ۽ سنگاپور پوليس فورس جي گورکا ڪنٽينجنٽ ۾ خدمتون سرانجام ڏين ٿا. برونائي جي گورکا ريزرو يونٽ جا گهڻا ميمبر اڳ برطانوي فوج يا سنگاپور پوليس جا اڳوڻا اهلڪار هوندا آهن.[87][88]

رڪنيت

[سنواريو]
دولتِ مشترڪه جا رڪن ملڪ سندن سياسي حيثيت موجب ڏيکاريل آهن. دولتِ مشترڪه جون بادشاهتي سلطنتون نيري رنگ ۾، جمهوريائون گلابي رنگ ۾، جڏهن ته پنهنجن مقامي بادشاهتن وارا ملڪ سائي رنگ ۾ ڏيکاريل آهن.

رڪنيت جا معيار

[سنواريو]

دولتِ مشترڪه جي رڪنيت جا معيار وقت سان گڏ مختلف دستاويزن جي بنياد تي ترقي ڪندا رهيا آهن. تنظيم جي بنيادي باني دستاويز اسٽيٽيوٽ آف ويسٽ منسٽر 1931ع موجب رڪنيت لاءِ ڊومينين حيثيت ضروري هئي.

1949ع جي لنڊن اعلان هن شرط ۾ تبديلي آندي ۽ جمهوري ملڪن يا مقامي بادشاهتن وارن ملڪن کي به رڪنيت جي اجازت ڏني وئي، بشرطيڪ اهي جارج ڇهون کي "دولتِ مشترڪه جو سربراهه" تسليم ڪن.[89]

1960ع واري ڏهاڪي ۾ نوآبادياتي آزاديءَ جي لهر کان پوءِ انهن آئيني اصولن سان گڏ سياسي، معاشي ۽ سماجي اصول پڻ شامل ڪيا ويا. 1961ع ۾ فيصلو ڪيو ويو ته نسلي برابري جو احترام رڪنيت لاءِ لازمي هوندو. انهيءَ سبب ڏکڻ آفريڪا جي ٻيهر رڪنيت واري درخواست رد ٿي وئي، ڇاڪاڻ ته جمهوريه بڻجڻ کان پوءِ ان کي ٻيهر درخواست ڏيڻي پئي هئي.

1971ع جي سنگاپور اعلان ۾ سڀني رڪنن کي عالمي امن، آزادي، انساني حقن، برابري ۽ آزاد واپار جي اصولن سان وابستگي اختيار ڪرڻي پئي.[90]

تقريباً ٻن ڏهاڪن تائين انهن اصولن تي عمل ڪرائڻ لاءِ ڪو مؤثر نظام موجود نه هو.[91]

1991ع ۾ هراري اعلان جاري ڪيو ويو، جنهن ۾ رڪن ملڪن جي اڳواڻن کي سنگاپور اعلان جي اصولن تي عمل ڪرڻ، نوآبادياتي نظام جي خاتمي، سرد جنگ جي پڄاڻي ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ اپارتھائيڊ جي خاتمي جي حمايت ڪرڻ جو پابند بڻايو ويو.[92]

1995ع جي ملبروڪ دولتِ مشترڪه ايڪشن پروگرام تحت دولتِ مشترڪه وزارتي ايڪشن گروپ (CMAG) قائم ڪيو ويو، جنهن کي اهو اختيار ڏنو ويو ته هو جاچي سگهي ته رڪن ملڪ هراري اعلان جي شرطن تي پورو لهن ٿا يا نه.[93]

ساڳئي سال هڪ بين الحڪومتي گروپ پڻ قائم ڪيو ويو جنهن رڪنيت جي مڪمل شرطن کي ترتيب ڏئي هڪ ضابطي ۾ آندو. 1997ع ۾ ايڊنبرا اعلان تحت سفارش ڪئي وئي ته مستقبل جا نوان رڪن "عام اصول طور" ڪنهن موجوده رڪن سان سڌي آئيني وابستگي رکن.[94]

انهن ضابطن موجب رڪن ملڪن لاءِ هي شرطون مقرر ڪيون ويون:

  • هراري اعلان جي اصولن کي قبول ڪرڻ ۽ انهن تي عمل ڪرڻ.
  • مڪمل خودمختيار رياست هجڻ.
  • چارلس ٽيون کي دولتِ مشترڪه جو سربراهه تسليم ڪرڻ.
  • انگريزي ٻولي کي دولتِ مشترڪه جي رابطي جي بنيادي ٻولي طور قبول ڪرڻ.
  • رڪنيت بابت عوامي خواهشن جو احترام ڪرڻ.[94]

2007ع جي دولتِ مشترڪه سربراهي اجلاس ۾ انهن شرطن جو ٻيهر جائزو ورتو ويو.[95]

نوان رڪن

[سنواريو]

عام طور تي نون رڪنن لاءِ ڪنهن موجوده رڪن سان سڌي آئيني وابستگي هجڻ ضروري آهي. گهڻن حالتن ۾ اها وابستگي برطانوي نوآبادياتي ماضيءَ سبب هوندي آهي، پر ڪجهه ملڪن جا لاڳاپا ٻين رڪن ملڪن سان وڌيڪ ويجها آهن، جهڙوڪ:

  • بنگلاديش – پاڪستان
  • ساموا – نيوزيلينڊ
  • پاپوا نيو گني – آسٽريليا
  • سنگاپور – ملائيشيا

1995ع ۾ موزمبيق اهڙو پهريون ملڪ بڻيو جيڪو ڪنهن به آئيني وابستگي کان سواءِ دولتِ مشترڪه ۾ شامل ٿيو. انهيءَ واقعي کان پوءِ ئي ايڊنبرا اعلان ۽ موجوده رڪنيت جا ضابطا تيار ڪيا ويا.[52]

2009ع ۾ روانڊا، جيڪو اڳ بيلجيم ۽ جرمني جي حڪمراني هيٺ رهيو هو، دولتِ مشترڪه جو رڪن بڻيو.[53]

دولتِ مشترڪه انساني حقن جي شروعات (CHRI) جي اعتراضن باوجود روانڊا کي "غيرمعمولي حالتن" تحت رڪنيت ڏني وئي.[96]

2022ع ۾ اڳوڻيون فرانسيسي علائقا ٽوگو ۽ گيبون پڻ دولتِ مشترڪه جا رڪن بڻيا.[54]

رڪن ملڪ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ جا رڪن قومي ملڪ
لنڊن جي پارليامينٽ اسڪوائر ۾ دولتِ مشترڪه ڏينهن تي رڪن ملڪن جا جهنڊا
اوٽاوا ۾ ڪينيڊا جي پارليامينٽ تي ڦڙڪندڙ دولتِ مشترڪه جو جهنڊو

دولتِ مشترڪه ۾ دنيا جي سڀني آباد براعظمن مان 56 ملڪ شامل آهن.[97]

انهن مان 33 ملڪ ننڍيون رياستون آهن، جڏهن ته 25 ننڍيون ٻيٽيا ترقي پذير رياستون آهن.

2023ع ۾ دولتِ مشترڪه جي گڏيل آبادي لڳ ڀڳ 2.5 ارب هئي.[98]

هي تنظيم ٽئين دنيا يا عالمي ڏکڻ سان لاڳاپيل ملڪن جو دنيا ۾ سڀ کان وڏو اتحاد آهي.[99]

2023ع ۾ ڀارت 1.4 ارب آبادي سان دولتِ مشترڪه جو سڀ کان گهڻي آبادي وارو ملڪ هو، جڏهن ته ٽووالو تقريباً 12,000 ماڻهن سان سڀ کان ننڍو رڪن هو.[98]

بقايادار رڪن

[سنواريو]

"بقايادار رڪن" (Member in arrears) اها حيثيت آهي جيڪا انهن ملڪن لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي جيڪي پنهنجي رڪنيت جي مالي ادائگين ۾ پوئتي رهجي وڃن.

هي حيثيت اڳ ۾ "خصوصي رڪنيت" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي، پر بعد ۾ ان جو نالو تبديل ڪيو ويو.[100]

في الحال دولتِ مشترڪه ۾ ڪو به بقايادار رڪن موجود ناهي. آخري اهڙو ملڪ نائورو هو، جيڪو جون 2011ع ۾ ٻيهر مڪمل رڪنيت تي بحال ٿيو.[101]

نائورو پنهنجي مالي حالتن موجب ڪڏهن مڪمل رڪنيت ۽ ڪڏهن خصوصي رڪنيت جي وچ ۾ تبديلي ڪندو رهيو آهي.[102]

رڪن ملڪن جي معيشت

[سنواريو]

2019ع ۾ دولتِ مشترڪه جي رڪن ملڪن جي گڏيل خام ملڪي پيداوار 9 ٽريلين آمريڪي ڊالرن کان وڌيڪ هئي، جنهن جو 78 سيڪڙو حصو چئن سڀ کان وڏين معيشتن وٽ هو: ڀارت (3.737 ٽريلين آمريڪي ڊالر)، برطانيه (3.124 ٽريلين آمريڪي ڊالر)، ڪينيڊا (1.652 ٽريلين آمريڪي ڊالر) ۽ آسٽريليا (1.379 ٽريلين آمريڪي ڊالر).[103]

درخواست ڏيندڙ ملڪ

[سنواريو]

1997ع ۾ دولتِ مشترڪه جي سربراهن اتفاق ڪيو ته دولتِ مشترڪه جو رڪن بڻجڻ لاءِ درخواست ڏيندڙ ملڪ کي، عام اصول طور، ڪنهن موجوده دولتِ مشترڪه رڪن سان آئيني وابستگي هجڻ گهرجي؛ ان کي هراري اعلان ۾ بيان ڪيل دولتِ مشترڪه جي قدرن، اصولن ۽ ترجيحن تي عمل ڪرڻ گهرجي؛ ۽ دولتِ مشترڪه جي روايتن ۽ ضابطن کي قبول ڪرڻ گهرجي.[104]

ڏکڻ سوڊان جي سياستدانن دولتِ مشترڪه ۾ شامل ٿيڻ ۾ دلچسپي ظاهر ڪئي آهي.[105]

2006ع ۾ دولتِ مشترڪه جي هڪ سينيئر ذريعي چيو ته "گهڻن ماڻهن اسرائيل جي دلچسپيءَ جو اندازو لڳايو آهي، پر ڪا به رسمي درخواست نه آئي آهي".[106] اسرائيل ۽ فلسطين ٻئي رڪنيت لاءِ امڪاني اميدوار سمجهيا وڃن ٿا.[106]

صدر يحيٰ جامع آڪٽوبر 2013ع ۾ گيمبيا کي هڪ طرفي طور دولتِ مشترڪه مان ڪڍي ڇڏيو.[107] پر نئين چونڊيل صدر آداما بارو فيبروري 2018ع ۾ ملڪ کي ٻيهر تنظيم ۾ شامل ڪرايو.[108]

ٻيا اهل درخواست ڏيندڙ اهي آباد برطانوي سامونڊي علائقا، تاج جا انحصاري علائقا، آسٽريليا جا ٻاهريان علائقا ۽ نيوزيلينڊ سان لاڳاپيل رياستون ٿي سگهن ٿا، جيڪڏهن اهي مڪمل طور آزاد رياستون بڻجن.[109]

اهڙين ڪيترين ئي عملدارين کي اڳ ئي دولتِ مشترڪه اندر سڌي نمائندگي حاصل آهي، خاص طور تي دولتِ مشترڪه خاندان وسيلي.[110]

اڳوڻا برطانوي قبضا به آهن جيڪي آزاد ملڪ نه بڻيا آهن. جيتوڻيڪ هانگ ڪانگ هاڻي چين جو حصو آهي، پر اهو دولتِ مشترڪه خاندان جي ڪجهه ادارن ۾ اڃا به حصو وٺي ٿو، جن ۾ دولتِ مشترڪه وڪيلن جي انجمن، دولتِ مشترڪه يونيورسٽين جي انجمن، دولتِ مشترڪه ايسوسيئيشن آف ليجسليٽو ڪائونسل[111][112] ۽ دولتِ مشترڪه جنگي قبرن واري ڪميشن شامل آهن.

ٽنهي تاج جي انحصاري علائقن پنهنجي موجوده حيثيت کي غير اطمينان بخش قرار ڏنو آهي ۽ تبديلي لاءِ ڪوششون ڪيون آهن. 2012ع ۾ جرسي رياستون برطانيا جي پرڏيهي سيڪريٽري کي چيو ته دولتِ مشترڪه سربراهن کان درخواست ڪئي وڃي ته جرسي ۽ ٻين تاج جي انحصاري علائقن کي، ۽ اهڙن ٻين اعليٰ خودمختيار علائقن کي، شريڪ رڪنيت ڏيڻ تي غور ڪيو وڃي.

جرسي تجويز ڏني ته ان کي دولتِ مشترڪه جي سڀني گڏجاڻين ۾ پاڻ نمائندگي ڪرڻ، بحثن ۽ طريقيڪار ۾ مڪمل شرڪت ڪرڻ، جتي لاڳاپيل هجي اتي ڳالهائڻ جو حق، ۽ مڪمل رڪنن سان ڳالهين ۾ شامل ٿيڻ جو موقعو ڏنو وڃي؛ پر وزارتي يا سربراهي گڏجاڻين ۾ ووٽ ڏيڻ جو حق نه هجي، ڇاڪاڻ ته اهو صرف مڪمل رڪنن لاءِ مخصوص آهي.[113]

گرنسي رياستون ۽ آئل آف مين جي حڪومت به ساڳئي سال دولتِ مشترڪه سان وڌيڪ مربوط لاڳاپن، سڌي نمائندگي ۽ دولتِ مشترڪه جي ادارن ۽ گڏجاڻين، بشمول سربراهي اجلاس، ۾ وڌيڪ شرڪت جي گهر ڪئي.[114][115]

آئل آف مين جي چيف منسٽر چيو ته "دولتِ مشترڪه سان وڌيڪ ويجهو لاڳاپو ٻيٽ جي بين الاقوامي لاڳاپن لاءِ هڪ خوش آئند اڳڀرائي هوندي".[116]

معطلي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو دولتِ مشترڪه قومن مان معطلي

رڪن ملڪن کي هراري اعلان جي "سنگين يا لڳاتار ڀڃڪڙي" جي صورت ۾، خاص طور تي جمهوري حڪومت برقرار رکڻ واري ذميواري ختم ڪرڻ تي، "دولتِ مشترڪه جي ڪائونسلن" مان معطل ڪري سگهجي ٿو.[117]

معطلي جو فيصلو دولتِ مشترڪه وزارتي ايڪشن گروپ (CMAG) ڪندو آهي، جيڪو هراري اعلان جي امڪاني ڀڃڪڙين بابت باقاعده گڏجاڻيون ڪندو آهي. معطل رڪن دولتِ مشترڪه جي اڳواڻن ۽ وزيرن جي گڏجاڻين ۾ نمائندگي نٿا ڪن، جيتوڻيڪ اهي تنظيم جا رڪن رهندا آهن.

زمبابوي کي رابرٽ موگابي جي صدارت دوران دولتِ مشترڪه مان معطل ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ان تنظيم مان نڪرڻ جو فيصلو ڪيو. موگابي جي اقتدار مان هٽڻ کان پوءِ زمبابوي ٻيهر شامل ٿيڻ لاءِ درخواست ڏني.

نائيجيريا کي 11 نومبر 1995ع کان 29 مئي 1999ع تائين معطل ڪيو ويو، ڇاڪاڻ ته هن ڪين سارو-ويوا کي 1995ع دولتِ مشترڪه سربراهي اجلاس کان ٿورو اڳ ڦاسي ڏني هئي.[118][119]

پاڪستان ٻيو ملڪ هو، جنهن کي پرويز مشرف جي 1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت کان پوءِ 18 آڪٽوبر 1999ع تي معطل ڪيو ويو.[120]

دولتِ مشترڪه جي سڀ کان ڊگهي معطلي 22 مئي 2004ع تي ختم ٿي، جڏهن ملڪ جي آئين جي بحالي کان پوءِ پاڪستان جي معطلي ختم ڪئي وئي.[121]

پاڪستان کي ٻيهر، هن ڀيري مختصر عرصي لاءِ، 22 نومبر 2007ع کان ڇهن مهينن لاءِ معطل ڪيو ويو، جڏهن مشرف ملڪ ۾ 2007ع پاڪستاني ايمرجنسي لاڳو ڪئي.[122]

زمبابوي کي 2002ع ۾ رابرٽ موگابي جي ZANU-PF حڪومت جي چونڊن ۽ زميني سڌارن واري پاليسين بابت خدشن سبب معطل ڪيو ويو.[123]

2003ع ۾ زمبابوي پاڻ تنظيم مان نڪري ويو.[124]

15 مئي 2018ع تي زمبابوي دولتِ مشترڪه ۾ ٻيهر شامل ٿيڻ لاءِ درخواست ڏني.[125]

برطانيا ۾ زمبابوي جا شهري اڃا تائين دولتِ مشترڪه شهري طور سڃاتا وڃن ٿا.[126]

فجي ۾ 1987ع ۾ جمهوريه جو اعلان، جيڪو فوجي بغاوتن کان پوءِ ڪيو ويو هو ۽ جنهن جو مقصد انڊو-فجي باشندن کي سياسي طاقت کان محروم ڪرڻ هو، دولتِ مشترڪه ۾ رهڻ جي درخواست سان گڏ نه هو. نتيجي طور دولتِ مشترڪه جي رڪنيت ختم ٿيل سمجهي وئي، جيستائين 1997ع ۾ جمهوري آئين مان امتيازي دفعات ختم نه ڪيون ويون ۽ رڪنيت لاءِ ٻيهر درخواست نه ڏني وئي.[127][128]

ان کان پوءِ فجي کي ٻه ڀيرا معطل ڪيو ويو. پهرين معطلي 6 جون 2000ع تي لاڳو ڪئي وئي[129] ۽ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ 20 ڊسمبر 2001ع تي ختم ڪئي وئي.[123]

فجي کي ڊسمبر 2006ع ۾ تازي بغاوت کان پوءِ وري معطل ڪيو ويو. شروعات ۾ اها معطلي رڳو دولتِ مشترڪه جي ڪائونسلن جي رڪنيت تائين محدود هئي.[127][130]

جڏهن فجي 2010ع تائين قومي چونڊن جي تاريخ مقرر ڪرڻ بابت دولتِ مشترڪه جي مقرر ڪيل آخري مهلت پوري نه ڪئي، تڏهن 1 سيپٽمبر 2009ع تي ان کي "مڪمل طور معطل" ڪيو ويو.[127][130]

دولتِ مشترڪه جي سيڪريٽري جنرل ڪمليش شرما تصديق ڪئي ته مڪمل معطلي جو مطلب اهو هو ته فجي کي دولتِ مشترڪه جي گڏجاڻين، دولتِ مشترڪه راندين ۽ فني امدادي پروگرامن مان خارج ڪيو ويندو، سواءِ جمهوريت جي بحالي لاءِ ڏنل امداد جي. شرما چيو ته معطلي دوران فجي دولتِ مشترڪه جو رڪن رهندو، پر سيڪريٽريٽ طرفان علامتي نمائندگي کان محروم رهندو.[127]

19 مارچ 2014ع تي دولتِ مشترڪه وزارتي ايڪشن گروپ فجي جي مڪمل معطلي کي تبديل ڪري رڳو دولتِ مشترڪه جي ڪائونسلن مان معطلي ۾ بدلائي ڇڏيو، جنهن سان فجي کي دولتِ مشترڪه جي ڪيترين سرگرمين، جن ۾ دولتِ مشترڪه رانديون پڻ شامل هيون، ۾ شرڪت جي اجازت ملي وئي.[131]

سيپٽمبر 2014ع ۾ فجي جي معطلي ختم ڪئي وئي.[132] سيپٽمبر 2014ع جي چونڊن کان پوءِ دولتِ مشترڪه وزارتي ايڪشن گروپ فجي کي مڪمل رڪن طور بحال ڪري ڇڏيو.[133]

تازو ترين دور ۾، 2013ع ۽ 2014ع دوران، سري لنڪا کي دولتِ مشترڪه مان معطل ڪرڻ لاءِ بين الاقوامي دٻاءُ وڌيو، ڇاڪاڻ⁠تہ صدر مهيندا راجاپڪسا جي حڪومت تي انساني حقن جي سنگين ڀڃڪڙين جا الزام لڳايا ويا هئا. 2013ع دولتِ مشترڪه سربراهن جي اجلاس کي به سري لنڪا بدران ڪنهن ٻئي رڪن ملڪ ڏانهن منتقل ڪرڻ جون گهرون ڪيون ويون.

ڪينيڊا جي وزيراعظم اسٽيفن هارپر اجلاس جو بائيڪاٽ ڪرڻ جي ڌمڪي ڏني، پر آخرڪار سندس نمائندگي ديپڪ اوڀرائي ڪئي. برطانيا جي وزيراعظم ڊيوڊ ڪيمرون اجلاس ۾ شرڪت ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.[134][135]

اهي خدشا 2015ع ۾ اپوزيشن اڳواڻ ميٿريپالا سريسينا جي صدر چونڊجڻ کان پوءِ بي معنيٰ ٿي ويا.[136]

واپسي ۽ رڪنيت جي خاتمو

[سنواريو]

ڇاڪاڻ⁠تہ دولتِ مشترڪه جي رڪنيت مڪمل طور رضاڪارانه آهي، تنهنڪري رڪن حڪومتون ڪنهن به وقت تنظيم ڇڏڻ جو فيصلو ڪري سگهن ٿيون. ائين ڪندڙ پهريون ملڪ آئرلينڊ هو، جنهن 1949ع ۾ پاڻ کي جمهوريه قرار ڏيڻ کان پوءِ دولتِ مشترڪه ڇڏي ڏني، جيتوڻيڪ اهو 1932ع کان ئي دولتِ مشترڪه جي سرگرمين ۾ فعال حصو نه وٺي رهيو هو. ان وقت رڪنيت لاءِ لازمي شرط اهو هو ته سڀئي ملڪ برطانوي بادشاهه کي پنهنجو سربراهه رياست تسليم ڪن. آئرلينڊ جي نڪرڻ کان پوءِ هن اصول ۾ تبديلي ڪئي وئي ته جيئن ڀارت 1950ع ۾ جمهوريه بڻجڻ باوجود دولتِ مشترڪه ۾ رهي سگهي. بهرحال، آئرلينڊ ٻيهر شامل نه ٿيو. اڄ دولتِ مشترڪه جي اڪثريت رڪن ملڪن، خاص طور آفريڪا جي سڀني ملڪن، يا ته جمهوريه آهن يا پنهنجا مقامي بادشاهه رکن ٿا.

پاڪستان 30 جنوري 1972ع تي دولتِ مشترڪه طرفان الڳ ٿيندڙ بنگلاديش کي تسليم ڪرڻ خلاف احتجاج طور تنظيم ڇڏي ڏني، پر 2 آگسٽ 1989ع تي ٻيهر شامل ٿيو. زمبابوي جي رڪنيت 2002ع ۾ انساني حقن جي مبينا ڀڃڪڙين ۽ دانسته بدانتظامي جي بنياد تي معطل ڪئي وئي، جنهن کان پوءِ زمبابوي جي حڪومت 2003ع ۾ پنهنجي رڪنيت ختم ڪري ڇڏي.[137]

گيمبيا 3 آڪٽوبر 2013ع تي دولتِ مشترڪه ڇڏي وئي،[107] پر 8 فيبروري 2018ع تي ٻيهر شامل ٿي وئي.[108]

مالديپ 13 آڪٽوبر 2016ع تي دولتِ مشترڪه مان نڪري ويو،[138][139] ۽ ان جو سبب 2012ع کان پوءِ دولتِ مشترڪه طرفان مالديپ خلاف اختيار ڪيل "سزاوار قدمن" کي قرار ڏنو ويو، جيڪي اڳوڻي صدر محمد نشيد جي مبينا طور زبردستي استعيفيٰ کان پوءِ اختيار ڪيا ويا هئا.[139]

نومبر 2018ع ۾ ابراهيم محمد صالِح جي صدر چونڊجڻ کان پوءِ مالديپ اعلان ڪيو ته اهو دولتِ مشترڪه ۾ ٻيهر شامل ٿيڻ لاءِ درخواست ڏيندو.[140] آخرڪار، مالديپ 1 فيبروري 2020ع تي ٻيهر رڪن بڻجي ويو.[141]

نسلي امتياز واري پاليسي سبب 1961ع ۾ دولتِ مشترڪه ڇڏيندڙ ڏکڻ آفريقا 1994ع ۾ غير نسلي چونڊن کان پوءِ ٻيهر شامل ٿيو.

هينئر تائين ڪنهن به ملڪ کي دولتِ مشترڪه مان رسمي طور خارج نه ڪيو ويو آهي.[142]

البت، 1961ع ۾ ڏکڻ آفريقا جي جمهوريه بڻجڻ کان پوءِ تنظيم ۾ رهڻ جي درخواست عملي طور تي رد ٿي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ آفريڪا ۽ ايشيا جي ڪيترن ئي رڪن ملڪن، ۽ ڪينيڊا، نسلي امتياز (Apartheid) جي سخت مخالفت ڪئي. جڏهن ڏکڻ آفريقا جي حڪومت کي محسوس ٿيو ته 1961ع دولتِ مشترڪه وزيراعظمن جي ڪانفرنس ۾ ان جي درخواست منظور نه ٿيندي، تڏهن هن پنهنجي درخواست واپس وٺي ڇڏي.[143]

1994ع ۾ پهرين گهڻ نسلي چونڊن کان پوءِ ڏکڻ آفريقا کي ٻيهر دولتِ مشترڪه ۾ شامل ڪيو ويو. چونڊن کان اڳ دولتِ مشترڪه امن قائم رکڻ واري فورس جي تربيت ۽ فني مدد فراهم ڪئي، جڏهن⁠تہ دولتِ مشترڪه جا مبصر چونڊن دوران وڏي تعداد ۾ موجود هئا.[144]

1997ع ۾ هانگ ڪانگ جي خودمختياري چين ڏانهن منتقل ٿيڻ سان اهو علائقو برطانيا جي ذريعي دولتِ مشترڪه سان وابستگي وڃائي ويٺو. غير خودمختيار رياستن يا علائقن کي دولتِ مشترڪه جي رڪنيت حاصل ڪرڻ جي اجازت نه آهي، ۽ چين جي حڪومت به رڪنيت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪا ڪوشش نه ڪئي آهي.

تنهن هوندي به هانگ ڪانگ دولتِ مشترڪه خاندان جي ڪيترين تنظيمن ۾ شموليت جاري رکي آهي، جن ۾ دولتِ مشترڪه وڪيلن جي انجمن (جنهن 1983ع ۽ 2009ع ۾ دولتِ مشترڪه وڪيلن جي ڪانفرنس جي ميزباني ڪئي)، دولتِ مشترڪه پارلياماني انجمن (۽ ويسٽ منسٽر پارلياماني سيمينار)، دولتِ مشترڪه يونيورسٽين جي انجمن، دولتِ مشترڪه قانون ساز صلاحڪارن جي انجمن[111][112] ۽ دولتِ مشترڪه جنگي قبرن وارو ڪميشن (CWGC) شامل آهن.

سياست

[سنواريو]

مقصد ۽ سرگرميون

[سنواريو]

ڪامن ويلٿ جا مقصد پهريون ڀيرو 1971ع جي سنگاپور پڌرنامو ۾ بيان ڪيا ويا، جنهن ۾ ڪامن ويلٿ کي عالمي امن جي قيام، نمائنده جمهوريت ۽ فردي آزادي جي واڌاري، برابري جي حصول ۽ نسل پرستي جي مخالفت، غربت، اڻڄاڻائي ۽ بيمارين خلاف جدوجهد، ۽ آزاد واپار جي حمايت جو پابند بڻايو ويو.[145]

انهن مقصدن ۾ وڌيڪ اضافو 1979ع جي لوساڪا پڌرنامو وسيلي ڪيو ويو، جنهن ۾ جنس جي بنياد تي امتيازي سلوڪ جي مخالفت شامل ڪئي وئي،[90] جڏهن ته 1989ع جي لانگڪاوي پڌرنامو ذريعي ماحولياتي پائيداري کي پڻ مقصدن ۾ شامل ڪيو ويو.[146] انهن مقصدن کي 1991ع جي هراري پڌرنامو ۾ وڌيڪ مضبوط ڪيو ويو.[147]

ڪامن ويلٿ جا سڀ کان اهم مقصد جمهوريت ۽ ترقي جي واڌاري سان لاڳاپيل آهن، جيئن 2003ع جي آسو راڪ پڌرنامو ۾ بيان ڪيو ويو آهي.[148] هي پڌرنامو سنگاپور ۽ هراري پڌرنامن جي بنيادن تي تيار ڪيو ويو ۽ انهن جي دائري کي وڌيڪ واضح ڪندي چيو ويو ته:

” اسان جمهوريت، سٺي حڪمراني، انساني حقن، صنفي برابري ۽ عالمگيريت جي فائدن جي وڌيڪ منصفاڻي ورڇ لاءِ پرعزم آهيون۔ “

[149]

اختيار ۽ اثرائيت

[سنواريو]

آڪٽوبر 2010ع ۾ سيڪريٽري جنرل جي هڪ لِيڪ ٿيل يادداشت (ميمو) شايع ٿي، جنهن ۾ عملي کي هدايت ڪئي وئي هئي ته هو انساني حقن بابت عوامي طور آواز نه اٿارين. ان کان پوءِ ڪامن ويلٿ تي الزام لڳايو ويو ته اها پنهنجي بنيادي قدرن جي تحفظ ۽ واڌاري بابت ڪافي واضح ۽ سرگرم موقف اختيار نه ڪري رهي آهي.[150]

ڪامن ويلٿ سربراهن جي حڪومتي اجلاس 2011ع دوران ڪامن ويلٿ ممتاز شخصيتن جو گروپ (EPG) جي هڪ رپورٽ تي غور ڪيو ويو. هن رپورٽ ۾ دعويٰ ڪئي وئي ته تنظيم پنهنجي اهميت وڃائي رهي آهي ۽ زوال پذير ٿي رهي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وٽ اهڙو ڪو مؤثر نظام موجود نه هو جيڪو انساني حقن يا جمهوري اصولن جي ڀڃڪڙي ڪندڙ ميمبر ملڪن کي جوابده ٺهرائي سگهي.[151]

هن گروپ 106 "فوري" سفارشون پيش ڪيون، جن ۾ ڪامن ويلٿ جي منشور کي اختيار ڪرڻ، قانون جي حڪمراني، جمهوريت ۽ انساني حقن بابت هڪ نئين ڪمشنر جي مقرري، ميمبر ملڪن ۾ جاري انساني حقن جي ڀڃڪڙين ۽ سياسي جبر جي الزامن جي نگراني، 41 ڪامن ويلٿ ملڪن ۾ هم جنس پرستي خلاف قانونن جي خاتمي بابت سفارشون، ۽ زبردستي شادي تي پابندي شامل هئي.[152][153]

رپورٽ کي شايع نه ڪرڻ يا انساني حقن، جمهوريت ۽ قانون جي حڪمراني بابت ان جي سڌارن کي قبول نه ڪرڻ تي EPG جي ميمبر ۽ اڳوڻي برطانوي پرڏيهي سيڪريٽري مالڪم رفڪنڊ ان صورتحال کي "شرمناڪ" قرار ڏنو. هن هڪ پريس ڪانفرنس ۾ چيو:

” ڪامن ويلٿ کي هڪ انتهائي اهم مسئلي کي منهن ڏيڻو پئجي رهيو آهي. هي دشمني يا مخالفت جو مسئلو نه آهي، بلڪه بيپرواهي جو مسئلو آهي. ان جي مقصد تي سوال اٿاريا پيا وڃن، ان جي اهميت تي سوال اٿاريا پيا وڃن، ۽ ان جو هڪ سبب اهو آهي ته جن قدرن جي اها نمائندگي ڪري ٿي، انهن کي لاڳو ڪرائڻ بابت ان جو عزم ڪيترن ئي ميمبر ملڪن جي نظر ۾ غير واضح ٿيندو پيو وڃي. ڪامن ويلٿ حڪومتن يا سيڪريٽريٽ جو ذاتي ڪلب نه آهي؛ اها ڪامن ويلٿ جي عوام جي ملڪيت آهي. “

[153]

آخرڪار EPG جي 106 فوري سفارشن مان لڳ ڀڳ ٻه ٽيون حصو مطالعاتي گروپن حوالي ڪيو ويو. EPG جي هڪ ميمبر هن عمل کي سفارشَن کي "ڊگهي گاهه ۾ اڇلائڻ" سان تشبيهه ڏني، يعني انهن کي عملي طور ملتوي ڪرڻ. سفارش ڪيل انساني حقن واري ڪمشنر جي عهدي تي اتفاق نه ٿيو؛ ان جي بدران هڪ وزارتي انتظامي گروپ کي نگراني ۽ نفاذ جا اختيار ڏنا ويا، حالانڪه ان گروپ ۾ اهڙا ملڪ به شامل هئا جن تي پاڻ انساني حقن جي ڀڃڪڙي جا الزام لڳل هئا. ان سان گڏ اهو به طئي ٿيو ته ڪامن ويلٿ لاءِ قدرن جو هڪ منشور تيار ڪيو ويندو، پر ان ڳالهه بابت ڪو فيصلو نه ٿيو ته ان جي اصولن تي عملدرآمد کي ڪيئن يقيني بڻايو ويندو.[151]

انهن ڪوششن جي نتيجي ۾ نئون ڪامن ويلٿ جو منشور 11 مارچ 2013ع تي راڻي ايلزبيٿ ٻي طرفان مارلبرو هائوس ۾ صحيح ڪيو ويو. هن منشور ۾ "هر قسم جي امتيازي سلوڪ" جي مخالفت ڪئي وئي، ڀلي اهو جنس، نسل، رنگ، عقيدي، سياسي عقيدي يا ڪنهن ٻئي بنياد تي هجي.[154][155]

معيشت

[سنواريو]

ميمبرن بابت معاشي انگ اکر

[سنواريو]
ڪامن ويلٿ قومن جون معيشتون، 2012ع 
ميمبر رياستون آبادي[156]
(2016) 		جي ڊي پي، نالي ماتر، آمريڪي ڊالر جي ڊي پي، خريداري طاقت برابري، آمريڪي ڊالر
ملين[157] في ماڻهو[158] ملين[159] في ماڻهو[160]
 انٽيگوا ۽ باربودا 100,963 1,176 12,480 1,778 18,492
 آسٽريليا 24,125,848 1,520,608 61,789 1,008,547 41,974
 بهاماس 391,232 8,149 22,431 11,765 31,978
 بنگلا ديش 162,951,560 115,610 743 291,299 1,777
 بارباڊوس 284,996 3,685 13,453 — —
 بليز 366,954 1,448 4,059 2,381 6,672
 بوٽسوانا 2,250,260 14,411 8,533 34,038 14,746
 برونائي 423,196 16,954 40,301 21,992 51,760
 ڪيمرون 23,439,189 24,984 1,260 50,820 2,359
 ڪينيڊا 36,289,822 1,821,424 50,344 1,489,165 40,420
 قبرص 1,170,125 22,981 30,670 26,720 32,254
 ڊومينيڪا 73,543 480 7,154 906 13,288
 سوازيلينڊ 3,747 3,831 6,458 6,053
 گهانا 28,206,728 40,710 1,570 51,943 1,871
 گريناڊا 107,317 790 7,780 1,142 10,837
 گيانا 773,303 2,851 3,408 2,704 —
 ڀارت 1,324,171,354 3,732,224 2,171 11,468,022 7,874
 جميڪا 2,881,355 14,840 5,335 — —
 ڪينيا 48,461,567 37,229 808 76,016 1,710
 ڪريبتي 114,395 176 1,649 248 2,337
 ليسوٿو 2,203,821 2,448 1,106 4,027 1,691
 ملاوي 18,091,575 4,264 365 14,344 893
 ملائيشيا 31,187,265 303,526 9,977 501,249 16,051
 مالديپ 427,756 2,222 6,405 3,070 8,871
 مالٽا 429,362 8,722 21,380 12,138 27,504
 موريشس 1,262,132 10,492 8,755 20,210 14,420
 موزمبيق 28,829,476 14,588 533 25,805 975
 نميبيا 2,479,713 12,807 5,383 16,918 6,801
 نائورو 11,347 — — — —
 نيوزي لينڊ 4,660,833 139,768 36,254 139,640 31,082
 نائجيريا 185,989,640 262,606 1,502 449,289 2,533
 پاڪستان 193,203,476 231,182 1,189 517,873 2,745
 پاپوا نيو گني 8,084,991 15,654 1,845 20,771 2,676
 روانڊا 11,917,508 7,103 8,874 15,517 1,282
 سينٽ ڪيٽس ۽ نيوس 54,821 748 13,144 966 17,226
 سينٽ لوسيا 178,015 1,186 7,154 2,016 11,597
 سينٽ وينسينٽ ۽ گريناڊائنز 109,643 713 6,291 1,202 10,715
 ساموآ 195,125 677 3,485 853 4,475
 سيليڪاز 94,228 1,032 12,321 2,371 25,788
 سيرا ليون 7,396,190 3,796 496 8,125 1,131
 سنگاپور 5,622,455 274,701 46,241 328,323 60,688
 سولومن آئلينڊز 599,419 1,008 1,517 1,718 2,923
 ڏکڻ آفريقا 56,015,473 384,313 8,070 585,625 10,960
 سري لنڪا 20,798,492 59,421 2,835 126,993 5,582
 تنزانيا 55,572,201 28,249 532 74,269 1,512
 ٽونگا 107,122 472 4,152 527 4,886
 ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو 1,364,962 23,986 16,699 35,638 25,074
 ٽوالو 11,097 37 3,636 — —
 يوگينڊا 41,487,965 19,881 487 49,130 1,345
 يونائيٽيڊ ڪنگڊم 65,788,574 3,124,650[161] 38,974 3,174,921 35,598
 وانوآتو 270,402 785 3,094 1,139 4,379
 زيمبيا 16,591,390 20,678 1,425 24,096 1,621
فائل:Commonwealth Flag 2013.svg ڪامن ويلٿ قومون 2,418,964,000 9,766,209 3,844 13,119,929 4,035


جنگ کان پوءِ

[سنواريو]

ٻي عالمي جنگ دوران، برطانوي سلطنت برطانيا جي ماليات جي سهائتا ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. پرڏيهي مٽاسٽا جا ذخيرا لنڊن ۾ گڏ ڪيا ويا، ته جيئن جنگ لاءِ استعمال ٿي سگهن. عملي طور، گڏيل بادشاهت £2.3 ارب حاصل ڪيا، جن مان £1.3 ارب برطانوي هندستان مان هئا. اهو قرض برطانوي حڪومت جي ضمانتي ڪاغذن جي صورت ۾ رکيو ويو ۽ "اسٽرلنگ بيلنس" جي نالي سان مشهور ٿيو. 1950ع تائين هندستان، پاڪستان ۽ سيلون پنهنجي اسٽرلنگ جو وڏو حصو خرچ ڪري چڪا هئا، جڏهن ته ٻين ملڪن وڌيڪ گڏ ڪيو. اسٽرلنگ علائقي ۾ ڪئناڊا کانسواءِ سڄي ڪامن ويلٿ شامل هئي، گڏوگڏ ڪجهه ننڍا ملڪ، خاص طور تي فارس نار وارا ملڪ. انهن پنهنجو پرڏيهي مٽاسٽا اسٽرلنگ ۾ رکيو، جنهن سان ان ڪرنسي کي اوچتين نيڪالين کان تحفظ مليو ۽ ڪامن ويلٿ اندر واپار ۽ سيڙپڪاري آسان ٿي. اهو مقرر مٽاسٽا جي شرح، واپاري پاليسي هم آهنگ ڪرڻ لاءِ ڪامن ويلٿ سربراهي اجلاسن ۾ وقت بوقت گڏجاڻين، ۽ گهريلو معاشي پاليسين تي ٻڌل هڪ رسمي لاڳاپو هو. گڏيل بادشاهت کي واپاري اضافو حاصل هو، ۽ ٻيا ملڪ گهڻو ڪري خام مال پيدا ڪندڙ هئا، جيڪو گڏيل بادشاهت کي وڪرو ڪيو ويندو هو. ڪامن ويلٿ لاءِ واپاري جواز آهستي آهستي گهٽ پرڪشش ٿيندو ويو؛ تنهن هوندي به وڌندڙ لنڊن سرمائي منڊي تائين رسائي نون آزاد ٿيل ملڪن لاءِ اهم فائدو رهي. جيئن جيئن گڏيل بادشاهت يورپ جي ويجهو ٿيندي وئي، تيئن ڊگهي مدي وارا لاڳاپا شڪ هيٺ اچڻ لڳا.[162]

گڏيل بادشاهت (برطانيا) جو يورپي معاشي برادري ۾ شامل ٿيڻ

[سنواريو]

1961ع تائين، سست معيشت سبب، گڏيل بادشاهت يورپي معاشي برادري ۾ شامل ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر چارلس ڊي گال بار بار ان کي ويٽو ڪيو.[163] شموليت آخرڪار 1973ع ۾ حاصل ٿي. راڻي ايلزبيٿ گڏيل بادشاهت ۽ ڪامن ويلٿ وچ ۾ بچيل ٿورن لاڳاپن مان هڪ هئي. تاريخدان بين پملٽ دليل ڏئي ٿو ته يورپ ۾ شامل ٿيڻ "گڏيل بادشاهت ۽ ان جي اڳوڻي سلطنت وچ ۾ خانداني لاڳاپن جي ٽٽڻ واري عمل ۾ اڃا تائين سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو قدم ثابت ٿيو... ان بچيل لاڳاپن کي جذباتي ۽ ثقافتي لاڳاپن ۽ قانوني نزاڪتن تائين محدود ڪري ڇڏيو."[164]

آفريڪا ۽ ايشيا جا نوان آزاد ملڪ پنهنجي اندروني سياسي ۽ معاشي ترقي تي ڌيان ڏيڻ لڳا، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٿڌي جنگ ۾ پنهنجي ڪردار تي پڻ. آمريڪا، بين الاقوامي ادارا ۽ سوويت يونين اهم رانديگر بڻجي ويا، ۽ برطانوي ڪردار پوئتي هٽي ويو. جيتوڻيڪ ڪيترن ملڪن، جهڙوڪ آسٽريليا، گڏيل بادشاهت جي يورپي معاشي برادري ۾ شموليت جي مخالفت ڪئي، ٻين ملڪن برطانيا جي گڏيل منڊي تائين رسائي مان ملندڙ معاشي فائدن کي ترجيح ڏني.[165] اڳوڻين ڊومينين قومن ۽ گڏيل بادشاهت وچ ۾ تاريخي لاڳاپا تيزي سان ڪمزور ٿي رهيا هئا. ڪئناڊا جي معيشت وڌ کان وڌ آمريڪا سان واپار تي مرڪوز ٿيڻ لڳي، نه ڪي گڏيل بادشاهت يا ٻين ڪامن ويلٿ قومن سان واپار تي. ڪئناڊا جا اندروني تڪرار وڌندڙ آمريڪي ثقافتي ۽ معاشي موجودگي، ۽ ڪيوبيڪ قومپرستي جي مضبوط قوت جي چوڌاري گهمندا هئا. 1964ع ۾ ميپل ليف جهنڊي ڪئناڊين اينسائن جي جاءِ ورتي، جنهن کي گريگري جانسن "سلطنت جو آخري ساهه" قرار ڏنو.[166] آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ عام طور تي گڏيل بادشاهت جي شموليت جا مخالف هئا ۽ 1972ع ۾ شموليت جي آخري شرطن تي ڪافي اثرانداز ٿيا، جنهن لاءِ گڏيل بادشاهت اهم برآمدي منڊين جي تحفظ لاءِ عبوري انتظامن ۽ مالي معاوضي تي راضي ٿيو.[167][168] رسل وارڊ ان دور کي معاشي اصطلاحن ۾ هن ريت بيان ڪري ٿو:[169]

حقيقت ۾، گڏيل بادشاهت آسٽريليا جي اهم واپاري ساٿي طور ان وقت تمام تيزي سان آمريڪا ۽ معاشي طور ٻيهر اڀرندڙ جاپان جي هٿان بدلجي رهي هئي، پر گهڻا ماڻهو مشڪل سان ان کان واقف هئا.... اهو ڊپ هو ته گڏيل بادشاهت جي گڏيل منڊي ۾ شموليت جو مطلب آسٽريليائي شين لاءِ ترجيحي محصولي انتظامن جو خاتمو، يا گهٽ ۾ گهٽ انهن ۾ وڏي گهٽتائي هوندو.

واپار

[سنواريو]

رائل ڪامن ويلٿ سوسائٽي جي 2010ع واري تحقيق مان ظاهر ٿيو ته ڪامن ويلٿ ملڪ، سراسري طور، تنظيم جي ٻين ملڪن کان 50 سيڪڙو وڌيڪ درآمد ڪندا هئا ۽ سراسري طور 38 سيڪڙو وڌيڪ برآمد ڪندا هئا. ننڍن ۽ گهٽ دولتمند ملڪن ۾ ڪامن ويلٿ اندر واپار ڪرڻ جو رجحان وڌيڪ هوندو آهي.[170] رڳو 2024ع ۾، ٽوگو جي شامل ٿيڻ کان ٻه سال پوءِ، برطانيا سان ان جي واپار ۾ 94 سيڪڙو واڌ ٿي.[56][57] ڪامن ويلٿ اندر واپار ۾ قانوني ۽ لساني هڪجهڙائين، جن ۾ عام قانون جو وسيع استعمال به شامل آهي، ۽ قائم ٿيل ڪاروباري نيٽ ورڪن سبب ڏيتي ليتي جا خرچ گهٽ ٿين ٿا.[171]

2005ع ۾ مالٽا واري سربراهي اجلاس ۾ حڪومتن جي سربراهن ڪامن ويلٿ ميمبرن وچ ۾ ٻه طرفي بنياد تي آزاد واپار کي اڳتي وڌائڻ جي منظوري ڏني.[172] 2025ع ۾ ڪامن ويلٿ جي سيڪريٽري جنرل شرلي آيورڪر بوچوي آخرڪار ڪامن ويلٿ آزاد واپار واري علائقي جي قيام جي حمايت ڪئي.[173]

ڪامن ويلٿ جون تنظيمون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ تنظيمن جي فهرست

ڪامن ويلٿ جا ملڪ حڪومتي لاڳاپن کان ٻاهر به ڪيترن ئي گڏيل رابطَن ۾ ٻڌل آهن. مختلف غير سرڪاري تنظيمون، خاص طور تي راندين، ثقافت، تعليم، قانون ۽ خيراتي خدمتن جي شعبن ۾، سڄي ڪامن ويلٿ ۾ سرگرم آهن. انهن مان ڪجهه، جهڙوڪ سائيٽ سيورز انٽرنيشنل ۽ انگريزي ڳالهائيندڙن جي يونين، ڪامن ويلٿ کان ٻاهر به ڪم ڪن ٿيون، پر انهن جون سرگرميون شروعاتي طور ڪامن ويلٿ اندر شروع ٿيون ۽ اڄ به گهڻو ڪري اتي ئي مرڪوز آهن.[174]

ڪيپ ٽائون يونيورسٽي، جيڪا ڪامن ويلٿ يونيورسٽين جي انجمن جي ميمبر آهي

ڪامن ويلٿ سيڪريٽريٽ پنهنجي تصديق ڪميٽي ذريعي ڪامن ويلٿ سان رسمي منظوري (Accreditation) جو انتظام ڪري ٿو. داخلا جي شرطن ۾ ڪامن ويلٿ جي منشور سان وابستگي برقرار رکڻ شامل آهي. رسمي طور منظور ٿيل تنظيمن ۾ ڪامن ويلٿ يونيورسٽين جي انجمن شامل آهي، جيڪا ڪامن ويلٿ اسڪالرشپ جو انتظام ڪري ٿي ته جيئن شاگرد ٻين ڪامن ويلٿ ملڪن ۾ تعليم حاصل ڪري سگهن، ۽ ڪامن ويلٿ پارلياماني انجمن، جيڪا ڪامن ويلٿ جي 180 کان وڌيڪ پارليامينٽن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿي.[175]

ڪامن ويلٿ فائونڊيشن

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ فائونڊيشن

ڪامن ويلٿ فائونڊيشن هڪ بين الحڪومتي تنظيم آهي، جيڪا ڪامن ويلٿ حڪومتن جي مالي سهڪار سان هلندي آهي، انهن کي رپورٽ پيش ڪندي آهي، ۽ ڪامن ويلٿ جي قدرن ۽ ترجيحن جي رهنمائي هيٺ ڪم ڪندي آهي. ان جو بنيادي مقصد شهري سماج کي ڪامن ويلٿ جي ترجيحن جي حصول لاءِ مضبوط بڻائڻ آهي، جن ۾ جمهوريت ۽ سٺي حڪمراني، انساني حقن ۽ صنفي برابري جو احترام، غربت جو خاتمو، عوام-مرڪوز ۽ پائيدار ترقي، ۽ فنون ۽ ثقافت جي واڌاري شامل آهن.[176]

فائونڊيشن 1965ع ۾ حڪومتي سربراهن طرفان قائم ڪئي وئي. ان جي رڪنيت ڪامن ويلٿ جي سڀني ميمبرن لاءِ کليل آهي، ۽ ڊسمبر 2008ع تائين 53 مان 46 ميمبر ملڪ ان ۾ شامل هئا. شريڪ رڪنيت، جيڪا ميمبر حڪومتن سان لاڳاپيل رياستن يا سمنڊ پار علائقن لاءِ کليل آهي، جبرالٽر کي ڏني وئي آهي. 2005ع ۾ فائونڊيشن جي قيام جي 40هين سالگرهه ملهائي وئي. فائونڊيشن جو مرڪز مارلبرو هائوس، پال مال، لنڊن ۾ واقع آهي. سيڪريٽريٽ ۽ فائونڊيشن وچ ۾ باقاعده رابطا ۽ سهڪار موجود آهن. فائونڊيشن اڄ به انهن وسيع مقصدن جي خدمت ڪري رهي آهي، جن لاءِ اها مفاهمتي يادداشت موجب قائم ڪئي وئي هئي.[176]

ڪامن ويلٿ رانديون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ رانديون
ڪامن ويلٿ رانديون دنيا جو ٽيون وڏو گهڻ-راندين وارو مقابلو آهن، جتي عالمي طور مشهور راندين سان گڏ خاص "ڪامن ويلٿ" راندون، جهڙوڪ رگبي سيونز، پڻ شامل هونديون آهن. تصوير 2006ع جي رانديون دوران ميلبورن ۾ ورتل آهي.

ڪامن ويلٿ رانديون هڪ گهڻ-راندين وارو مقابلو آهن، جيڪي هر چئن سالن کان پوءِ منعقد ڪيون وينديون آهن. 2018ع ڪامن ويلٿ رانديون آسٽريليا جي گولڊ ڪوسٽ ۾، 2022ع ڪامن ويلٿ رانديون برمنگهم ۾، ۽ 2026ع ڪامن ويلٿ رانديون گلاسگو ۾ منعقد ٿيون. اونهاري اولمپڪ رانديون وانگر عام ايٿليٽڪس مقابلن کان علاوه، انهن رانديُن ۾ اهڙيون راندون به شامل هونديون آهن جيڪي ڪامن ويلٿ ملڪن ۾ خاص طور مشهور آهن، جهڙوڪ بالز، نيٽ بال ۽ رگبي سيونز.

هي رانديون 1930ع ۾ "ايمپائر گيمز" جي نالي سان شروع ٿيون. انهن جي بنياد اولمپڪ جي شوقيه راندين واري تصور تي رکيو ويو، پر انهن کي ڄاڻي واڻي "دوستانه رانديون" بڻايو ويو،[177] جن جو مقصد ڪامن ويلٿ ملڪن وچ ۾ لاڳاپن کي هٿي ڏيڻ ۽ سندن گڏيل راندين ۽ ثقافتي ورثي کي ملهائڻ هو.[178]

ڪامن ويلٿ جون سڀ کان نمايان سرگرميون انهن رانديُن سان لاڳاپيل آهن،[177] ۽ جڏهن رانديون ٿينديون آهن ته ڪامن ويلٿ بابت دلچسپي به گهڻي وڌي ويندي آهي.[179]

ان ڳالهه تي بحث جاري رهيو آهي ته ڇا رانديون ۽ راندين جا ادارا ڪامن ويلٿ جي وسيع سياسي معاملن سان لاڳاپيل هجڻ گهرجن يا نه.[178] 1977ع ۾ گلينيگلز معاهدو منظور ڪيو ويو، جنهن تحت ڪامن ويلٿ ملڪن نسل پرست اپارتھائيڊ نظام خلاف جدوجهد لاءِ ڏکڻ آفريڪا سان راندين وارن لاڳاپن جي حوصله شڪني ڪرڻ جو واعدو ڪيو. ان وقت ڏکڻ آفريڪا ڪامن ويلٿ جو ميمبر نه هو. جڏهن ته 1986ع ڪامن ويلٿ رانديون گهڻن آفريقي، ايشيائي ۽ ڪيريبين ملڪن طرفان بائيڪاٽ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻين ملڪن گلينيگلز معاهدي تي مؤثر عمل نه ڪيو.[180]

ڪامن ويلٿ نوجوان رانديون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ نوجوان رانديون

ڪامن ويلٿ نوجوان رانديون ڪامن ويلٿ رانديُن جو نوجوانن لاءِ مخصوص نسخو آهن، جن جو مقصد 14 کان 18 سالن جي عمر وارن رانديگرن کي موقعا فراهم ڪرڻ آهي. پهريون ڀيرو 2000ع ڪامن ويلٿ نوجوان رانديون اسڪاٽلينڊ جي ايڊنبرگ شهر ۾ منعقد ٿيون.

رانديُن جو سڀ کان تازو ايڊيشن 2023ع ۾ ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو ۾ منعقد ٿيو.

ڪامن ويلٿ جنگي قبرون ڪميشن

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ جنگي قبرون ڪميشن
ڪامن ويلٿ جنگي قبرون ڪميشن ڪامن ويلٿ جي 17 لک جنگي شهيدن کي ياد ڪري ٿي ۽ دنيا ۾ 2,500 جنگي قبرستانن جي سنڀال ڪري ٿي، جن مان هي هڪ گليپولي ۾ واقع آهي.

ڪامن ويلٿ جنگي قبرون ڪميشن (CWGC) انهن 17 لک فوجي اهلڪارن جي قبرن جي سنڀال جي ذميوار آهي، جيڪي پهرين ۽ ٻي عالمي جنگ دوران ڪامن ويلٿ ملڪن جي طرفان وڙهندي فوت ٿيا. هي ڪميشن 1917ع ۾ (امپيريل وار گريوز ڪميشن جي نالي سان) قائم ڪئي وئي هئي. هن 2,500 جنگي قبرستان تعمير ڪيا آهن ۽ دنيا جي 20,000 ٻين هنڌن تي موجود انفرادي قبرن جي به سنڀال ڪري ٿي.[181]

ڪامن ويلٿ آف لرننگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ آف لرننگ

ڪامن ويلٿ آف لرننگ (COL) هڪ بين الحڪومتي تنظيم آهي، جيڪا حڪومتي سربراهن طرفان کليل سکيا/فاصلاتي تعليم بابت ڄاڻ، وسيلن ۽ ٽيڪنالاجين جي ترقي ۽ ورڇ کي هٿي ڏيڻ لاءِ قائم ڪئي وئي. COL ترقي پذير ملڪن کي معياري تعليم ۽ تربيت تائين رسائي بهتر بڻائڻ ۾ مدد ڪري رهيو آهي.[182]

ڪامن ويلٿ مقامي حڪومت فورم

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪامن ويلٿ مقامي حڪومت فورم

ڪامن ويلٿ مقامي حڪومت فورم (CLGF) هڪ عالمي مقامي حڪومت تنظيم آهي، جيڪا ڪامن ويلٿ جي ميمبر ملڪن ۾ مقامي اختيارين، انهن جي قومي انجمنن ۽ مقامي حڪومت بابت ذميوار وزارتن کي گڏ ڪري ٿي. CLGF قومي ۽ مقامي حڪومتن سان گڏجي جمهوري قدرن ۽ سٺي مقامي حڪمراني جي ترقي جي حمايت ڪري ٿو، ۽ اها ڪامن ويلٿ ۾ مقامي حڪومت جي نمائنده اداري طور ڪامن ويلٿ جي سربراهن طرفان باضابطه طور تسليم ٿيل لاڳاپيل تنظيم آهي.[183]

CLGF ان لحاظ کان منفرد آهي ته اهو مقامي حڪومت جي پاليسي ۽ فيصلا سازي ۾ شامل مرڪزي، صوبائي ۽ مقامي حڪومتي سطحن کي گڏ ڪري ٿو. CLGF جي ميمبرن ۾ مقامي حڪومت جون انجمنون، انفرادي مقامي اختيارين، مقامي حڪومت سان لاڳاپيل وزارتون، ۽ اهي تحقيقي ۽ پيشور تنظيمون شامل آهن، جيڪي مقامي حڪومت سان ڪم ڪن ٿيون. عملي کان عملي تائين سهڪار CLGF جي ڪم جو بنيادي حصو آهي، جيڪو سڄي ڪامن ويلٿ ۽ علائقائي سطح تي CLGF جي پنهنجي ميمبرن کي استعمال ڪري ٻين جي مدد ڪري ٿو، علائقن اندر به ۽ علائقن جي وچ ۾ به. CLGF مقامي ۽ علائقائي حڪومتن جي عالمي ٽاسڪ فورس جو ميمبر آهي، جيڪا گڏيل قومن جي مقامي اختيارين واري ميجر گروپ جي رسمي ڀائيوار آهي.[184]

ثقافت

[سنواريو]

ڪامن ويلٿ ملڪ هڪ گڏيل ثقافت رکن ٿا، جنهن ۾ انگريزي ٻولي، رانديون، قانوني نظام، تعليم ۽ حڪومت شامل آهن. اهي هڪجهڙايون هن تنظيم جي ورثي جو نتيجو آهن، جيڪو برطانوي سلطنت مان ترقي ڪري نڪتو.[185][186] ڪامن ويلٿ جي نشانين ۾ ڪامن ويلٿ جو جهنڊو ۽ ڪامن ويلٿ ڏينهن شامل آهن. يادگيري جو ڏينهن سڄي ڪامن ويلٿ ۾ ملهايو ويندو آهي.[187][188] ڪجهه ملڪن ۾ گائي فاڪس نائيٽ جون تقريبون پڻ ٿينديون آهن.[189]

ڪامن ويلٿ جي برطانوي سڃاڻپ بابت ڪينيا جي عالم علي مزروئي چيو ته: "آخرڪار، هڪ نيوزيلينڊر کي هڪ جميڪن يا زيمبين سان ڪهڙي شيءِ گڏيل ٿي سگهي ٿي، جيڪڏهن گڏيل برطانوي هجڻ جا رشتا نه هجن؟"[190][191][2]:62

راند

[سنواريو]
روانڊا ڪرڪيٽ اسٽيڊيم، ڪگالي، روانڊا. ڪامن ويلٿ جي رڪنيت کي ملڪ ۾ هن راند کي مشهور ڪرڻ جو سبب ڄاتو ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو ملڪ ڪڏهن به برطانوي سلطنت جو حصو نه رهيو.

ڪيترائي ڪامن ويلٿ ملڪ اهڙيون ساڳيون رانديون کيڏن ٿا، جن کي بنيادي طور برطانوي ڪردار واريون سمجهيو ويندو آهي، جيڪي برطانوي حڪمراني يا بالادستي هيٺ جڙيون ۽ ترقي ڪريون، جن ۾ ڪرڪيٽ، ايسوسيئيشن فٽبال، رگبي، فيلڊ هاڪي ۽ نيٽ بال شامل آهن. اهي لاڳاپا خاص طور گڏيل بادشاهت، آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ ڏکڻ آفريڪا وچ ۾ رگبي يونين، ڪرڪيٽ، نيٽ بال ۽ فيلڊ هاڪي ۾ مضبوط آهن؛ آسٽريليا سان رگبي ليگ ۾، ڪيريبين ملڪن سان ڪرڪيٽ ۽ نيٽ بال ۾، ۽ هندستاني ننڍي کنڊ سان ڪرڪيٽ ۽ هاڪي ۾ مضبوط آهن. ان جي ابتڙ، ڪئناڊا تي اتر آمريڪي راندين جو غلبو آهي، جن ۾ ڪرڪيٽ بدران بيس بال، نيٽ بال بدران باسڪيٽ بال، فيلڊ هاڪي بدران آئس هاڪي ۽ رگبي يونين يا ليگ بدران ڪئناڊين فٽبال شامل آهن. تنهن هوندي به، ڪئناڊا ڪامن ويلٿ جي سڀني وڌيڪ روايتي راندين ۾ ننڍيون پر پرجوش برادريون برقرار رکي ٿو، ۽ انهن مان هر هڪ ۾ ورلڊ ڪپ تائين پهتو آهي. اهو ڪامن ويلٿ رانديون جو جنم هنڌ پڻ آهي، جتي 1930ع ۾ پهريون ايڊيشن هئملٽن ۾ منعقد ٿيو.[192] هن گڏيل راندين واري منظرنامي سبب وڏين راندين وارين قومن وچ ۾ دوستانه قومي مقابلا پيدا ٿيا، جن اڪثر سندن هڪ ٻئي سان لاڳاپن جي تعريف ڪئي آهي. هندستان، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ جي حالتن ۾ انهن مقابليُن سندن اڀرندڙ قومي ڪردار جي تعمير ۾ وڏو حصو ادا ڪيو آهي، خاص طور ڪرڪيٽ، رگبي ليگ ۽ رگبي يونين ۾. حقيقت ۾، انهن مقابليُن عالمي لاڳاپن ۾ هڪ مستقل عنصر فراهم ڪري ويجها لاڳاپا برقرار رکيا، جيتوڻيڪ سلطنت ڪامن ويلٿ ۾ تبديل ٿي وئي.[193] ٻاهرين طور، انهن راندين کيڏڻ کي ڪامن ويلٿ جي هڪ خاص ثقافت ۾ شريڪ ٿيڻ جي نشاني سمجهيو ويندو آهي؛ روانڊا جي اسڪولن ۾ ڪرڪيٽ اختيار ڪرڻ کي ملڪ جي ڪامن ويلٿ رڪنيت ڏانهن وڌڻ جي علامت طور ڏٺو ويو.[194][195] روانڊا جي ڪامن ويلٿ رڪنيت کي ملڪ اندر هن راند کي مشهور ڪرڻ ۾ مددگار قرار ڏنو ويو، جتي مرد ۽ عورتون يتيم خانن، اسڪولن، يونيورسٽين ۽ ڪرڪيٽ ڪلبن ۾ ان کي کيڏن ٿا.[196]

ڪامن ويلٿ رانديون، پنهنجي نوجوانن واري نسخي سان گڏ، هڪ چارسالي گهڻ-راندين وارو مقابلو آهي، جيڪو اولمپڪ چڪر جي وچ واري سال ۾ منعقد ٿيندو آهي، ۽ انهن راندين وارن لاڳاپن جو سڀ کان نمايان اظهار آهي. رانديُن ۾ عام گهڻ-راندين وارا شعبا، جهڙوڪ ايٿليٽڪس، ترڻ، جمناسٽڪ، وزن کڻڻ، باڪسنگ، فيلڊ هاڪي ۽ سائيڪلنگ شامل آهن، پر انهن ۾ ڪامن ويلٿ ۾ مشهور ۽ انهن رانديُن لاءِ مخصوص راندون، جهڙوڪ نيٽ بال، اسڪواش ۽ لان بالز پڻ شامل آهن. اهي رانديون اولمپڪس جهڙن مقابلن کان وڌيڪ واضح طور سياسي به آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي انهن ڳالهين کي فروغ ڏين ٿيون، جن کي ڪامن ويلٿ جا قدر سمجهيو ويندو آهي؛ تاريخي طور گڏيل فوجي ڪوششن جي تاريخ کي ملهايو ۽ فروغ ڏنو ويو، پيراسپورٽ ۽ معذورن جون رانديون مڪمل طور شامل ڪيون ويون، ۽ ڪامن ويلٿ گيمز فيڊريشن عوامي طور LGBT ماڻهن جي حقن جي حمايت ڪئي آهي، جيتوڻيڪ ڪامن ويلٿ جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ هم جنس پرستي اڃا به ڏوهه قرار ڏنل آهي.

ادب

[سنواريو]

برطانوي موجودگي جي گڏيل تاريخ ڪيترين ئي ٻولين ۾ لکڻ جو هڪ وڏو ذخيرو پيدا ڪيو آهي، جنهن کي ڪامن ويلٿ ادب چيو وڃي ٿو.[197][198] ڪامن ويلٿ ادب ۽ ٻولي جي مطالعي واري انجمن (ACLALS) جون دنيا ڀر ۾ 11 شاخون آهن ۽ اها هر ٽن سالن کان پوءِ هڪ بين الاقوامي ڪانفرنس منعقد ڪري ٿي.[199]

يوگنڊا-برطانوي ناول نگار جينيفر نانسوبوگا ماڪومبي 2014ع ۾ ڪامن ويلٿ شارٽ اسٽوري پرائز کٽيو.

1987ع ۾ ڪامن ويلٿ فائونڊيشن ساليانو ڪامن ويلٿ رائيٽرز پرائز قائم ڪيو، جنهن جو مقصد "ڪامن ويلٿ جي نئين افسانوي ادب جي واڌ کي همٿائڻ ۽ انعام ڏيڻ، ۽ يقيني بڻائڻ هو ته معياري ڪم پنهنجي اصل ملڪ کان ٻاهر وسيع پڙهندڙن تائين پهچي". ڪامن ويلٿ ۾ بهترين ڪتاب ۽ بهترين پهرين ڪتاب لاءِ انعام ڏنا ويندا هئا؛ چئن علائقن مان هر هڪ ۾ بهترين ڪتاب ۽ بهترين پهرين ڪتاب لاءِ علائقائي انعام پڻ هوندا هئا. جيتوڻيڪ ڪامن ويلٿ سان رسمي طور لاڳاپيل نه هو، پر معزز ساليانو مين بوڪر پرائز، جيڪو ادب جي اعليٰ ترين اعزازن مان هڪ آهي،[200] اڳ ۾ رڳو ڪامن ويلٿ ملڪن يا اڳوڻن ميمبرن، جهڙوڪ آئرلينڊ ۽ زمبابوي، جي ليکڪن کي ڏنو ويندو هو. 2014ع کان پوءِ، ڪنهن به قوميت جا ليکڪ ان انعام لاءِ اهل ٿي ويا آهن، بشرطيڪ اهي اصل ۾ انگريزي ۾ لکن ۽ سندن ناول گڏيل بادشاهت جي قائم ٿيل پبلشرن طرفان شايع ٿين.[201] اڄ ڪامن ويلٿ فائونڊيشن ساليانو ڪامن ويلٿ شارٽ اسٽوري پرائز ڏئي ٿي.[202]

ڏکڻ آفريڪي ليکڪ اوليو شرائنر

ڏکڻ آفريڪي ليکڪ اوليو شرائنر جو مشهور ناول دي اسٽوري آف اين آفريڪن فارم 1883ع ۾ شايع ٿيو، ۽ نيوزيلينڊ جي ڪيٿرين مينسفيلڊ 1911ع ۾ پنهنجي مختصر ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ان اي جرمن پينشن شايع ڪيو. هندستاني ننڍي کنڊ مان انگريزي ۾ لکڻ وارو پهريون اهم ناول نگار آر. ڪي. نارائن هو، جنهن 1930ع واري ڏهاڪي ۾ انگلينڊ ۾ اشاعت شروع ڪئي، انگريزي ناول نگار گراهم گرين جي حوصلا افزائي سبب.[203] ڪيريبين ليکڪ جين ريس جو ادبي سفر 1928ع کان ئي شروع ٿيو، جيتوڻيڪ سندس سڀ کان مشهور ڪم، وائڊ سرگاسو سي، 1966ع تائين شايع نه ٿيو. ڏکڻ آفريڪي ايلن پيٽن جو مشهور ڪرائي، دي بليوڊ ڪنٽري 1948ع جو آهي. ڏاکڻي روڊيشيا، هاڻوڪي زمبابوي، جي ڊورس ليسنگ انگريزي ادبي منظر ۾ هڪ غالب موجودگي هئي، جيڪا 1950ع کان پوءِ سڄي 20هين صديءَ ۾ لڳاتار شايع ٿيندي رهي. هن 2007ع ۾ ادب ۾ نوبل انعام حاصل ڪيو.[204]

سلمان رشدي ٻي عالمي جنگ کان پوءِ اڳوڻين برطانوي نوآبادين مان هڪ ٻيو ليکڪ آهي، جيڪو مستقل طور گڏيل بادشاهت ۾ آباد ٿيو. رشدي مڊنائيٽس چلڊرن (1981ع) سان شهرت حاصل ڪئي. سندس سڀ کان تڪراري ناول دي سيٽينڪ ورسيز (1989ع) جزوي طور محمد جي زندگيءَ کان متاثر هو. وي. ايس. نائيپال (پيدائش 1932ع)، جيڪو ٽرينيڊاڊ ۾ ڄائو، هڪ ٻيو مهاجر ليکڪ هو، جنهن ٻين ڪمن سان گڏ اي بينڊ ان دي رور (1979ع) لکيو. نائيپال 2001ع ۾ ادب ۾ نوبل انعام حاصل ڪيو.[205]

ڪامن ويلٿ جا ڪيترائي ٻيا ليکڪ به انگريزي ۾ لکيل ڪم سبب بين الاقوامي شهرت حاصل ڪري چڪا آهن، جن ۾ نائيجيريا جو ناول نگار چنوا اچيبے ۽ ڊراما نگار وولي سوينڪا شامل آهن. سوينڪا 1986ع ۾ ادب ۾ نوبل انعام حاصل ڪيو، جيئن ڏکڻ آفريڪي ناول نگار نادين گورڊيمر 1995ع ۾ حاصل ڪيو. انگريزي ۾ لکڻ وارن ٻين ڏکڻ آفريڪي ليکڪن ۾ ناول نگار جي. ايم. ڪوئٽزي (نوبل انعام 2003ع) ۽ ڊراما نگار ايٿول فوگارڊ شامل آهن. ڪينيا جو سڀ کان بين الاقوامي طور مشهور ليکڪ نگوگي وا ٿيونگو آهي، جيڪو انگريزي ۾ ناولن، ڊرامن ۽ مختصر ڪهاڻين جو ليکڪ آهي. ڪيريبين جي سينٽ لوشيا سان تعلق رکندڙ شاعر ڊيرڪ والڪوٽ هڪ ٻيو نوبل انعام يافته هو، جنهن 1992ع ۾ اهو انعام کٽيو. آسٽريليا جو پيٽرڪ وائٽ هن دور جو اهم ناول نگار هو، جنهن جو پهريون ڪم 1939ع ۾ شايع ٿيو ۽ جنهن 1973ع ۾ نوبل انعام حاصل ڪيو. هن دور جي آخر ۾ ٻيا قابل ذڪر آسٽريليائي ليکڪ شاعر ليس مري ۽ ناول نگار پيٽر ڪيري آهن، جيڪو انهن صرف چئن ليکڪن مان هڪ آهي جن بوڪر پرائز ٻه ڀيرا کٽيو آهي.[206]

سياست ۽ عدليا

[سنواريو]
پارليامينٽ هائوس، نئين دهلي، هندستان. ڪامن ويلٿ منشور جمهوريت سان ڪامن ويلٿ جي وابستگي بيان ڪري ٿو، ۽ ڪيترائي ڪامن ويلٿ ملڪ ويسٽ منسٽر نظام استعمال ڪن ٿا.
2022ع ۾ ويلنگٽن، نيوزيلينڊ ۾ راڻي ايلزبيٿ ٻي جي پلاٽينم جوبلي لاءِ جوبلي بيڪن روشن ڪرڻ

ڪامن ويلٿ ملڪن جا قانوني ۽ حڪومتي نظام هڪجهڙا آهن، جڏهن ته ڪامن ويلٿ منشور جمهوريت، انساني حقن ۽ قانون جي حڪمراني سان وابستگين کي شامل ڪري ٿو. گهڻا ڪامن ويلٿ ملڪ پارلياماني نظام واري جمهوريت جو ويسٽ منسٽر نظام رکن ٿا، جنهن ۾ چونڊيل قانون ساز ادارا، گهڻ پارٽي چونڊون، ذميوار حڪومت ۽ اڪثر ٻه ايوان هوندا آهن.[207] ڪامن ويلٿ پارلياماني انجمن سڄي ڪامن ويلٿ جي قانون ساز ادارن وچ ۾ سهڪار کي آسان بڻائي ٿي، ۽ ڪامن ويلٿ مقامي حڪومت فورم مقامي حڪومت جي عملدارن ۾ سٺي حڪمراني کي فروغ ڏئي ٿو.[208]

تنهن هوندي به، ڪامن ويلٿ قيادت تي 2022ع ۾ ڪگالي، روانڊا ۾ ٿيل ڪامن ويلٿ سربراهن جي حڪومتي اجلاس دوران گابون کي ميمبر طور قبول ڪرڻ تي تنقيد ڪئي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ملڪ انساني حقن جي خراب رڪارڊ وارو هو. گابون 56 سالن تائين ڪليپٽوڪريٽڪ بونگو خاندان جي حڪومت هيٺ رهيو، جيستائين 2023ع ۾ هڪ بغاوت ذريعي انهن کي اقتدار تان هٽايو ويو.[209]

گهڻا ڪامن ويلٿ ملڪ عام قانون استعمال ڪن ٿا، جيڪو انگريزي قانون جي نموني تي ٻڌل آهي.[210] 2003ع ۾ اختيار ڪيل لاٽيمر هائوس اصول اختيارن جي ورهاست کي ظاهر ڪن ٿا.[211] گهڻن ڪامن ويلٿ ملڪن ۾ جج آزاد ڪميشنن ذريعي مقرر ٿين ٿا، هڪ تبديلي جيڪا 20هين صديءَ جي آخر ۽ 21هين صديءَ جي شروعات ۾ سڄي ڪامن ويلٿ ۾ آئي ۽ ڪيپ ٽائون اصولن ۾ پڻ ظاهر ٿئي ٿي.[212]

نشانيون

[سنواريو]

ڪامن ويلٿ ڪيترائي اهڙا نشان اختيار ڪيا آهن، جيڪي ان جي ميمبرن جي انجمن جي نمائندگي ڪن ٿا. انگريزي ٻولي کي ميمبرن جي ورثي جي نشاني طور تسليم ڪيو ويو آهي؛ ڪامن ويلٿ جي نشاني سمجهڻ کان علاوه، ان کي "ڪامن ويلٿ رابطي جو ذريعو" طور تسليم ڪرڻ ڪامن ويلٿ رڪنيت لاءِ هڪ اڳواٽ شرط آهي.

ڪامن ويلٿ جو جهنڊو ڪامن ويلٿ سيڪريٽريٽ جي نشان تي مشتمل آهي، جنهن ۾ ڳاڙهي نيري ميدان تي نڪرندڙ ڪرڻن سان گهيريل سونهري گولو آهي؛ اهو 1973ع واري ٻئي CHOGM لاءِ ٺاهيو ويو ۽ 26 مارچ 1976ع تي باضابطه طور اختيار ڪيو ويو. 1976ع ۾ تنظيم ڪامن ويلٿ ڏينهن ملهائڻ لاءِ هڪ گڏيل تاريخ تي پڻ راضي ٿي، يعني مارچ جو ٻيو سومر، جيڪو اڳ ايمپائر ڊي جي تقريبن مان الڳ الڳ تاريخن تي ترقي ڪري آيو هو.[213]

سڃاڻپ

[سنواريو]

2009ع ۾، ڪامن ويلٿ جي قيام جي 60هين سالگرهه ملهائڻ لاءِ، رائل ڪامن ويلٿ سوسائٽي ستن ميمبر رياستن: آسٽريليا، ڪئناڊا، هندستان، جميڪا، ملائيشيا، ڏکڻ آفريڪا ۽ گڏيل بادشاهت ۾ عوامي راءِ جو هڪ سروي ڪرايو. ان مان معلوم ٿيو ته انهن ملڪن جا گهڻا ماڻهو ڪامن ويلٿ رانديون کان سواءِ ڪامن ويلٿ جي سرگرمين بابت وڏي حد تائين اڻڄاڻ هئا، ۽ ان جي مستقبل بابت به بي پرواهه هئا. ڪامن ويلٿ جي حمايت ترقي پذير ملڪن ۾ ترقي يافته ملڪن جي ڀيٽ ۾ ٻه ڀيرا وڌيڪ هئي؛ اها گڏيل بادشاهت ۾ سڀ کان گهٽ هئي.[214][215][216][217]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Commonwealth Charter". 6 June 2013. 5 March 2019 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 Srinivasan, Krishnan (2008). The rise, decline, and future of the British Commonwealth. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-20367-9.
  3. 1 2 "About Us". Commonwealth Secretariat. 25 March 2024 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "The Commonwealth". Commonwealth Secretariat.
  5. ↑ "Commonwealth Family". Commonwealth Secretariat.
  6. ↑ "Imperial Conference 1926 Inter-Imperial Relations Committee Report, Proceedings and Memoranda" (PDF). November 1926.
  7. ↑ "The London Declaration". 26 April 1949.
  8. ↑ "Our history". Commonwealth Secretariat.
  9. ↑ "Commonwealth Charter". Commonwealth Secretariat.
  10. ↑ "The Commonwealth".
  11. ↑ سانچو:Cite video
  12. ↑ "18 January 1884". Journal of Liberal History (British English ۾). 18 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "History – Though the modern Commonwealth is just 60 years old, the idea took root in the 19th century". Commonwealth Secretariat. اصل نسخو مان 19 June 2010 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Mole, Stuart (September 2004). "Seminars for statesmen': the evolution of the Commonwealth summit". The Round Table 93 (376): 533–546. doi:10.1080/0035853042000289128. ISSN 0035-8533.
  15. ↑ Kendle, J.E. (1967). "The Colonial and Imperial Conferences, 1887-1911: A Study in Imperial Organization". The American Historical Review. Imperial Studies (London: Longmans for the Royal Commonwealth Society) XXVIII. doi:10.1086/ahr/74.3.999. https://academic.oup.com/ahr/article-abstract/74/3/999/91500.
  16. ↑ McDonald, Simon (12 March 2018). "Commonwealth Heads Of Government Meeting 2018". civilservice.blog.gov.uk (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 1 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ F.S. Crafford, Jan Smuts: A Biography (2005) p. 142
  18. ↑ Pakenham, Frank (1972). Peace by ordeal: an account, from first-hand sources of the negotiation and signature of the Anglo-Irish Treaty 1921. Sidgwick and Jackson. ISBN 978-0-283-97908-8.
  19. ↑ Historical Dictionary of European Imperialism. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group. 1991. ص. 297–298. ISBN 978-0-313-26257-9.
  20. ↑ Statute of Westminster as enacted
  21. ↑ Webb, Jeff A. (January 2003). "The Commission of Government, 1934–1949". Newfoundland and Labrador Heritage. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 December 2014 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ سانچو:Cite Legislation AU
  23. ↑ "New Zealand Sovereignty: 1857, 1907, 1947, or 1987?". New Zealand Parliament. August 2007. اصل نسخو مان 22 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Dugard, John; Bethlehem, Daniel; Plessis, Max du; Katz, Anton (2005). International law: a South African perspective. Lansdowne, South Africa: Juta. ص. 19. ISBN 978-0-7021-7121-5.
  25. ↑ "History of the Creation of the British Commonwealth Air Training Plan". Commonwealth Air Training Plan Museum. 28 September 2010. اصل نسخو مان 28 September 2010 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "Fact File : Commonwealth and Allied Forces". BBC. 7 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "British Commonwealth Occupation Force 1945–52". Australian War Memorial. 7 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Jeffrey_Grey, The Commonwealth Armies and the Korean War: An Alliance Study. Manchester University Press ND, 1990, ISBN 0719027705, 9780719027703, p. 110
  29. 1 2 "Celebrating thecommonwealth@60". Commonwealth Secretariat. 26 April 2009. اصل نسخو مان 4 August 2009 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Supporting the Overseas Territories". UK Government. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 8 November 2014 تي حاصل ڪيل. There are 14 Overseas Territories which retain a constitutional link with the UK. .... Most of the Territories are largely self-governing, each with its own constitution and its own government, which enacts local laws. Although the relationship is rooted in four centuries of shared history, the UK government's relationship with its Territories today is a modern one, based on mutual benefits and responsibilities. The foundations of this relationship are partnership, shared values, and the right of the people of each territory to choose to freely choose whether to remain a British Overseas Territory or to seek an alternative future.
  31. ↑ Chris Cook and John Paxton, Commonwealth Political Facts (Macmillan, 1978).
  32. ↑ Brian Harrison, Seeking a Role: The United Kingdom 1951—1970 (Oxford UP, 2009), p. 102.
  33. ↑ Harrison, Seeking a Role: The United Kingdom 1951—1970, p. 103.
  34. ↑ Krishnan Srinivasan, "Nobody's Commonwealth? The Commonwealth in Britain's post-imperial adjustment." Commonwealth & Comparative Politics 44.2 (2006): 257–269.
  35. ↑ Hennessy, Patrick (5 June 2004). "Blair calls for quotas on immigrants from 'New Commonwealth'". ڊيلي ٽيليگراف. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 6 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ de Villiers, Marq (1998). "Review of The Ambiguous Champion: Canada and South Africa in the Trudeau and Mulroney Years by Linda Freeman". International Journal 53 (4): 783–785 : 783. doi:10.2307/40203728. ISSN 0020-7020.; Miles, Robert (2016). "The Racialization of British Politics". Political Studies 38 (2): 277–285. doi:10.1111/j.1467-9248.1990.tb01493.x. ISSN 0032-3217.
  37. ↑ Merriman, J.; Winter, J., مرتب (2006). "British Empire". Europe since 1914: Encyclopedia of the Age of War and Reconstruction. جلد 1. Detroit: Charles Scribner's Sons. ص. 45. ISBN 978-0-684-31366-5. OCLC 68221208.
  38. ↑ Whyte, J. H. (2010). "Economic crisis and political cold war, 1949-57". ۾ Hill, J. R. (مرتب). A New History of Ireland. جلد VII: Ireland, 1921–84. Oxford University Press. ص. 277 (footnote 20). ISBN 978-0-19-161559-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2019 تي حاصل ڪيل. The Republic of Ireland Act, 1948...repealed the external relations act, and provided for the declaration of a republic, which came into force on 18 Apr. 1949, when Ireland left the commonwealth.
  39. ↑ "Staying loyal to George". Indian Express. 19 February 2010. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 13 April 2011 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ "Barbados to remove Queen Elizabeth as head of state". BBC News. 16 September 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "Constituent Assembly Debates (India)". Delhi: Parliament of India. 16 May 1949. اصل نسخو مان 9 November 2013 تي محفوظ ڪيل. 25 July 2014 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ Bogdanor, Vernon (12 February 1998), The Monarchy and the Constitution, New York: Oxford University Press, ص. 288, ISBN 978-0-19-829334-7
  43. ↑ High Commissioner in United Kingdom (24 November 1952). "Royal Style and Titles". Documents on Canadian External Relations > Royal Style and Titles 18 (2). DEA/50121-B-40. http://www.international.gc.ca/department/history-histoire/dcer/details-en.asp?intRefid=3498.
  44. ↑ Smy, William A. (2008). "Royal titles and styles". The Loyalist Gazette XLVI (1). http://findarticles.com/p/articles/mi_hb1372/is_1_46/ai_n29437278/. Retrieved 3 January 2011.
  45. ↑ Toporoski, Richard. "The Invisible Crown". Monarchy Canada. اصل نسخو مان 9 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 20 April 2008 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ Gowland, David; ۽ ٻيا (2009). Britain and European Integration Since 1945: On the Sidelines. Routledge. ص. 46. ISBN 978-1-134-35452-8.
  47. ↑ James R. V. Ellison, "Perfidious Albion? Britain, Plan G and European Integration, 1955–1956", Contemporary British History (1996) 10#4 pp 1–34.
  48. ↑ Martin Schaad, "Plan G – A "Counterblast"? British Policy Towards the Messina Countries, 1956", Contemporary European History (1998) 7#1 pp 39–60.
  49. ↑ Clout, Laura (15 January 2007). "France offered to 'merge' with UK in 1950s". The Telegraph. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 January 2022 تي محفوظ ڪيل.
  50. ↑ Thomson, Mike (15 January 2007). "UK – When Britain and France nearly married". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 January 2009 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ Heinlein, Frank (2013). British Government Policy and Decolonisation, 1945–63: Scrutinising the Official Mind. Taylor & Francis. ص. 137–43. ISBN 978-1-135-28441-1.
  52. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "New Times".
  53. 1 2 Kron, Josh (28 November 2009). "Rwanda Joins British Commonwealth". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2009 تي حاصل ڪيل.
  54. 1 2 Turner, Camilla (22 June 2022). "Togo and Gabon to become newest members of Commonwealth this week". The Telegraph. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 26 June 2022 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Lawson, Alice (24 June 2022). "Togo sees Commonwealth entry as pivot to English-speaking world". Reuters. 1 July 2022 تي حاصل ڪيل.
  56. 1 2 "Togo's Commonwealth Advantage: A Gateway to Investment and Growth". CWEIC. 2025-06-01 تي حاصل ڪيل.
  57. 1 2 Verma, Nidhi (6 March 2025). Paul, Sonali (مرتب). "India fertiliser company in talks to buy phosphate from Togo, sources say". Reuters. 10 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "Gabon partially suspended from the Commonwealth pending restoration of democracy". Commonwealth Secretariat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 1 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ "Gabon partially suspended from Commonwealth after coup". BBC News. 20 September 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 3 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ "Commonwealth lifts Gabon's partial suspension following April presidential vote". Africanews. 16 August 2025. 2025-08-08 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Harris, Rob (11 March 2025). "Rubio says Ukraine may need to do 'difficult things' to get peace deal". The Sydney Morning Herald. 12 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ Wong, Vicky (2 March 2025). "Starmer: Coalition of willing to guarantee Ukraine peace". BBC. 2 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ Liboreiro, Jorge (2025-04-02). "Everything we know about the 'Coalition of the Willing' for Ukraine". euronews. 2025-04-06 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ "Prime Minister confirms he will join world leaders in 'coalition of the willing' phone call". RNZ. 14 March 2025. 14 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ Tasker, John Paul. "Canada races to revive Commonwealth ties with its U.S. relationship on shaky ground". CBC. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 March 2025 تي محفوظ ڪيل. 11 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "Donald Trump suggests US could join British Commonwealth". Newsweek. 21 March 2025. 21 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ Robertson, Geoffrey (2025-04-18). "Trump has declared war on the world order, so nations like Australia must step up". The Sydney Morning Herald. 2025-04-20 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ Julian, Hana Levi (2025-06-11). "British Commonwealth, Norway Impose Sanctions on 2 Israeli Government Ministers". The Jewish Press. 2025-07-10 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ Browne, Gaston (9 March 2026). "The Commonwealth can be the basis for Mark Carney's alliance of middle powers". The Telegraph. 16 March 2026 تي حاصل ڪيل.
  70. 1 2 3 4 Patterson, Percival (24 October 2007). "Report of the Committee on Commonwealth Membership". Commonwealth Secretariat. اصل نسخو مان 26 April 2009 تي محفوظ ڪيل. 29 June 2008 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Head of the Commonwealth". Commonwealth Secretariat. اصل نسخو مان 30 September 2006 تي محفوظ ڪيل. 29 June 2008 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ Walker, Peter (20 April 2018). "Prince Charles to be next head of Commonwealth". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 3 December 2018 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ "How we are run". Commonwealth Secretariat. 22 August 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 17 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "The Commonwealth". Commonwealth Secretariat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 1 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ Cook and Paxton, Commonwealth Political Facts (1978) part 3.
  76. ↑ "Commonwealth appoints two Deputy Secretaries-General to advance strategic priorities and delivery". Commonwealth Secretariat. 2026-05-30 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ Belton, Kristy A. (2 January 2019). "Muddy waters: citizenship and the right to vote in the Commonwealth Caribbean migratory context". Commonwealth & Comparative Politics 57 (1): 93–122. doi:10.1080/14662043.2019.1545526. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14662043.2019.1545526.
  78. ↑ "Prove you have right of abode in the UK". GOV.UK. 2 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ Dale, William (July 1982). "Is the Commonwealth an International Organisation?". International and Comparative Law Quarterly 31 (3): 451–73.
  80. ↑ "Support for British nationals abroad: a guide" (PDF). 2013. ص. 5.
  81. ↑ "Practice direction 1". The Judicial Committee of the Privy Council. 8 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ Dziedzic, Anna (4 April 2022). "When judging meets development: foreign judges on Pacific courts".
  83. ↑ "Nationality and Commonwealth". British Army. 9 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "Visa fees scrapped for Non-UK Service Personnel". GOV.UK. 2025-09-22 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ "On the Establishment of the Five Power Defence Arrangements", The Five Power Defence Arrangements at Forty, ص. 24–35, 21 October 2015
  86. ↑ Taylor, Claire (12 June 2009). "Gurkhas: Terms and Conditions of Service" (PDF). UK Parliament. 9 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ Ethirajan, Anbarasan (27 August 2023). "Agnipath scheme: The pain of Nepal's Gurkhas over Indian army's new hiring plan". BBC News. 9 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ "The Gurkha Regiments Explained". The Gurkha Welfare Trust. 18 October 2022. 9 June 2024 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ de Smith, S.A. (July 1949). "The London Declaration of the Commonwealth Prime Ministers, 28 April 1949". The Modern Law Review 12 (3): 351–354. doi:10.1111/j.1468-2230.1949.tb00131.x.
  90. 1 2 "Lusaka Declaration on Racism and Racial Prejudice". Commonwealth Secretariat. 7 August 1979. اصل نسخو مان 30 September 2006 تي محفوظ ڪيل. 3 April 2008 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ Williams, Paul D. (July 2005). "Blair's Britain and the Commonwealth". The Round Table 94 (380): 381–391. doi:10.1080/00358530500174960.
  92. ↑ "Harare Commonwealth Declaration". Commonwealth Secretariat. 20 October 1991. اصل نسخو مان 7 February 2004 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "Commonwealth Ministerial Action Group". Commonwealth Secretariat. اصل نسخو مان 30 September 2006 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  94. 1 2 te Velde-Ashworth, Victoria (10 October 2005). "The future of the modern Commonwealth: Widening vs. deepening?" (PDF). Commonwealth Policy Studies Unit. اصل نسخو (PDF) مان 22 July 2007 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "Commonwealth membership in focus at London meeting". Commonwealth Secretariat. 6 December 2006. اصل نسخو مان 13 March 2007 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "Conference on Rwanda's Commonwealth bid to be held". The New Times. 3 August 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 25 September 2015 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ Three Commonwealth countries also have long-standing claims to sovereignty in Antarctica...
  98. 1 2 "Fast Facts: The Commonwealth" (PDF). Commonwealth Secretariat. 20 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ Brandis, George (20 October 2024). "The King loves Australia but his next stop's the big one (and China will be watching)".
  100. ↑ McIntyre, W. David (April 2008). "The Expansion of the Commonwealth and the Criteria for Membership". Round Table 97 (395): 273–85. doi:10.1080/00358530801962089.
  101. ↑ "Nauru back as full Commonwealth member". Radio New Zealand International. 26 June 2011. 26 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "Nauru Accedes to Full Membership of the Commonwealth". Commonwealth Secretariat. 12 April 1999. 30 January 2009 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ "World Economic Outlook Database". International Monetary Fund. 18 April 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 June 2017 تي محفوظ ڪيل. 20 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "New Criteria for Commonwealth Membership". thecommonwealth.org. 23 August 2013. اصل نسخو مان 16 April 2014 تي محفوظ ڪيل. 7 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ "South Sudan Launches Bid to Join Commonwealth". gurtong.net. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 10 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  106. 1 2 Alderson, Andrew (17 December 2006). "Israelis and Palestinians could join Commonwealth". The Daily Telegraph. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2009 تي حاصل ڪيل.
  107. 1 2 "Statement by Commonwealth Secretary-General Kamalesh Sharma on The Gambia". The Commonwealth. 4 October 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  108. 1 2 "The Gambia rejoins the Commonwealth". Commonwealth Secretariat. 8 February 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 10 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "States and Territories". 15CCEM. اصل نسخو مان 29 September 2007 تي محفوظ ڪيل.
  110. ↑ Baldacchino, Godfrey (September 2006). "Exploring sub-national island jurisdictions: An editorial introduction". The Round Table 95 (386): 487–502. doi:10.1080/00358530600929735. https://www.um.edu.mt/library/oar//handle/123456789/13927.
  111. 1 2 "Office of Parliamentary Counsel – CALC – Constitution & Membership". 11 March 2011. اصل نسخو مان 11 March 2011 تي محفوظ ڪيل.
  112. 1 2 "Legislative drafting offices in which there are CALC members" (PDF). OPC.gov.au. اصل نسخو (PDF) مان 11 March 2011 تي محفوظ ڪيل.
  113. ↑ "Written evidence from States of Jersey". Chief Minister of Jersey. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 February 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2013 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "The role and future of the Commonwealth". House of Commons. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 February 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2013 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Written evidence from the States of Guernsey". Policy Council of Guernsey. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 February 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2013 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "Isle of Man welcomes report on Commonwealth future". Isle of Man Government. 23 November 2012. اصل نسخو مان 2 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2013 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ Colvile, Robert (July 2004). "A Place to Stand: the Problems and Potential of the Commonwealth Ministerial Action Group". The Round Table 93 (375): 343–53. doi:10.1080/0035853042000249942.
  118. ↑ Ingram, Derek (October 1999). "Commonwealth Update". The Round Table 88 (352): 547–567. doi:10.1080/003585399107758.
  119. ↑ Ingram, Derek (October 2007). "Twenty Commonwealth steps from Singapore to Kampala". The Round Table 96 (392): 555–563. doi:10.1080/00358530701625877.
  120. ↑ Ingram, Derek (January 2000). "Commonwealth Update". The Round Table 89 (353): 45–57. doi:10.1080/750459452.
  121. ↑ Ingram, Derek (July 2004). "Commonwealth Update". The Round Table 93 (375): 311–42. doi:10.1080/0035853042000249933.
  122. ↑ Gruenbaum, Oren (February 2008). "Commonwealth Update". The Round Table 97 (394): 3–17. doi:10.1080/00358530701864963.
  123. 1 2 Ingram, Derek (April 2002). "Commonwealth Update". The Round Table 91 (364): 131–59. doi:10.1080/00358530220144148.
  124. ↑ "Editorial: CHOGM 2003, Abuja, Nigeria". The Round Table 93 (373): 3–6. January 2004. doi:10.1080/0035853042000188139.
  125. ↑ "Zimbabwe applies to rejoin Commonwealth". Al Jazeera. 22 May 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 May 2018 تي محفوظ ڪيل. 22 May 2018 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ "British Nationality Act 1981: Schedule 3", legislation.gov.uk, The National Archives, 1981 c. 61 (sch. 3)
  127. 1 2 3 4 "Fiji Suspended from the Commonwealth". Commonwealth Secretariat. 1 September 2009. اصل نسخو مان 4 September 2009 تي محفوظ ڪيل. 1 September 2009 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "Fiji Rejoins the Commonwealth". Commonwealth Secretariat. 30 September 1997. اصل نسخو مان 1 November 2004 تي محفوظ ڪيل. 1 September 2009 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ Ingram, Derek (July 2000). "Commonwealth Update". The Round Table 89 (355): 311–55. doi:10.1080/00358530050083406.
  130. 1 2 "Fiji suspended from Commonwealth". BBC News. 8 December 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2007 تي محفوظ ڪيل. 1 February 2009 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "Foreign & Commonwealth Office Minister welcomes Commonwealth statement on Fiji". GOV.UK. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 31 July 2014 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ "Fiji rejoins Commonwealth as a full member". The Commonwealth. 26 September 2014. اصل نسخو مان 1 September 2019 تي محفوظ ڪيل. 28 September 2014 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ Swami, Nasik (28 September 2014). "We're back". Fiji Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2014 تي محفوظ ڪيل. 28 September 2014 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ Miliband, David (11 March 2013). "Britain must stand up for human rights in Sri Lanka". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ Blanchfield, Mike (14 January 2013). "Harper rebukes Sri Lanka over jurist's dismissal as talk of summit boycott heats up". The Globe and Mail. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ "Sirisena sworn in as Sri Lanka's new president". Rappler. 9 January 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 31 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  137. ↑ "Commonwealth website confirms Zimbabwe "terminated" its membership with effect from 7 December 2003". اصل نسخو مان 5 July 2008 تي محفوظ ڪيل.
  138. ↑ "The Commonwealth Secretariat". 13 October 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 13 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  139. 1 2 "The Maldives decides to leave the Commonwealth; commits to continue with its international engagement". Maldivian Ministry of Foreign Affairs. 13 October 2016. اصل نسخو مان 14 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 13 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ "Maldives to rejoin Commonwealth of former British colonies". The National (انگريزي ۾). 20 November 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 23 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ Srinivasan, Meera (February 2020). "Maldives rejoins Commonwealth after over three years". The Hindu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 31 October 2021 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "Withdrawals and Suspension". Commonwealth Network (آمريڪي انگريزي ۾). 29 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ "South Africa withdraws from the Commonwealth". South African History Online. 21 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ Commonwealth Observer Group (1999). The National and Provincial Elections in South Africa, 2 June 1999. Commonwealth Secretariat. ص. 7. ISBN 978-0-85092-626-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ "Singapore Declaration of Commonwealth Principles 1971" (PDF). thecommonwealth.org. Commonwealth Secretariat. 22 January 1971. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 15 November 2013 تي حاصل ڪيل.
  146. ↑ "Langkawi Declaration on the Environment". USM Regional Center of Expertise in Education for Sustainable Development. 21 October 1989. اصل نسخو مان 16 April 2008 تي محفوظ ڪيل. 3 April 2008 تي حاصل ڪيل.
  147. ↑ Patel, Hasu (2000), "Southern Africa and democracy, in the light of the Harare declaration." The Round Table 89.357: 585–592.
  148. ↑ "Our Work". Commonwealth Secretariat. اصل نسخو مان 20 August 2006 تي محفوظ ڪيل. 3 April 2008 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ "Aso Rock Commonwealth Declaration" (PDF). Commonwealth Secretariat. 8 December 2003. اصل نسخو (PDF) مان 13 June 2006 تي محفوظ ڪيل. 3 April 2008 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ Borger, Julian (8 October 2010). "Commonwealth has abandoned human rights commitment – leaked memo". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 14 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  151. 1 2 Cheadle, Bruce (30 October 2011). "Commonwealth leaders agree to develop charter of values and little else". Toronto Star. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 30 October 2011 تي حاصل ڪيل.
  152. ↑ Cheadle, Bruce (29 October 2011). "Commonwealth leaders still haggling over human rights reforms". Toronto Star. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2011 تي حاصل ڪيل.
  153. 1 2 Watt, Nicholas (29 October 2011). "Commonwealth leaders under fire for refusing to publish human rights report". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2011 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ "Queen to sign new charter backing equal rights for gay people across Commonwealth". Standard.co.uk. 11 March 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ Sinha, Kounteya (11 March 2013). "Commonwealth charter to focus on gay rights". The Times of India. 18 April 2013 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  156. ↑ "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ "Gross domestic product 2012" (PDF). World Bank. 1 July 2013. اصل نسخو (PDF) مان 10 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 1 July 2013 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ "GDP per capita (current US$)". World Bank. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 1 July 2013 تي حاصل ڪيل.
  159. ↑ "Gross domestic product 2012, PPP" (PDF). World Bank. 1 July 2013. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 1 July 2013 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ "GDP per capita, PPP (current international $)". World Bank. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 1 July 2013 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ "Report for Selected Countries and Subjects". IMF (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 31 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ Catherine R. Schenk, "Britain in the world economy." in Paul Addison and Harriet Jones, eds., A Companion to Contemporary Britain: 1939–2000 (2005): 436–481, esp. 469-71.
  163. ↑ Alan S. Milward, The rise and fall of a national strategy, 1945–1963 (2002).
  164. ↑ Pimlott, Ben (1998). The Queen: A Biography of Elizabeth II. Wiley. ص. 416. ISBN 978-0-471-28330-0.
  165. ↑ Bennett, Gill (2013). Six Moments of Crisis: Inside British Foreign Policy. OUP Oxford. ص. 87. ISBN 978-0-19-164163-3. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 10 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ Gregory A. Johnson, "The Last Gasp of Empire: The 1964 Flag Debate Revisited", in Phillip Buckner, ed., Canada and the End of Empire (University of British Columbia Press, 2005), p. 6.
  167. ↑ Andrea Benvenuti, سانچو:"'Layin' Low and Sayin' Nuffin': Australia's Policy towards Britain's Second Bid to Join the European Economic Community (1966–67)" Australian Economic History Review 46#2 (2006): 155–175.
  168. ↑ Brown, Bruce (1977). New Zealand in World Affairs: 1972–1990. Victoria UP. ص. 23. ISBN 978-0-86473-372-6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 10 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ Russell Ward, A Nation for a Continent: the history of Australia, 1901–1975 (1977) p 343
  170. ↑ "Trading Places: The "Commonwealth effect" revisited, p. 9" (PDF). اصل نسخي مان 4 July 2015 تي محفوظ ڪيل.
  171. ↑ Henderson, Andrew (2026-03-02). "The Commonwealth: a ceremonial relic that could be a supply-chain backstop". The Strategist (آسٽريليائي انگريزي ۾). 2026-05-04 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ "Commonwealth Secretariat – Valletta Statement on Multilateral Trade". Thecommonwealth.org. 26 November 2005. 27 September 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  173. ↑ Shirley Botchwey, Commonwealth Secretary General interview with the BBC. Interview by BBC News. Commonwealth Secretariat. 2025-06-26. 2025-07-01 تي حاصل ڪيل – YouTube وسيلي.{{cite AV media}}: CS1 maint: others in cite AV media (notes) (ڳنڍڻو)
  174. ↑ "Commonwealth Family". Commonwealth Secretariat. اصل نسخو مان 31 August 2007 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2007 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ "Directory of accredited organisations". Commonwealth Secretariat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  176. 1 2 "Commonwealth Foundation – About Us". 5 January 2006. اصل نسخو مان 5 January 2006 تي محفوظ ڪيل.
  177. 1 2 McKinnon, Don (February 2008). "A Commonwealth of Values: a Commonwealth of incomparable value". The Round Table 97 (394): 19–28. doi:10.1080/00358530801890561.
  178. 1 2 "Commonwealth Games and Art Festival". The Round Table 91 (365): 293–296. July 2002. doi:10.1080/0035853022000010308.
  179. ↑ McDougall, Derek (July 2005). "Australia and the Commonwealth". The Round Table 94 (380): 339–349. doi:10.1080/00358530500175033.
  180. ↑ Muda, Muhammad (April 1998). "The significance of the Commonwealth Games in Malaysia's foreign policy". The Round Table 87 (346): 211–226. doi:10.1080/00358539808454416.
  181. ↑ Dare, Annie (15 October 2000). "Ten Key Things About War Graves". The Observer. ص. 29.
  182. ↑ "About the Commonwealth of Learning". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2023 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ "Commonwealth Local Government Forum (CLGF) | The Commonwealth". thecommonwealth.org (انگريزي ۾). 31 July 2013. اصل نسخو مان 1 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  184. ↑ "Global Taskforce of Local and Regional Governments". globaltaskforce. اصل نسخو مان 11 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  185. ↑ "The Commonwealth". New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade (New Zealand English ۾). 8 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  186. ↑ "UK Representation in the Commonwealth". GOV.UK (انگريزي ۾). 23 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  187. ↑ "Remembrance". Commonwealth War Graces Commission (انگريزي ۾). 20 July 2024 تي حاصل ڪيل.
  188. ↑ "Remembrance Day vs ANZAC Day explained". RSL Australia (انگريزي ۾). 20 July 2024 تي حاصل ڪيل.
  189. ↑ Slater, Jack (29 October 2022). "Do any other countries celebrate Bonfire Night?". Metro (انگريزي ۾). 7 November 2024 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ Mazrui, Ali Al Amin; Taylor, D.; Bradley, Kenneth (1967). Anglo-African Commonwealth. Pergamon. ص. 40–41. ISBN 978-0-08-012253-3.
  191. ↑ Miller, J. D. B. (1974). Survey of Commonwealth affairs: problems of expansion 1953-1969. London New York Toronto: Oxford university press. ص. 434. ISBN 978-0-19-214999-2.
  192. ↑ Perkin, Harold (September 1989). "Teaching the nations how to play: sport and society in the British Empire and Commonwealth". International Journal of the History of Sport 6 (2): 145–155. doi:10.1080/09523368908713685.
  193. ↑ Dawson, Michael (February 2006). "Acting global, thinking local: 'Liquid imperialism' and the multiple meanings of the 1954 British Empire & Commonwealth Games". International Journal of the History of Sport 23 (1): 3–27. doi:10.1080/09523360500386419.
  194. ↑ Clayton, Jonathan (20 November 2007). "Schoolboy cricketers bat their way to a place in the Commonwealth". The Times. London. اصل نسخو مان 8 October 2008 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2009 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ Pflanz, Mike (24 July 2007). "Rwanda in drive to join Commonwealth". The Daily Telegraph. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 27 March 2009 تي حاصل ڪيل.
  196. ↑ Duncan, Isabelle (2013). Skirting the Boundary: A History of Women's Cricket. London: Robson Press. ISBN 9781849545464.
  197. ↑ Hill, Douglas (1 October 1988). "A report on stories from the outposts of Commonwealth literature". The Globe and Mail. ص. 21.
  198. ↑ McCrum, Robert (13 October 2003). "English Is a World Language – and That's to Be Prized". Los Angeles Times. ص. B15.
  199. ↑ Tunca, Daria (27 September 2018). "ACLALS: Association for Commonwealth Literature and Language Studies". ACLALS. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 13 December 2018 تي حاصل ڪيل.
  200. ↑ Iyer, Pico (12 February 1993). "The Empire Writes Back". The Straits Times. ص. 1.
  201. ↑ "Meet the Man Booker Prize 2014 Judges". The Man Booker Prizes. 12 December 2013. 10 June 2017 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
  202. ↑ "Commonwealth Short Story Prize". Commonwealth Foundation (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 5 January 2024 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ Drabble, Margaret, مرتب (1996). The Oxford Companion to English Literature. Oxford: Oxford University Press.
  204. ↑ "The Nobel Prize in Literature 2007". Nobelprize.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 10 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ "The Nobel Prize in Literature 2001". Literature. Nobel Prize Outreach AB. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 September 2012 تي محفوظ ڪيل. 26 June 2016 تي حاصل ڪيل.
  206. ↑ Man Booker official site: J. G. Farrell آرڪائيو ڪيا ويا 29 January 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.; Hilary Mantel: J. M. Coetzee آرڪائيو ڪيا ويا 17 March 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  207. ↑ "Commonwealth of Nations" (انگريزي ۾). UK Parliament. 21 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  208. ↑ The Statesman's Yearbook 2017: The Politics, Cultures and Economies of the World. Palgrave Macmillan UK. 2017. ص. 46. ISBN 978-1-349-68398-7. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 27 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ Gruenbaum, Oren (8 September 2023). "Why was a country as corrupt as Ali Bongo's Gabon ever admitted to the Commonwealth?". The Round Table (برطانوي انگريزي ۾). 21 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "Legal". Commonwealth of Nations (British English ۾). 3 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "Commonwealth Latimer House Principles on the Three Branches of Government" (PDF). Commonwealth Parliamentary Association. September 2023. 4 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ Corder, Hugh (11 March 2016). "How Commonwealth countries have forged a new way to appoint judges". The Conversation (آمريڪي انگريزي ۾). 21 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ Flags of All Nations: Flags of the British Commonwealth of Nations (Brown, Son & Ferguson, 1952)
  214. ↑ سانچو:Usurped.
  215. ↑ Sriskandarajah, Dhananjayan (21 July 2009). "Canada, Commonwealth and the key to relevance". The Globe and Mail. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  216. ↑ Renzetti, Elizabeth (20 July 2009). "Commonwealth: quaint historical relic or meaningful bloc?". The Globe and Mail. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2013 تي حاصل ڪيل.
  217. ↑ "Queen marks Commonwealth launch". BBC News. 9 March 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 August 2014 تي محفوظ ڪيل. 5 August 2014 تي حاصل ڪيل.

وڌيڪ پڙهڻ

[سنواريو]
  • Ashton, Sarah R. "British government perspectives on the Commonwealth, 1964–71: An asset or a liability?". Journal of Imperial and Commonwealth History 35.1 (2007): 73–94.
  • Bloomfield, Valerie. Commonwealth Elections 1945–1970 (1976).
  • Cook, Chris and John Paxton. Commonwealth Political Facts (Macmillan, 1978).
  • Hall, H. Duncan. "The genesis of the Balfour declaration of 1926". Journal of Commonwealth & Comparative Politics 1.3 (1962): 169–193.
  • Holland, Robert F. Britain and the Commonwealth Alliance, 1918–39 (Springer, 1981).
  • Jebb, Richard (1905). "Imperial Organization" . The Empire and the century. London: John Murray. ص. 332–348.
  • Lloyd, Lorna. Diplomacy with a difference: the Commonwealth Office of High Commissioner, 1880–2006 (Brill, 2007).
  • McIntyre, W. David. "The strange death of dominion status". Journal of Imperial and Commonwealth History 27.2 (1999): 193–212.
  • McIntyre, W. David. The commonwealth of nations: Origins and impact, 1869–1971 (University of Minnesota Press, 1977); Comprehensive coverage giving London's perspective on political and constitutional relations with each possession.
  • McIntyre, W. David. A Guide to the Contemporary Commonwealth, Palgrave, 2001. ISBN 978-0-333-96310-4.
  • McIntyre, W. David. "The Unofficial Commonwealth Relations Conferences, 1933–59: Precursors of the Tri-sector Commonwealth." Journal of Imperial and Commonwealth History 36.4 (2008): 591–614.
  • Madden, Frederick and John Darwin, eds. The Dependent Empire, 1900–1948: Colonies, Protectorates, and the Mandates (1994), 908 pp. online آرڪائيو ڪيا ويا 2 February 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  • Maitland, Donald. ed. Britain, the Commonwealth and Europe (Palgrave Macmillan UK, 2001) online آرڪائيو ڪيا ويا 19 August 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  • نڪولس مانسرگ The Commonwealth in the World, University of Toronto Press, 1982. ISBN 978-0-8020-2492-3.
  • Moore, R.J. Making the New Commonwealth, Clarendon Press, 1988. ISBN 978-0-19-820112-0.
  • Murphy, Philip. Monarchy and the End of Empire: The House of Windsor, the British Government, and the Postwar Commonwealth (Oxford UP 2013) سانچو:Doi
  • Perkin, Harold. "Teaching the nations how to play: sport and society in the British empire and Commonwealth". International Journal of the History of Sport 6.2 (1989): 145–155.
  • Shaw, Timothy M. Commonwealth: Inter- and Non-State Contributions to Global Governance, Routledge, 2008. ISBN 978-0-415-35120-1
  • Srinivasan, Krishnan. The rise, decline and future of the British Commonwealth (Springer, 2005).
  • Wheare, K. C. The Constitutional Structure of the Commonwealth, Clarendon Press, 1960. ISBN 978-0-313-23624-2.
  • Williams, Paul D. "Blair's Britain and the Commonwealth". The Round Table 94.380 (2005): 381–391.
  • Winks, Robin, ed. The Historiography of the British Empire-Commonwealth: Trends, Interpretations and Resources (1966) online آرڪائيو ڪيا ويا 23 June 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.

بنيادي ماخذ

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Commonwealth of Nations topics سانچو:Commonwealth of Nations

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڪامن_ويلٿ_آف_نيشنز&oldid=394138" تان ورتل