ڪارل فريڊرچ گائوس
| ڪارل فرائڊرچ گائوس | |
|---|---|
| فائل:Carl Friedrich Gauss 1840.jpg ڪارل فرائڊرچ گائوس جو پورٽريٽ (1840ع) | |
| پيدائش | 30 اپريل 1777ع برنزوڪ، برنزوڪ-وولفن بيٽل (هاڻوڪو جرمني) |
| وفات | 23 فيبروري 1855ع (عمر 77 سال) گوٽنگن، ڪنگڊم آف هانوور |
| پيشو | رياضي دان، ماهر فلڪيات، فزڪس دان، جيوڊسٽ |
| شھرت جو ڪارڻ | نمبر ٿيوري، گائوسي ڪرويچر، مئگنيٽزم، نارمل ڊسٽريبيوشن |
| سڃاڻپ نشان | |
| فائل:Carl Friedrich Gauss Signature.svg | |
يوهان ڪارل فرائڊرچ گائوس (Carl Friedrich Gauss؛ 1777ع – 1855ع) هڪ جرمن رياضي دان ۽ سائنسدان هو، جنهن کي اڪثر "رياضي دانن جو شهنشاهه" (Princeps mathematicorum) چيو ويندو آهي. هن رياضيءَ جي تقريبن هر شاخ، بشمول نمبر ٿيوري، الجبرا، شماريات، ۽ فلڪيات ۾ اهڙيون خدمتون سرانجام ڏنيون جن جديد سائنس جو رخ بدلائي ڇڏيو.
رياضي ۾ عظيم خدمتون
[سنواريو]گائوس ننڍپڻ کان ئي هڪ ذهين ٻار (Child Prodigy) هو. سندس ڪجهه اهم ڪارناما هي آهن:
- نمبر ٿيوري: هن پنهنجو مشهور ڪتاب "Disquisitiones Arithmeticae" لکيو، جنهن نمبر ٿيوري کي هڪ جديد علم طور قائم ڪيو.
- هپٽاڊيڪاگون (Heptadecagon): صرف 19 سالن جي عمر ۾ هن ثابت ڪيو ته 17 ضلعن وارو باقاعده گهڻ پڙهو (Polygon) صرف پرڪار ۽ پٽي جي مدد سان ٺاهي سگهجي ٿو.
- ڪانگروئنس (Congruence): هن رياضيءَ ۾ ٽن لڪيرن واري نشاني (≡) متعارف ڪرائي.
- نارمل ڊسٽريبيوشن: شماريات ۾ مشهور "بيل ڪرو" (Bell Curve) يا گائوسي ورهاست سندس ئي نالي سان منسوب آهي.
سائنس ۽ فزڪس ۾ خدمتون
[سنواريو]گائوس صرف نظرياتي رياضي تائين محدود نه هو:
- فلڪيات: هن بونا سياري "سيريز" (Ceres) جو مدار معلوم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي ۽ گائوسي ثقلي مستقل (Gaussian gravitational constant) پيش ڪيو.
- مئگنيٽزم: هن زمين جي مقناطيسي فيلڊ جي پهرين مطلق ماپ ڪئي ۽ مقناطيسيت جا بنيادي اصول واضح ڪيا.
- ٽيليگراف: 1833ع ۾ هن وليهم ويبر سان ملي پهريون اليڪٽروميگنيٽڪ ٽيليگراف ايجاد ڪيو.
جيوڊيسي ۽ جاميٽري
[سنواريو]گائوس هانوور جي بادشاهت جو جيوڊيٽڪ سروي ڪيو. ان دوران هن گائوسي ڪرويچر جو تصور ڏنو، جيڪو مڙيل سطحن جي جاميٽريءَ کي سمجهڻ ۾ مدد ڪري ٿو. هن غير-يوڪليڊين جاميٽري (Non-Euclidean geometry) جي پڻ دريافت ڪئي، جيتوڻيڪ هن ان کي پنهنجي حياتيءَ ۾ شايع نه ڪرايو.
ورثو
[سنواريو]گائوس جا شاگرد، جهڙوڪ برن هارڊ ريمان ۽ رچرڊ ڊيڊيڪائونڊ، پاڻ وڏا رياضي دان بڻيا. هن جو چوڻ هو ته "ڄاڻ حاصل ڪرڻ جو عمل، ڄاڻ هجڻ کان وڌيڪ خوشي ڏيندڙ آهي." اڄ سائنس ۽ رياضيءَ جا 100 کان وڌيڪ تصور سندس نالي سان منسوب آهن.