کوپڙي
| کوپڙي (Skull) | |
|---|---|
 هڪ موس (Mouse) جي کوپڙي جو ٽي-ڊي منظر | |
| تفصيل | |
| عضون جو نظام | هڏائون سرشتو (Skeletal system) |
| سڃاڻپ ڪندڙ | |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 54964 |
| ائناٽامي جا محاورا | |
کوپڙي (Skull) يا ڪرينيم (Cranium)، عام طور تي پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي دماغ جي چوڌاري هڪ هڏائين حفاظتي گهيرو هوندو آهي.[1][2] ڪجهه مڇين ۽ جل ٿلين (Amphibians) ۾ کوپڙي نرم هڏي يا ڪارٽيليج (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي.
انسانن ۾ کوپڙي ٻن مکيه حصن تي مشتمل هوندي آهي: هڪ "نيوروڪرينيم" (Neurocranium) جيڪو دماغ کي ڍڪي ٿو، ۽ ٻيو "چهري جو پڃر" (Facial skeleton).[3] کوپڙي اڳئين هڏائين پڃر جو حصو آهي ۽ اها سيفالائزيشن (Cephalization) جو نتيجو آهي، جنهن ۾ اهم حسي عضوا جهڙوڪ اکيون، ڪن، نڪ ۽ جيڀ شامل آهن.[4]
کوپڙي ٽن قسمن جي هڏين سان ٺهيل هوندي آهي: ڪرينيل هڏيون، چهري جون هڏيون ۽ ڪن جون ننڍيون هڏيون (Ossicles). اهي هڏيون پاڻ ۾ مضبوط ريشتيدار جوڙن ذريعي جڙيل هونديون آهن جن کي "سيوچرز" (Sutures) چيو ويندو آهي.
بناوت
[سنواريو]انسان
[سنواريو][attachment_0](attachment) انساني کوپڙي انساني هڏائين پڃر جو اهو حصو آهي جيڪو سسي ٺاهي ٿو. هي چهري جي ساختن کي سهارو ڏئي ٿي ۽ دماغ لاءِ هڪ خانو فراهم ڪري ٿي. ٻين پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن وانگر، هيءَ دماغ کي چوٽ کان بچائي ٿي.[5]
انساني کوپڙي عام طور تي 22 هڏين تي مشتمل هوندي آهي:
- 8 ڪرينيل هڏيون (Neurocranium): جيڪي دماغ کي گهيرو ڪن ٿيون (Occipital, Parietal, Frontal, Temporal, Sphenoid, Ethmoid).
- 14 چهري جون هڏيون (Facial skeleton): جيڪي چهري جي شڪل ٺاهين ٿيون (Vomer, Maxilla, Mandible, Zygomatic, وغيره).
سوراخ ۽ خانه
[سنواريو]
کوپڙي ۾ ڪيترائي سوراخ ٿين ٿا جن کي "فورامينا" (Foramina) چيو ويندو آهي. سڀ کان وڏو سوراخ "فورامين ميگنم" (Foramen magnum) آهي، جنهن مان حرام مغز (Spinal cord) لنگهي ٿو. ان کان علاوه کوپڙي ۾ هوا سان ڀريل خالي جڳهيون هونديون آهن جن کي سائنَس (Sinuses) چيو ويندو آهي.
ٻيا جانور
[سنواريو]مختلف جانورن ۾ کوپڙي جي بناوت مختلف هوندي آهي:
- مڇيون: مڇين جي کوپڙي اڪثر ڪري نرم هڏي (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي، خاص ڪري شارڪ مڇيءَ ۾.[6]
- پکين: پکين جي کوپڙي تمام هلڪي هوندي آهي ته جيئن اڏام ۾ آساني ٿئي، ۽ انهن جي اکين جا خانا تمام وڏا هوندا آهن.
- جل ٿلي (Amphibians): انهن جي کوپڙي ۾ هڏيون گهٽ هونديون آهن ۽ ڪارٽيليج وڌيڪ هوندو آهي.
واڌ ويجهہ (Development)
[سنواريو]
ٻار جي پيدائش وقت کوپڙي جون هڏيون مڪمل جڙيل نه هونديون آهن، جنهن ڪري انهن جي وچ ۾ نرم جڳهيون هونديون آهن جن کي "فونٽانيڪلز" (Fontanelles) چيو ويندو آهي. انساني کوپڙي پيدائش کان ٻن سالن تائين مڪمل طور تي تيار ٿي ويندي آهي. حمل دوران کوپڙي جي بنياد جي بناوت تيزي سان تبديل ٿيندي آهي.[7]
ڪم (Functions)
[سنواريو]کوپڙي جا مکيه ڪم هي آهن:
- دماغ جي جسماني حفاظت ڪرڻ.
- چهري ۽ ڳيچيءَ جي مشڪن کي جڙڻ لاءِ جڳهه فراهم ڪرڻ.
- اکين ۽ ڪنن کي محفوظ خانا فراهم ڪرڻ ته جيئن ڏسڻ ۽ ٻڌڻ جو عمل درست ٿي سگهي.
- کائڻ، چکڻ ۽ سنگهڻ جي عمل ۾ مدد ڪرڻ.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Cranium". www.cancer.gov (in انگريزي). 2 February 2011. Retrieved 25 November 2024.
- ↑ "Thesaurus results for Skull". www.merriam-webster.com (in انگريزي). 21 November 2024. Retrieved 25 November 2024.
- ↑ White, Tim D.; Black, Michael T.; Folkens, Pieter Arend (2011-01-21). Human Osteology (3rd ed.). Academic Press. p. 51. ISBN 978-0-08-092085-6. https://books.google.com/books?id=oCSG2mYlD90C&dq=Human+Osteology+Tim+D.+White+PAGE+51&pg=PP1.
- ↑ "Cephalization: Biology". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 2 May 2016. Retrieved 23 April 2016.
- ↑ Alcamo, I. Edward (2003) (en ۾). Anatomy Coloring Workbook. The Princeton Review. pp. 22–25. ISBN 978-0-375-76342-7. https://books.google.com/books?id=NiTLf7g1n04C.
- ↑ Romer, Alfred Sherwood; Thomas S., Parsons (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. pp. 173–177. ISBN 0-03-910284-X.
- ↑ Derkowski, Wojciech; Kędzia, Alicja; Glonek, Michał (2003). "Clinical anatomy of the human anterior cranial fossa during the prenatal period". Folia Morphologica 62 (3): 271–3. PMID 14507064. http://www.fm.viamedica.pl/darmowy_pdf.phtml?indeks=25&indeks_art=369.