ڦڦڙن جي رڪاوٽ جو پراڻو مرض
| COPD (سي او پي ڊي) | |
|---|---|
| فائل:Chronic obstructive pulmonary disease diagram.png | |
| هڪ صحتمند ڦڦڙ ۽ سي او پي ڊي کان متاثر ڦڦڙ جو موازنو. | |
| مھارت | pulmonology |
| آثار | ساهه جي تڪليف، کنگهه، بلغم، ٿڪاوٽ |
| خرابي | دل جا مرض، ڦڦڙن جو ڪينسر، ڊپريشن |
| ڪارڻ | سگريٽ نوشي، فضائي گندگي، جينياتي عنصر |
| پرھيز | سگريٽ نوشي کان پرهيز، گندگي کان بچاءُ، ويڪسينيشن |
| علاج | برونڪوڊائليٽرز، آڪسيجن ٿراپي، پلمونري ريبلٽيشن |
ڦڦڙن جي رڪاوٽ جو پراڻو مرض (Chronic Obstructive Pulmonary Disease - COPD) ڦڦڙن جي هڪ وڌندڙ بيماري آهي جنهن ۾ ساهه جي نالين ۾ رڪاوٽ سبب ساهه کڻڻ ۾ ڏکيائي ٿيندي آهي. هي هڪ گڏيل اصطلاح آهي جيڪو بنيادي طور تي ٻن حالتن، ايمفيزيما (Emphysema) ۽ ڪرونڪ برونڪائٽس (Chronic bronchitis) لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
علامتون ۽ اثرات
[سنواريو]سي او پي ڊي جي مريضن ۾ عام طور تي هي علامتون نظر اينديون آهن:
- ساهه جو چڙهڻ، خاص طور تي جسماني مشقت دوران.
- لڳاتار کنگهه جيڪا بلغم پيدا ڪري سگهي ٿي.
- سيني ۾ گهٽت يا سيٽيءَ جهڙو آواز (Wheezing).
- وقت گذرڻ سان روزاني جا معمولي ڪم جهڙوڪ ڪپڙا پائڻ يا هلڻ به ڏکيو ٿي پوندو آهي.
بيماريءَ جا قسم (Phenotypes)
[سنواريو]سي او پي ڊي اڪثر ڪري ٻن صورتن ۾ ظاهر ٿئي ٿي:
- ايمفيزيما (Emphysema): هن ۾ ڦڦڙن جون هوا واريون ٿيلهيون (Alveoli) ڦاٽي پون ٿيون، جنهن ڪري آڪسيجن جو رت ۾ جذب ٿيڻ گهٽجي ويندو آهي.
- ڪرونڪ برونڪائٽس: هن ۾ ساهه جي نالين ۾ لڳاتار ساڙ (Inflammation) ۽ بلغم جي ڪري رڪاوٽ پيدا ٿئي ٿي.
سبب ۽ خطري جا عنصر
[سنواريو]- سگريٽ نوشي: سي او پي ڊي جو سڀ کان وڏو سبب سگريٽ نوشي آهي.
- فضائي گندگي: گهرن ۾ ٻارڻ (ڪاٺيون، ڇيڻا) ٻارڻ ۽ ٻاهريون دونھون.
- جينياتي کوٽ: الفا-1 اينٽي ٽرپسين جي کوٽ سبب به هي مرض ٿي سگهي ٿو.
تشخيص ۽ علاج
[سنواريو]هن مرض جي تشخيص جو بهترين طريقو اسپائروميٽري (Spirometry) ٽيسٽ آهي، جنهن ۾ مريض جي ساهه ڪڍڻ جي طاقت کي ماپيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ سي او پي ڊي جو مڪمل علاج ناهي، پر ان کي هيٺين طريقن سان ڪنٽرول ڪري سگهجي ٿو:
- سگريٽ نوشي کي ترت ڇڏڻ.
- برونڪوڊائليٽرز: اهڙيون دوائون جيڪي ساهه جي نالين کي کولي ڇڏين ٿيون.
- آڪسيجن ٿراپي ۽ شديد حالت ۾ ڦڦڙن جي پيوندڪاري (Transplant).
عالمي صورتحال
[سنواريو]2021ع تائين دنيا ۾ تقريبن 21 ڪروڙ ماڻهو هن مرض ۾ مبتلا هئا. اها دنيا ۾ موت جو چوٿون وڏو سبب آهي، ۽ 90 سيڪڙو موت گهٽ آمدني وارن ملڪن ۾ ٿين ٿا جتي صفائي ۽ ٻارڻ جا مسئلا وڌيڪ آهن.