ڏوهٽو ڏوهٽي
(ڏوھٽو ۽ ڏوھٽي کان چوريل)
ڏوهٽو ۽ ڏوهٽي (انگريزي: Grandchildren) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي ڌيءُ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ ڏوهٽي ۽ ڏوهٽيءَ جو رشتو انتهائي پيارو ۽ محبت ڀريو سمجهيو ويندو آهي. هي رشتا ٻن مختلف خاندانن (ناناڻا ۽ ساهرن) جي وچ ۾ ويجهڙائي ۽ محبت جو هڪ مضبوط پل هوندا آهن.
اصطلاح ۽ لغت
[سنواريو]سنڌي ٻولي ۾ ڌيءُ جي اولاد لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
- ڏوهٽو: ڌيءُ جو پٽ.
- ڏوهٽي: ڌيءُ جي ڌيءُ.
ماءُ جي پيءُ (ناني) ۽ ماءُ جي ماءُ (نانيءَ) لاءِ اهي رشتا سندن ڌيءُ جي نشاني هوندا آهن. ان جي برڪس، پٽ جي اولاد کي "پوٽو" ۽ "پوٽي" چيو ويندو آهي.
جينياتي ۽ قانوني حيثيت
[سنواريو]- جينياتي لاڳاپو: حياتياتي طور تي، نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽي يا ڏوهٽيءَ سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي ٻئي درجي جو مٽ (Second-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
- نڪاح: اسلامي قانون موجب، ناني جو پنهنجي ڏوهٽيءَ سان ۽ نانيءَ جو پنهنجي ڏوهٽي سان نڪاح حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.
- وراثت: اسلامي وراثت جي قانون موجب، ڏوهٽو ۽ ڏوهٽي "ذوي الارحام" (رت جي رشتن) ۾ شمار ٿين ٿا. جيڪڏهن پٽ يا پٽ جو اولاد موجود نه هجي، ته مخصوص حالتن ۾ کين وراثت ۾ حصو ملي سگهي ٿو.
سماجي ۽ ثقافتي اهميت
[سنواريو]سنڌي سماج ۾ ڏوهٽي ۽ ڏوهٽيءَ سان لاڳاپيل ڪجهه اهم پهلو هي آهن:
- ناناڻن جو لاڏ: سنڌي ثقافت ۾ چيو ويندو آهي ته "اصل کان وياج پيارو هوندو آهي." هتي 'اصل' مان مراد ڌيءُ ۽ 'وياج' مان مراد ڏوهٽو يا ڏوهٽي آهي. نانو ۽ ناني پنهنجي ڏوهٽن سان پنهنجي پٽن جي اولاد کان به وڌيڪ لاڏ ڪندا آهن.
- مهمان نوازي: جڏهن ڏوهٽا پنهنجي ناناڻن (ماءُ جي پيڪن) ويندا آهن، ته سندن تمام گهڻي عزت ۽ خدمت ڪئي ويندي آهي. ناناڻن جو گهر ٻارن لاءِ سڀ کان وڌيڪ پسنديده جاءِ هوندي آهي.
- شادي مرادي ۽ رسمون: ڏوهٽي يا ڏوهٽيءَ جي شاديءَ تي ناناڻن پاران ڏنو ويندڙ "مرا" (تحفا) سنڌي ثقافت جي هڪ اهم روايت آهي. ناني پنهنجي ڏوهٽن لاءِ خاص دعائون ۽ لاڏا ڳائيندي آهي.
- مامن جي محبت: مامي ۽ ڏوهٽي (ڀاڻيجي) جو رشتو به انتهائي گهرو هوندو آهي. مامو پنهنجي ڀيڻ جي اولاد کي پنهنجي گهر جي رحمت سمجهندو آهي.