ڏاڏو ڏاڏي نانو ناني

ڏاڏو ڏاڏي ۽ نانو ناني (انگريزي: Grandparents) مان مراد ڪنهن فرد جي ماءُ يا پيءُ جا والدين آهن. اهي ڪنهن به خاندان جي ٽين نسل (Third Generation) جا بزرگ رڪن هوندا آهن. سنڌي ٻولي ۽ سنڌي ثقافت ۾ پيءُ جي والدين ۽ ماءُ جي والدين لاءِ الڳ الڳ نالا موجود آهن، جيڪي رشتن جي واضح سڃاڻپ ڪن ٿا.

بنيادي اصطلاح

سنڌي سماج ۾ انهن چئن بنيادي رشتن کي هن ريت سڏيو ويندو آهي:

ڏاڏاڻا رشتا (Paternal Grandparents)

ڏاڏو: پيءُ جو پيءُ.
ڏاڏي: پيءُ جي ماءُ.

انهن جي گهر ۽ مائٽن کي مجموعي طور تي ڏاڏاڻا چيو ويندو آهي.

ناڻاڻا رشتا (Maternal Grandparents)

نانو: ماءُ جو پيءُ.
ناني: ماءُ جي ماءُ.

انهن جي گهر ۽ مائٽن کي مجموعي طور تي ناناڻا يا ناڻاڻا چيو ويندو آهي.

جينياتي حيثيت

حياتياتي طور تي، هڪ ڏاڏو، ڏاڏي، نانو يا ناني پنهنجي پوٽن يا ڏوهٽن سان تقريبن 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي سائنس ۽ جينيات ۾ انهن کي ٻئي درجي جا مٽ (Second-degree relatives) ليکيو ويندو آهي.

سماجي ۽ ثقافتي اهميت

سنڌي ثقافت ۾ بزرگن جو درجو تمام مٿانهون آهي. ڏاڏا ڏاڏيون ۽ نانا نانيون خاندان جي "وڏي ٻوٽي" وانگر هوندا آهن، جن جي ڇانو ۾ سڄو خاندان متحد رهندو آهي.

اخلاقي تربيت: ٻار پنهنجي بزرگن کان خانداني تاريخ، اخلاقي قدر ۽ سنڌي روايتون سکندا آهن.
قصا ۽ ڪهاڻيون: ناني ۽ ڏاڏي جون ٻڌايل ڪهاڻيون ٻارن جي ذهني نشونما ۽ تخليقي صلاحيتن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.
محبت ۽ شفقت: والدين جي مقابلي ۾، بزرگ پنهنجي پوٽن ۽ ڏوهٽن سان وڌيڪ نرمي ۽ لاڏ ڪندا آهن. سنڌي ۾ مشهور آهي ته "مور کان وياج پيارو هوندو آهي."

قانوني ۽ مذهبي حيثيت

سرپرستي (ولايت): اسلامي قانون مطابق، پيءُ جي وفات کان پوءِ ڏاڏو ٻارن جو قانوني سرپرست (ولي) بڻجي سگهي ٿو. اهڙي طرح، ماءُ جي وفات کان پوءِ ٻار جي پرورش (حضانت) جو پهريون حق نانيءَ کي ملي ٿو.
وراثت: جيڪڏهن پٽ يا ڌيءُ فوت ٿي وڃي، ته مخصوص حالتن ۾ ڏاڏو، ڏاڏي يا نانو، ناني پنهنجي فوت ٿيل اولاد جي ملڪيت مان حصو وٺڻ جا حقدار هوندا آهن.

پڻ ڏسندا