ڏاڏاڻا
ڏاڏاڻا (انگريزي: Paternal Relatives) مان مراد اهي مٽ مائٽ آهن جيڪي ڪنهن فرد جي پيءُ جي طرف کان هجن. سنڌي ثقافت ۽ سماجي جوڙجڪ ۾ ڏاڏاڻا خاندان جو بنيادي ٿنڀو سمجهيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ ته سنڌي سماج گهڻو ڪري "پدرشاهي" (Patrilineal) آهي، جتي نسل ۽ خانداني نالو پيءُ جي طرف کان هلندو آهي.
بنيادي رشتيدار
[سنواريو]ڏاڏاڻن ۾ هيٺيان اهم رشتا شامل هوندا آهن:
- ڏاڏو: پيءُ جو پيءُ.
- ڏاڏي: پيءُ جي ماءُ.
- چاچو: پيءُ جو ڀاءُ.
- چاچي: چاچي جي گهر واري.
- پڦي: پيءُ جي ڀيڻ.
- پڦڙ: پڦيءَ جو مڙس.
انهن جي اولاد کي پڻ "ڏاڏاڻا ڀائر ۽ ڀينر" چيو ويندو آهي، جن مان پيءُ جي ڀاءُ جي پٽ کي سؤٽ چئبو آهي.
سماجي ۽ ثقافتي اهميت
[سنواريو]سنڌي سماج ۾ ڏاڏاڻن جي اهميت تمام گهڻي آهي:
- خانداني سڃاڻپ: ٻار جي ذات، قوم ۽ قبيلو اڪثر ڪري ڏاڏاڻن جي نسبت سان طئي ٿيندو آهي.
- رهائش: روايتي طور تي سنڌ ۾ گڏيل خانداني نظام (Joint Family System) هئڻ ڪري ٻار پنهنجي ڏاڏاڻن سان گڏ يا انهن جي ويجهو رهندا آهن.
- سرپرستي: پيءُ جي غير موجودگيءَ ۾ ڏاڏو يا چاچو خاندان جي سرپرست ۽ والي وارث طور ذميواريون سنڀاليندا آهن.
قانوني ۽ مذهبي حيثيت
[سنواريو]- وراثت: اسلامي قانون ۽ سنڌ جي رواجي قانونن ۾ ڏاڏاڻن مائٽن کي وراثت ۾ اهم حصو ملي ٿو. پيءُ جي ملڪيت ۾ پٽن ۽ ڌيئرن کان پوءِ ڏاڏاڻن جو قانوني حق واضح هوندو آهي.
- ولايت: نڪاح يا ٻين قانوني معاملن ۾، پيءُ کان پوءِ ڏاڏي کي "ولي" يا قانوني سرپرست جو درجو حاصل هوندو آهي.