ڌڪار
نفرت يا ڌڪار (Hatred or Hate) ڪنهن خاص ماڻهوءَ، شيءِ يا خيال جي خلاف هڪ شديد منفي جذباتي ردعمل آهي، جيڪو عام طور تي مخالفت يا بيزاريءَ سان لاڳاپيل هوندو آهي.[1] نفرت اڪثر ڪري شديد ڪاوڙ، حقارت ۽ بيزاريءَ جي احساسن سان جڙيل هوندي آهي. نفرت کي محبت جي ابتڙ سمجهيو ويندو آهي.
نفرت بابت مختلف تعريفون ۽ نظريا پيش ڪيا ويا آهن. فلسفي نفرت جي جوهر ۽ فطرت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جڏهن ته ڪجهه مذهب ان کي مثبت طور تي ڏسن ٿا ۽ مخصوص گروهه جي خلاف نفرت جي حوصلا افزائي ڪن ٿا. سماجي ۽ نفسياتي ماهرن نفرت کي افاديت پسند (utilitarian) انداز ۾ سمجهيو آهي. مخصوص سماجي پسمنظر ۾، نفرت جو عوامي اظهار ڪڏهن ڪڏهن قانوني طور تي ممنوع هوندو آهي.
جذبو (Emotion)
[سنواريو]هڪ جذبي جي طور تي، نفرت مختصر وقت لاءِ يا ڊگهي عرصي تائين ٿي سگهي ٿي.[2] اها گهٽ شدت واري (جهڙوڪ: ’مونکي ڀاڄين کان نفرت آهي‘) يا وڌيڪ شدت واري (جهڙوڪ: ’مونکي سڄي دنيا کان نفرت آهي‘) ٿي سگهي ٿي.
رابرت اسٽرنبرگ (Robert Sternberg) نفرت جا ٽي مکيه عنصر بيان ڪيا آهن:
- ويجهڙائيءَ جي نفي ڪرڻ (مفاصلو پيدا ڪرڻ).
- جوش يا جذبي جي شدت (جهڙوڪ خوف يا ڪاوڙ).
- ڪنهن اڳوڻي قدر واري شيءِ جي اهميت گهٽائڻ جو فيصلو.[2]
نفسياتي تجزيو (Psychoanalysis)
[سنواريو]سگمنڊ فرائيڊ نفرت جي تعريف ائين ڪئي آهي ته اها انا (ego) جي هڪ حالت آهي جيڪا پنهنجي ناخوشيءَ جي ذريعن کي تباهه ڪرڻ چاهي ٿي. هن زور ڏنو ته اها "پنهنجي بچاءُ" (self-preservation) جي سوال سان لاڳاپيل آهي.[3] ڊونلڊ ونڪاٽ (Donald Winnicott) چيو ته جڏهن نفرت کي تهذيب جي دائري ۾ آندو وڃي ٿو، ته اها سماجي ترقيءَ جو نشان بڻجي ٿي.
قانوني حيثيت (Legalities)
[سنواريو]قانوني اصطلاح ۾، هڪ نفرت تي ٻڌل ڏوهه (Hate crime) اهو ڏوهه آهي جتي ڏوهي پنهنجي شڪار (victim) کي ان جي مخصوص سماجي گروهه جي رڪنيت (جهڙوڪ نسل، جنس، مذهب، يا جنسي رجحان) جي بنياد تي نشانو بڻائي ٿو.[4]
آمريڪا ۾ ايف بي آئي (FBI) جي 2022 جي انگن اکرن موجب، نفرت تي ٻڌل ڏوهن جا اٽڪل 11,634 واقعا رپورٽ ٿيا، جن مان 50 سيڪڙو کان وڌيڪ نسل پرستي (خاص طور تي سياه فام ماڻهن جي خلاف) تي ٻڌل هئا.
نفرت انگيز تقرير (Hate speech) اهڙي گفتگو کي چيو ويندو آهي جيڪا ڪنهن فرد يا گروھ جي خلاف سندن نسلي، مذهبي يا سماجي سڃاڻپ جي بنياد تي نفرت ڦهلائي. ڪيترن ئي ملڪن ۾ نفرت انگيز تقرير تي قانوني پابنديون آهن.
اعصابي نظام (Neurology)
[سنواريو]نفرت جي اعصابي بنيادن جي تحقيق ايف ايم آر آئي (fMRI) ذريعي ڪئي وئي آهي. جڏهن ماڻهو پنهنجي ناپسنديده ماڻهن جون تصويرون ڏسن ٿا، ته دماغ جي مخصوص حصن (جهڙوڪ putamen ۽ insular cortex) ۾ سرگرمي وڌي ويندي آهي.[5]
مذهب (Religion)
[سنواريو]مذهب ۾ نفرت کي ٻن رخن سان ڏٺو وڃي ٿو. ڪڏهن مذهبي نفرت کي "مقدس" سمجهيو ويندو آهي (جهڙوڪ گناهه کان نفرت ڪرڻ)، پر اڪثر ڪري مذهبي انتها پسندي ٻين مذهبن جي پيروڪارن خلاف نفرت ڦهلائڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن کي گڏيل قومن هڪ "انسان جي پيدا ڪيل" آفت قرار ڏنو آهي.[6]
فلسفو (Philosophy)
[سنواريو]قديم فلسفين نفرت جي مختلف رخن تي بحث ڪيو آهي:
- ارسطو: نفرت کي ڪاوڙ کان الڳ سمجهندو هو؛ هن موجب نفرت ڪنهن شيءِ کي مڪمل طور ختم ڪرڻ جي خواهش آهي، جيڪا وقت گذرڻ سان ختم نٿي ٿئي.[7]
- ڊيوڊ هيوم: هن جو خيال هو ته نفرت هڪ اهڙو بنيادي احساس آهي جنهن کي لفظن ۾ بيان نٿو ڪري سگهجي.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Reber, A.S., Reber, E. (2002). The Penguin dictionary of psychology. New York: Penguin Books.
- 1 2 Y Ito ed., Encyclopedia of Emotion (2010) p. 302
- ↑ S Freud, 'The instincts and their vicissitudes' (1915)
- ↑ Stotzer, R.: Comparison of Hate Crime Rates آرڪائيو ڪيا ويا 2013-10-19 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ Zeki, S. (2008). "Neural Correlates of Hate". PLoS ONE.
- ↑ Religious Hatred and International Law. 2015.
- ↑ The Book of Human Emotions. 2016.