ڌاتڪاري

ڌاتڪاري يا ميٽالرجي (Metallurgy) مادي جي سائنس ۽ انجنيئرنگ جو اهو شعبو آهي، جيڪو ڌاتن (Metallic elements)، انهن جي مرڪبن ۽ آميزشن، جن کي مصرع (Alloy) چيو وڃي ٿو، جي طبعي ۽ ڪيميائي ورتاءُ جو اڀياس ڪري ٿو.

ڌاتڪاري جو علم ڌاتن جي پيداوار کان وٺي انهن مان تيار ڪيل شين جي انجنيئرنگ تائين پکڙيل آهي. هن علم جي ماهر کي ميٽالرجسٽ چيو ويندو آهي.

مکيه شاخون

ڌاتڪاري جي سائنس کي ٻن وڏن حصن ۾ ورهايو ويو آهي:

1. ڪيميائي ڌاتڪاري (Chemical Metallurgy)

هيءَ شاخ ڌاتن جي آڪسائيڊشن، ريڊڪشن ۽ ڪيميائي ڪارڪردگيءَ سان تعلق رکي ٿي. ان ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن:

• معدنيات جي پروسيسنگ (Mineral processing)
• ڌاتن جو استخراج (Extraction of metals)
• ٿرموڊائنامڪس (Thermodynamics)
• کائر (Corrosion) جو ڪيميائي اڀياس.

2. طبعي ڌاتڪاري (Physical Metallurgy)

هيءَ شاخ ڌاتن جي ميڪانياتي خاصيتن ۽ طبعي ڪارڪردگي تي ڌيان ڏئي ٿي. ان جا اهم موضوع هي آهن:

• ڪرسٽلوگرافي (Crystallography)
• مادي جي سڃاڻپ (Material characterization)
• فيز ٽرانسفارميشن (Phase transformations).

فيرس ۽ نان-فيرس ڌاتڪاري

ڌاتن جي پيداوار کي ٻن وڏن گروهن ۾ ورهايو ويو آهي:

• فيرس ڌاتڪاري (Ferrous Metallurgy): هن ۾ لوهه (Iron) ۽ ان جي مصرعن (جهڙوڪ اسٽيل) جو اڀياس ڪيو ويندو آهي. دنيا جي مجموعي پيداوار جو 95 سيڪڙو فيرس ڌاتن تي مشتمل آهي.
• نان-فيرس ڌاتڪاري (Non-ferrous Metallurgy): هن ۾ لوهه کانسواءِ ٻين ڌاتن (جهڙوڪ تما، سون، ايلومينيم) جو اڀياس ڪيو ويندو آهي.

جديد دور ۽ اڀرندڙ شعبا

جديد ميٽالرجسٽ روايتي ڪمن (جهڙوڪ ويلڊنگ، هيٽ ٽريٽمينٽ) سان گڏوگڏ جديد ٽيڪنالاجي ۾ پڻ ڪم ڪن ٿا، جهڙوڪ:

• نينو ٽيڪنالاجي (Nanotechnology)
• سپرا ڪنڊڪٽرس (Superconductors)
• بايوميڊيڪل مٽيريلز (Biomedical materials)
• سيمي ڪنڊڪٽرس (Semiconductor).