ڌاتو
ڌاتو (Metal) (قديم يوناني لفظ 'ميٽالون' مان نڪتل) هڪ اهڙو مادو آهي جنهن کي جڏهن رڳڙيو يا کوٽيو وڃي ته اهو چمڪدار نظر اچي ٿو، ۽ بجلي توڻي گرميءَ جو سٺو موصل (conductor) هوندو آهي. اهي خاصيتون انهن ۾ موجود آزاد اليڪٽرانن جي ڪري ٿين ٿيون، جيڪي غير ڌاتوي مادي ۾ موجود ناهن هوندا.[1] ڌاتو عام طور تي لچڪدار (ductile) هوندا آهن جن مان تارون ٺاهي سگهجن ٿيون، ۽ اهي 'ماليبل' (malleable) پڻ هوندا آهن، يعني انهن کي هٿوڙي سان ڪٽي يا دٻائي ڪنهن به شڪل ۾ آڻي سگهجي ٿو.
ڌاتو ڪو ڪيميائي عنصر ٿي سگهي ٿو، جهڙوڪ لوهه؛ ڪو مليل ڌاتو (alloy) ٿي سگهي ٿو، جهڙوڪ اسٽينلیس اسٽيل؛ يا وري ڪو ماليڪيولر مرڪب به ٿي سگهي ٿو. ڌاتن جي سائنس کي ميٽالرجي (Metallurgy) چيو ويندو آهي، جيڪا مادي جي سائنس (materials science) جو هڪ حصو آهي. عام ٻوليءَ ۾ اسٽيل جهڙن مرڪبن کي ڌاتو چيو ويندو آهي، جڏهن ته ڪاٺ، پلاسٽڪ يا سيرامڪس کي غير ڌاتوي مادا چيو ويندو آهي.
خاصيتون
[سنواريو]ڌاتو مطلق صفر (absolute zero) واري گرمي پد تي به بجلي گذاري سگهن ٿا. ڪيترائي عنصر ۽ مرڪب وڏي دٻاءُ هيٺ اچي ڌاتوي شڪل اختيار ڪري وٺندا آهن؛ مثال طور، آئوڊين وڏي دٻاءُ تي آهستي آهستي ڌاتو بڻجي ويندي آهي.
ڪيميائي ترتيب (Periodic Table) ۾، ڌاتو جو اصطلاح انهن عنصرن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جيڪي خالص حالت ۽ عام حالتن ۾ بجليءَ جا موصل هوندا آهن. ڪجهه ڌاتن جي مضبوطي ۽ پختگي سبب انهن کي وڏيون عمارتون، پل، گاڏيون، گهريلو سامان، اوزار ۽ ريل جي پٽڙين ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
تاريخ
[سنواريو]ڌاتن جي استعمال جي تاريخ لڳ ڀڳ 11,000 سال اڳ ٽامي (Copper) جي استعمال سان شروع ٿي. سون، چاندي، لوهه، سيهو (Lead) ۽ پتل (Brass) جو استعمال به برونز دور کان اڳ ٿيندو هو. جديد دور ۾ اسٽيل جي مختلف قسمن جي تياري ۽ 1809ع ۾ سوڊيم جي دريافت کان پوءِ ڌاتن جي صنعت ۾ وڏي ترقي آئي آهي.
قيمتي ڌاتو
[سنواريو]تاريخي طور تي قيمتي ڌاتو جهڙوڪ سون ۽ چاندي سڪن (coinage) طور استعمال ٿيندا هئا، پر جديد دور ۾ سڪن لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 23 مختلف ڪيميائي عنصر استعمال ڪيا وڃن ٿا.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Metals - Chapter 8 & 19, Material Science