روشني بچت وقت
روشني بچت وقت (Daylight Saving Time؛ DST) "ڊي لائيٽ ٽائيم" (آمريڪا ۽ ڪينيڊا)، يا "اونهاري جو وقت" (Summer Time، برطانيه، يورپي يونين ۽ ٻيا ملڪ) پڻ چيو ويندو آهي، گهڙين کي اڳتي ڪرڻ جي هڪ مشق آهي ته جيئن اونهاري دوران دستياب ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪري سگهجي ۽ اوندهه دير سان ٿئي. عام طور تي اها گهڙين کي بهار يا سياري جي آخر ۾ معياري وقت کان هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو آهي ۽ سرءُ (Autumn) ۾ هڪ ڪلاڪ پوئتي ڪيو ويندو آهي (جنهن لاءِ انگريزيءَ ۾ هي اصطلاح مشهور آهي: "spring forward and fall back").
ڪيترن ئي ملڪن ۾، سال جو اهو حصو جڏهن اها لاڳو هوندو آهي، اهو معياري وقت واري حصي کان گهڻو وڌيڪ هوندو آهي. انهن جي مشق کي پهريون ڀيرو 20 هين صديءَ جي شروعات ۾ آزمايو ويو ۽ وڏي پيماني تي اختيار ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ ڪيترن ئي ملڪن ان کي جزوي يا مڪمل طور تي ختم ڪري ڇڏيو آهي.
جائزو
[سنواريو]2023ع تائين، دنيا جي تقريباً 34 سيڪڙو ملڪن ۾ DST استعمال ٿئي ٿو، خاص طور تي يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾،[1] جڏهن ته ڪجهه ملڪن ۾ هي صرف مخصوص علائقن ۾ لاڳو آهي. ڪينيڊا جي ڏهن مان نو صوبن ۾ DST لاڳو آهي. آمريڪا ۾ هي هوائي ۽ ايريزونا (سواءِ ناواجو نيشن جي) ۽ آمريڪي علائقن کان سواءِ هر هنڌ لاڳو آهي.[2]
تاريخي طور تي، قديم سماجن ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪرڻ لاءِ پنهنجي وقت جي نظام ۾ موسمي تبديليون ڪيون هيون؛ قديم روم ۾ پاڻيءَ وارين گهڙين کي ان مطابق ترتيب ڏنو ويندو هو. پر اهي تبديليون ڏينهن جي ورڇ ۾ هيون، نه ڪي پوري گهڙي کي اڳتي ڪرڻ ۾.[3] 1784ع ۾ بينجمن فرينڪلن هڪ طنزيہ خط ۾ پيرس جي رهواسين کي مشورو ڏنو هو ته جيڪڏهن هو اونهاري ۾ سوير اٿن ته ميڻ بتين جو تيل بچائي سگهن ٿا، پر هن گهڙين کي تبديل ڪرڻ جي تجويز نه ڏني هئي.[4] 1895ع ۾ نيو زي لينڊ جي ماهر حشرات ۽ فلڪيات دان جارج هڊسن پهريون ڀيرو گهڙين کي ٻه ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ جي تجويز ڏني هئي.[5]
پهرين مقامي سطح تي DST جي شروعات 1908ع ۾ پورٽ آرٿر، اونٽاريو (ڪينيڊا) ۾ ٿي.[6] قومي سطح تي پهرين پهرين هن جو استعمال جرمن سلطنت ۽ آسٽريا-هنگري پاران 30 اپريل 1916ع تي ڪيو ويو. تڏهن کان وٺي ڪيترن ئي ملڪن، خاص طور تي 1970ع واري توانائيءَ جي بحران دوران، DST کي اختيار ڪيو.[7]
منطق (Rationale)
[سنواريو]صنعتي سماجن ۾ عام طور تي روزاني سرگرمين لاءِ گهڙيءَ جو هڪ مقرر شيڊول هوندو آهي جيڪو سڄو سال تبديل ناهي ٿيندو. ان جي برعڪس، زرعي سماج جي روزاني روٽين ڏينهن جي روشنيءَ جي ڪلاڪن تي ٻڌل هوندي آهي[8] ۽ شمسي وقت موجب بدلجندي رهندي آهي، جيڪو زمين جي پنهنجي محور تي جهڪاءُ (Earth's axial tilt) جي ڪري موسمي طور تبديل ٿئي ٿو.
بهار ۾ گهڙين کي هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ سان، ماڻهو شمسي ڏينهن جي حساب سان هڪ ڪلاڪ سوير اٿندا آهن. اهي پنهنجو ڪم هڪ ڪلاڪ سوير شروع ۽ ختم ڪندا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ انهن کي ڪم کان پوءِ شام جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ روشني ملي ٿي.[9]
DST جا حامي دليل ڏيندا آهن ته گهڻا ماڻهو پنهنجي "نائين کان پنج" واري نوڪريءَ کان پوءِ وڌيڪ ڏينهن جي روشني پسند ڪندا آهن. supporters اهو پڻ چوندا آهن ته DST توانائي جي بچت ڪري ٿو، پر هن جو حقيقي اثر تڪراري آهي.[10]
تاريخ
[سنواريو]
قديم تهذيبون اڄوڪي DST جي ڀيٽ ۾ ڏينهن جي شيڊول کي وڌيڪ لچڪدار طريقي سان ترتيب ڏينديون هيون، اڪثر ڪري ڏينهن جي روشنيءَ کي 12 ڪلاڪن ۾ ورهايو ويندو هو، جنهن ڪري بهار ۾ ڏينهن جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ ڊگهو ۽ خريف ۾ ننڍو ٿي ويندو هو.[11] مثال طور، رومين پاڻي واري گهڙي استعمال ڪندا هئا جنهن ۾ سال جي مختلف مهينن لاءِ مختلف اسڪيل هوندا هئا.[3] 14 هين صديءَ کان پوءِ، هڪجهڙي ڊيگهه واري ڪلاڪن جو استعمال شروع ٿيو.
بينجمن فرينڪلن 1784ع ۾ ميڻ بتين جي بچت بابت هڪ طنزيہ خط لکيو هو.[12] جيتوڻيڪ عام غلط فهمي آهي ته فرينڪلن DST ايجاد ڪيو، پر حقيقت ۾ هن جي دور ۾ درست وقت جا شيڊول ايترو اهم نه هئا. ريلوي جي آمد وقت کي معياري بنائڻ جي ضرورت پيدا ڪئي.[13]
1810ع ۾ اسپيني اسيمبلي ڪورٽيس آف ڪيڊز (Cortes of Cádiz) هڪ ريگيوليشن جاري ڪيو هو جنهن ۾ ڪجهه گڏجاڻين جو وقت هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو هو، پر هن ۾ گهڙيون تبديل نه ڪيون ويون هيون.[14]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Haines, Julia (November 6, 2023). "Which Countries Observe Daylight Saving Time?". US News & World Report. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 September 2024 تي محفوظ ڪيل. November 4, 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "No DST in Most of Arizona".
- 1 2 Jérôme Carcopino (1968). "The days and hours of the Roman calendar". Daily Life in Ancient Rome: The People and the City at the Height of the Empire. Yale University Press. ISBN 978-0-300-00031-3.
- ↑ "Did Ben Franklin Invent Daylight Saving Time?". The Franklin Institute (انگريزي ۾). 7 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 August 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "DNZB-Hudson". - ↑ "Time to change your clocks – but why?". Northern Ontario Travel (انگريزي ۾). 8 March 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 9 October 2018 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Timezig. "Complete History of Daylight Saving Time | DST Timeline". timezig.com (انگريزي ۾). 2025-10-01 تي حاصل ڪيل.
1973 Energy Crisis Response Oil crisis led to emergency DST extensions in many countries to save energy.
- ↑ "Daylight savings time". Session Weekly. Minnesota House Public Information Office. 1991. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 7 August 2013 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "On seasonal time-adjustment in countries south of lat. 30°". Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute 28: 734. 1895. http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_28/rsnz_28_00_006110.html. Retrieved 3 April 2009.
- ↑ Yuhas, Alan (March 6, 2024). "When Is Daylight Saving Time?". The New York Times. March 20, 2024 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Berthold (1918). "Daylight saving in ancient Rome". The Classical Journal 13 (6): 450–451. https://archive.org/details/sim_classical-journal_1918-03_13_6/page/450.
- ↑ Benjamin Franklin, writing anonymously (26 April 1784). "Aux auteurs du Journal" (fr ۾). Journal de Paris (117): 511–513.
- ↑ Eviatar Zerubavel (1982). "The standardization of time: a sociohistorical perspective". The American Journal of Sociology 88 (1): 1–23. doi:. https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1982-07_88_1/page/1.
- ↑ Luxan, Manuel (1810). Reglamento para el government interior de las Cortes (PDF). Congreso de los Diputados. Cadiz.