ڊيموگرافي
ڊيموگرافي (سانچو:Etymology)[1] انساني آباديءَ جو شمارياتي مطالعو آهي: انهن جي سائيز، بناوت (مثال طور، نسلي گروھ، عمر)، ۽ تبديليون جيڪي پيدائش (births)، موت (deaths)، ۽ لڏپلاڻ (migration) جي عمل ذريعي اچن ٿيون.[2]
ڊيموگرافڪ تجزيو آبادي جي طول و عرض ۽ متحرڪيت کي ماپي ٿو ۽ ان جو جائزو وٺي ٿو؛ هي پوري سماج يا مخصوص گروهن تي مشتمل ٿي سگهي ٿو جيڪي تعليم، قوميت، مذهب، ۽ نسل جي بنياد تي مقرر ڪيل هجن. تعليمي ادارا[3] عام طور تي ڊيموگرافي کي سوشيالاجي (عمرانيات) جو هڪ شعبو قرار ڏين ٿا، جيتوڻيڪ ڪجهه آزاد ڊيموگرافي جا شعبا پڻ موجود آهن.[4] اهي طريقا بنيادي طور تي انساني آبادي جي مطالعي لاءِ تيار ڪيا ويا آهن، پر اهي ٻين ڪيترن ئي علائقن تائين پکڙيل آهن جتي محقق اهو ڄاڻڻ چاهين ٿا ته سماجي ڪردارن جي آبادي وقت سان گڏ پيدائش، موت ۽ لڏپلاڻ جي عمل ذريعي ڪيئن بدلجي سگهي ٿي.
انساني حياتياتي آبادي جي حوالي سان، ڊيموگرافڪ تجزيو انتظامي رڪارڊ استعمال ڪري آبادي جو هڪ آزاد اندازو لڳائي ٿو.[5] ڊيموگرافڪ تجزيي جي تخمينن کي اڪثر ڪنهن به وقت گڏ ڪيل مردم شماري جي معلومات جي درستگي کي پرکڻ لاءِ هڪ قابل اعتماد معيار سمجهيو ويندو آهي. ليبر فورس (مزدور قوت) ۾، ڊيموگرافڪ تجزيي جو استعمال ورڪرز جي آبادي جي سائيز ۽ وهڪري کي ماپڻ لاءِ ڪيو ويندو آهي؛ آبادي جي ماحوليات ۾ توجه فردن جي پيدائش، موت ۽ لڏپلاڻ تي هوندي آهي. ڪاروباري حوالي سان، هي اڪثر ڪري جيوگرافڪ لوڪيشن سان لاڳاپيل آبادي جي وضاحت لاءِ بزنس پلانز ۾ استعمال ٿئي ٿو.
مريضن جي ڊيموگرافي ڪنهن به طبي اداري جي ڊيٽا جو بنياد هوندي آهي، جنهن ۾ مريض جي سڃاڻپ، رابطي جي معلومات ۽ طبي رڪارڊ شامل هوندو آهي. مريضن جي ڊيموگرافي ۾ شامل آهن: ڄمڻ جي تاريخ، جنس، موت جي تاريخ، پوسٽل ڪوڊ، نسل، رت جو گروپ، ايمرجنسي رابطي جي معلومات، فيملي ڊاڪٽر، انشورنس، الرجي، ۽ اهم طبي تاريخ.[6]
رسمي ڊيموگرافي پنهنجي مطالعي کي آبادي جي عملن جي ماپ تائين محدود رکي ٿي، جڏهن ته سماجي ڊيموگرافي يا آبادي جو مطالعو معاشي، سماجي، ثقافتي ۽ حياتياتي عملن جي وچ ۾ لاڳاپن جو پڻ تجزيو ڪري ٿو.[7]
تاريخ
[سنواريو]ڊيموگرافڪ سوچ قديم دور کان ملي ٿي، جيڪا قديم يونان، قديم روم، چين ۽ هندستان جهڙن ڪيترن ئي تهذيبن ۾ موجود هئي.[8] لفظ ڊيموگرافي آبادي جي مجموعي مطالعي کي ظاهر ڪري ٿو.[9]
جديد دور ۾ ابتدائي ڊيموگرافڪ مطالعي مان هڪ جان گرانٽ (1662) جو ڪم هو، جنهن لنڊن ۾ ٻارن جي موت جي شرح جو مطالعو ڪيو. بعد ۾، ٿامس رابرٽ مالٿس 18هين صدي جي آخر ۾ آبادي جي واڌ ۽ کاڌ خوراڪ جي پيداوار جي وچ ۾ توازن تي پنهنجا مشهور خدشا (Malthusian catastrophe) ظاهر ڪيا.
طريقا
[سنواريو]
ڊيموگرافڪ ڊيٽا گڏ ڪرڻ جا ٻه طريقا آهن: سڌو (Direct) ۽ اڻ سڌو (Indirect).[10]
سڌا طريقا
[سنواريو]سڌي ڊيٽا وائٽل اسٽيٽسٽڪس ريجسٽريز مان حاصل ٿئي ٿي جيڪا پيدائش، موت، شادي ۽ طلاق جو رڪارڊ رکي ٿي. مردم شماري (Census) ٻيو وڏو سڌو طريقو آهي جيڪو عام طور تي هر 10 سالن کانپوءِ ڪيو ويندو آهي.
اڻ سڌا طريقا
[سنواريو]اهي طريقا انهن ملڪن يا دورن لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن جتي مڪمل ڊيٽا موجود ناهي هوندي، جهڙوڪ ترقي پذير ملڪن ۾ يا تاريخي ڊيموگرافي ۾.
آبادي ۾ تبديلي
[سنواريو]آبادي جي تبديلي کي هڪ آبادي جي سائيز ۽ ٻي سائيز جي وچ ۾ فرق سان ماپيو ويندو آهي. عالمي آبادي مسلسل وڌي رهي آهي، جيڪا آبادي جي تبديلي کي ڊيموگرافي جو هڪ اهم حصو بڻائي ٿي.[11]
بنيادي مساوات
[سنواريو]فرض ڪريو ته ڪنهن ملڪ جي آبادي وقت t تي Population(t) آهي. وقت t + 1 تي آبادي جي سائيز ڇا هوندي؟
- Population(t+1) = Population(t) + Natural Increase(t) + Net Migration(t)
فطري واڌ (Natural Increase):
- Natural Increase(t) = Births(t) - Deaths(t)
خالص لڏپلاڻ (Net Migration):
- Net Migration(t) = Immigration(t) - Emigration(t)
آبادي جي سائنس
[سنواريو]آبادي ٽن عملن ذريعي بدلجي سگهي ٿي: زرخيزي (fertility)، موت (mortality)، ۽ لڏپلاڻ (migration). [12]
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Demography". Merriam-Webster Dictionary.
- ↑ "Population: A Lively Introduction". PRB (in آمريڪي انگريزي). Retrieved 2025-03-17.
- ↑ "The Science of Population". demographicpartitions.org. Archived from the original on 14 August 2015. Retrieved 4 August 2015.
- ↑ "UC Berkeley Demography department website". Archived from the original on 1 September 2006. Retrieved 12 October 2006.
- ↑ "Demographic Analysis" (PDF). U.S. Census Monitoring Board. Retrieved 3 October 2023.
- ↑ "What Are Patient Demographics?". 21 December 2011. Archived from the original on 28 January 2021. Retrieved 15 November 2020.
- ↑ Andrew Hinde Demographic Methods Ch. 1 ISBN 0-340-71892-7
- ↑ Srivastava, Sangya (December 2005). S.C.Srivastava,Studies in Demography, p.39-41. Anmol Publications Pvt. Limited. ISBN 9788126119929. https://books.google.com/books?id=oNcflpmW3BUC&dq=studies+in+demography&pg=PA1.
- ↑ "An Introduction to Demography". Population and society (2 ed.). Cambridge University Press. pp. 3. ISBN 978-1-107-04267-4. https://assets.cambridge.org/97811070/42674/excerpt/9781107042674_excerpt.pdf.
- ↑ Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation. United Nations. 1983. https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/mortality/Manual_X.pdf.
- ↑ "Global Population at a Glance: 2002 and Beyond" (PDF). Retrieved 16 October 2022.
- ↑ "N C H S - Life Tables". Retrieved 9 September 2017.