چيڪو

چڪون، ڪچو
	ڦل، اڌ ڪٽيل منظر
Nutritional value per 100 g (3.5 oz)
توانائي	347 kJ (83 kcal)
ڪاربوھائڊريٽس	19.96 g
خوراڪ وارو فائبر	5.3 g
چرٻي	1.1 g
پروٽين	0.44 g
وٽامن	Quantity %DV†
[[Riboflavin\|Riboflavin (B2 ) ]]	2% 0.02 mg
[[Niacin\|Niacin (B3 ) ]]	1% 0.2 mg
[[Pantothenic acid\|Pantothenic acid (B5 ) ]]	5% 0.252 mg
Vitamin B6	3% 0.037 mg
[[Folate\|Folate (B9 ) ]]	4% 14 μg
Vitamin C	18% 14.7 mg
معدنيات	Quantity %DV†
ڪيلشيم	2% 21 mg
فولاد	6% 0.8 mg
ميگنيشيم	3% 12 mg
فاسفورس	2% 12 mg
پوٽيشيم	4% 193 mg
سوڊيم	1% 12 mg
جست	1% 0.1 mg
	USDA ڊيٽابيس جي لنڪ
	Units; μg = micrograms • mg = milligrams; IU = International units;
	†Percentages are roughly approximated using US recommendations for adults. ; Source: USDA Nutrient Database

چيڪو (Sapodilla)
ماحولياتي تحفظ ۾ مقام
	; خطري کان دور (IUCN 3.1)
سائنسي درجا بندي
Unrecognized taxon (fix):	Manilkara
جنس:	Template:Taxonomy/Manilkara{. zapota
حياتياتي نالو
	Manilkara zapota; (L.) P.Royen

چيڪو (Chikoo)، سائنسي نالو، "مانيلڪارا زپوٽا"، ٻين نالن سان گڏ عام طور تي ساپوڊلا (اسپيني: ساپوٽ، چيڪوزاپوٽا)، نئسبيري، نئسپيرو يا سافو ايپل، سان سڃاتو وڃي ٿو،^[2] هڪ تراپيڪل ميوو ۽ ساڳئي نالي جو سدابهار وڻ آهي، جن جو اصل وطن ڏکڻ ميڪسيڪو ۽ وچ آمريڪا آهي. قدرتي وقوع جو هڪ مثال ساحلي يوڪاتن ۾، پيٽينز مينگروز ايڪوريجن آهي، جتي اهو هڪ غالب ٽراپيڪل ٻوٽي جي نسل (genus) آهي. اسپيني نوآبادي دوران، فلپائن ۾ متعارف ڪرايل، هي وڻ وڏي مقدار ۾ ميڪسيڪو ۽ ٽراپيڪل ايشيا، جنهن ۾ ٿائيلينڊ، ملائيشيا، ڪمبوڊيا، انڊونيشيا، ويٽنام، بنگلاديش، پاڪستان ۽ ڀارت شامل آهن ۽ گڏوگڏ ڪيريبين علائقي ۾ پوکيو ويندو آهي

نالا

چيڪو جا اڪثر عام نالا، جهڙوڪ "سئپوڊيلا" (sapodilla)، "چيڪو" (chiku) ۽ "چيڪو زاپوٽئ" (chicozapote، جن جو معنيٰ "ننڍو سپوٽي" آهي) اسپيني ٻوليءَ مان نڪتل آهن.^[3]^:515

وضاحت

چڪون جو وڻ 100 سالن تائين زنده رهي سگهي ٿو. هي وڻ 30 ميٽرن کان وڌيڪ اوچائي تائين وڌي سگهي ٿو، پر عام طور تي پوکيل وڻن جي اوچائي 9 کان 15 ميٽرن جي وچ ۾ هوندي آهي. ان جي کل (Bark) مان هڪ اڇو، چٽيندڙ مادو نڪرندو آهي جنهن کي چيڪل (Chicle) چيو ويندو آهي، جيڪو چيئنگ گم بنائڻ ۾ ڪم ايندو آهي.

چڪون جو وڻ گرم ۽ ٽراپيڪل ماحول ۾ ئي زنده رهي سگهي ٿو. ٻج مان پوکڻ کانپوءِ هن وڻ کي ڦل ڏيڻ ۾ پنجن کان اٺن سالن جو وقت لڳندو آهي.

ڦل (ميوو)

چڪون جو ميوو هڪ وڏي ٻير وانگر هوندو آهي، جنهن جو قطر 4 کان 8 سينٽي ميٽر هوندو آهي. ڪچو ميوو سخت هوندو آهي ۽ ان مان چيڪل نڪرندو آهي، جڏهن ته پڪل ميوو نرم هوندو آهي. ميوي جي اندر جو گودو هلڪو پيلو يا ناسي رنگ جو هوندو آهي ۽ ان جي بناوت ناسپاتي (Pear) جهڙي داڻيدار هوندي آهي. هر ميوي ۾ هڪ کان ڇهه سخت، چمڪندڙ ۽ ڪارا ٻج هوندا آهن.

پڪل چڪون جو ذائقو تمام مٺو هوندو آهي. ڪچو ميوو کائڻ سان وات خشڪ ٿي ويندو آهي ڇو ته ان ۾ ساپونين (Saponin) جي وڏي مقدار هوندي آهي.

حياتياتي اڀياس

تحقيق مان معلوم ٿيو آهي ته چڪون جي پنن مان نڪتل مادا ذيابطيس (Diabetes) کي گهٽائڻ، اينٽي آڪسيڊنٽ طور ڪم ڪرڻ ۽ ڪوليسٽرول کي گهٽائڻ ۾ مددگار ثابت ٿين ٿا.^[4]

استعمال

چڪون جو ميوو کائڻ ۾ تمام لذيڏ هوندو آهي. ان کان علاوه ان جي وڻ مان حاصل ٿيندڙ چيڪل مان چيئنگ گم تيار ڪئي ويندي آهي.

طب

چڪون (ٻيا نالا: هندستاني: چيڪوڦل، اردو - چيڪودانہ) ھڪ ميوو آهي، شڪل ۾ گول ۽ رنگ ۾ ڀورو ميرانجهڙو، آڙوءَ جيڏو ٿئي ٿو. سندس ڳر چاشنيدار لذيذ ۽ ٻرٻر نموني ٿئي ٿي، ٻج ڪارا ۽ گدري جي شڪل جا پڪا ڪندو آهي.

مزاج: معتدل ٿئي ٿو، سندس ٻڄ ڪوڙا ۽ بي مزي ٿين ٿا.

خاصيت: هيءُ معدي کي نرم ڪندڙ، اُڃ ۽ خشڪي هٽائيندڙ آهي. بدن کي ٿلهو ڪري ٿو ۽ هاضمو وڌائيندڙ آهي. هن ۾ حياتين Vitamins) ڪافي مقدار ٿئي ٿي.^[5]

پڻ ڏسو

سپوٽي

حوالا

↑ Martínez Salas, E.; Samain, M.; Oldfield, S. (2021). "Manilkara zapota". IUCN Red List of Threatened Species 2021. no identifier
↑ NRCS. "Manilkara zapota ٻوٽن جي ڊيٽابيس MAZA". PLANTS Database. آمريڪا جي زراعت جو کاتو (USDA). 23 June 2022 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: line feed اکر in |title= at position 24 (مدد)
↑ Small, Ernest (2011). Top 100 Exotic Food Plants. Boca Raton, Louisiana, USA: CRC Press. ص. 515–524. ISBN 978-1-4398-5688-8.
↑ "Chemical and biological study of Manilkara zapota (L.) Van Royen leaves (Sapotaceae) cultivated in Egypt.". Pharmacognosy Research 4 (2): 85–91. 2012. doi:10.4103/0974-8490.94723. PMID 22518080.
↑ ڪتاب: فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو، سنڌي.

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا چيڪو.

CRFG Publications: Sapodilla آرڪائيو ڪيا ويا 2008-12-06 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
Sapodilla – Fruits of Warm Climates – Julia F. Morton
چيڪو – گرم علائقن جا ميوا – جوليا ايف. مورٽن

[IUCN-1] Martínez Salas, E.; Samain, M.; Oldfield, S. (2021). "Manilkara zapota". IUCN Red List of Threatened Species 2021. no identifier

[PLANTS-2] NRCS. "Manilkara zapota ٻوٽن جي ڊيٽابيس MAZA". PLANTS Database. آمريڪا جي زراعت جو کاتو (USDA). 23 June 2022 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: line feed اکر in |title= at position 24 (مدد)

[Small-3] Small, Ernest (2011). Top 100 Exotic Food Plants. Boca Raton, Louisiana, USA: CRC Press. ص. 515–524. ISBN 978-1-4398-5688-8.

[4] "Chemical and biological study of Manilkara zapota (L.) Van Royen leaves (Sapotaceae) cultivated in Egypt.". Pharmacognosy Research 4 (2): 85–91. 2012. doi:10.4103/0974-8490.94723. PMID 22518080.

[5] ڪتاب: فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو، سنڌي.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]