چيروڪي

• چيروڪي
• ᏣᎳᎩ
• ᎠᏂᏴᏫᏯᎢ

Henry Inman - Sequoyah - Google Art Project.jpg
سيڪويا، چيروڪي لکت جي نظام جو خالق، هن جي تصوير هينري انمين اٽڪل 1830ع ۾ ٺاهي هئي.
ڪل آبادي
316,049 رجسٽرڊ قبائلي شهري (ايسٽرن بينڊ: >13,999، چيروڪي نيشن: 288,749، يونائيٽيڊ ڪيٽووا بينڊ: 14,300) 819,105 ماڻهن 2010 جي آدمشماريءَ ۾ چيروڪي نسل جي هجڻ جي دعويٰ ڪئي.
نمايان آبادي وارا علائقا
گڏيل رياستون ڪيليفورنيا: وڏي آبادي، 22,124 رجسٽرڊ شهري نارٿ ڪيولينا: 16,158 (0.2%) اوڪلاهوما: 102,580 (2.7%) – جنهن جا اثر ارڪنساس، ڪنساس ۽ ميزوري تائين آهن.
ٻوليون
انگريزي، چيروڪي ٻولي
مذھبَ
عيسائيت، چيروڪي روحاني عقيدا، اينيمزم (روح پرستي)

چيروڪي (Cherokee؛ چيروڪي ٻولي: ᎠᏂᏴᏫᏯᎢ، Aniyvwiyaʔi) آمريڪا جي ڏکڻ-اوڀر واري علائقي جا هڪ مقامي قوم آهن. 18هين صدي کان اڳ، اهي پنهنجي اباڻي وطن يعني اڄوڪي ڏکڻ-اوڀر نارٿ ڪيولينا، ڏکڻ-اوڀر ٽينيسي، ڏکڻ-اولهه ورجينيا، ڏکڻ ڪيولينا جي ڪجهه حصن، اتر جارجيا ۽ اتر الاباما جي ندين جي وادين ۾ آباد هئا. انهن جي شڪارگاهن جو سلسلو ڪينٽڪي تائين پکڙيل هو.

چيروڪي ٻولي اروقوئن (Iroquoian) ٻولين جي خاندان سان تعلق رکي ٿي. 19هين صدي جي بشريات جي ماهرن مطابق، چيروڪي ماڻهو قديم زماني ۾ عظيم ڍنڍن (Great Lakes) واري علائقي کان ڏکڻ طرف لڏپلاڻ ڪري آيا هئا.

19هين صدي ۾ يورپي آمريڪي آبادڪارن چيروڪي قوم کي ڏکڻ-اوڀر جي "پنجن مهذب قبيلن" (Five Civilized Tribes) مان هڪ قرار ڏنو هو، ڇاڪاڻ ته انهن زرعي زندگي اختيار ڪئي هئي، مستقل شهر اڏيا هئا ۽ پنهنجو لکت جو نظام (Syllabary) تيار ڪيو هو.

اڄوڪي دور ۾ چيروڪي جا ٽي قبيلا وفاقي طور تي تسليم ٿيل آهن:

1. يونائيٽيڊ ڪيٽووا بينڊ آف چيروڪي انڊينز (UKB) - اوڪلاهوما
2. چيروڪي نيشن (CN) - اوڪلاهوما
3. ايسٽرن بينڊ آف چيروڪي انڊينز (EBCI) - نارٿ ڪيولينا

چيروڪي نيشن جا 3 لک کان وڌيڪ شهري آهن، جيڪو ان کي گڏيل رياستن ۾ وفاقي طور تي تسليم ٿيل 574 قبيلن مان سڀ کان وڏو قبيلو بڻائي ٿو.

نالو ۽ معنيٰ (Etymology)

چيروڪي ٻوليءَ ۾ هن قوم جو نالو "انيووييا" (Aniyvwiya) آهي، جنهن جو مطلب آهي "اصلي ماڻهو". هڪ ٻيو نالو "انيگيڊواگي" (Anigiduwagi) آهي، جيڪو انهن جي قديم شهر "ڪيٽووا" (Kituwah) ڏانهن اشارو ڪري ٿو. لفظ "چيروڪي" جي اصل بابت مختلف نظريا آهن، پر هڪ مشهور نظريو هي آهي ته اهو لفظ ڪريڪ (Creek) ٻوليءَ مان آيو آهي جنهن جي معنيٰ "مختلف ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻهو" آهي.

شروعاتي ثقافت ۽ زراعت

چيروڪي ماڻهو شروع کان ئي زراعت جا ماهر هئا. اهي قديم زماني کان مڪئي (corn)، ڪدو (squash) ۽ سورج مکي پوکيندا هئا. 1000ع کان 1500ع جي وچ واري دور ۾، انهن وڏا سياسي مرڪز ۽ ڳوٺ قائم ڪيا، جن کي اڪثر مٽيءَ جي وڏن ڍيرن يا مائونڊز (Mounds) جي چوڌاري اڏيو ويندو هو.

يورپين سان پهرين ملاقات 16هين صدي جي وچ ڌاري ٿي، جڏهن اسپين جي هيري هيرنينڊو ڊي سوٽو (Hernando de Soto) 1540ع ۾ هنن جي علائقن مان گذريو. هن چيروڪي ماڻهن کي "چالاڪي" (Chalaque) جي نالي سان لکيو آهي.