چو شي
| زو شي | |
|---|---|
 زو شي جو هڪ قديم پورٽريٽ | |
| پيدائش | 18 آڪٽوبر 1130 يوڪسي، فوجيان، چين |
| وفات | 23 اپريل 1200 (عمر 69 سال) چين |
| پيشو | فلسفي، مؤرخ، سياستدان، شاعر، خطاط |
زو شي (Zhu Xi؛ 18 آڪٽوبر 1130 – 23 اپريل 1200) ڏکڻ سونگ خاندان جي دور جو هڪ چيني فلسفي، مؤرخ، سياستدان، شاعر ۽ خطاط هو. هو "نو-ڪنفوشسيزم" (Neo-Confucianism) جي ترقيءَ ۾ هڪ اهم شخصيت هو، جنهن بعد ۾ شهنشاهي چين جي فڪري بنيادن کي ترتيب ڏيڻ ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو.
فڪري خدمتون ۽ نظريا
[سنواريو]زو شي اخلاقي تربيت، قديم ڪتابن جي تشريح، مذهبي رسمن ۽ ڪائنات جي نظريي کي هڪ گڏيل فريم ورڪ ۾ آڻڻ جي ڪوشش ڪئي. هن نظم و ضبط سان پڙهڻ ۽ اخلاقي سڌاري تي زور ڏنو. هن خاص طور تي انهن ٻڌمت جي روايتن تي تنقيد ڪئي جيڪي رسمن ۽ اخلاقي مشقن کان سواءِ رڳو فوري بصيرت جي دعويٰ ڪنديون هيون.
سندس سڀ کان وڏو ڪارنامو "چار ڪتاب" (Four Books) تي تفصيلي شرحون لکڻ هو، جيڪي 1313ع کان 1905ع تائين چين جي سرڪاري نوڪرين جي امتحانن (Civil Service Examinations) جو بنيادي حصو رهيا. هن هڪ فلسفيانه طريقو متعارف ڪرايو جنهن کي "شين جي جاچ پڙتال" (Investigation of things) چيو ويندو آهي.
فلسفي جو اثر
[سنواريو]زو شي جو فڪر رڳو چين تائين محدود نه رهيو، پر ان جو اثر جپان، ڪوريا ۽ ويٽنام تي به پيو. هنن ملڪن ۾ سندس نظرين کي تعليمي نظام ۽ سياسي نظريي طور اختيار ڪيو ويو، جنهن صدين تائين اتان جي سماجي ۽ ثقافتي قدرن تي اثر وڌو.
هن ميٽافزڪس جي شعبي ۾ "لي" (Li - صورت/قانون) ۽ "چي" (Qi - مادو/توانائي) جي نظرين کي وڌيڪ ترقي ڏني.
زندگي ۽ وفات
[سنواريو]زو شي پنهنجي زندگيءَ ۾ ڪيترائي ڀيرا سرڪاري عهدن تي به فائز رهيو، پر هن پنهنجي عمر جو گهڻو حصو لکڻ، پڙهڻ ۽ پڙهائڻ ۾ گذاريو. هن لڳ ڀڳ 100 ڪتاب لکيا يا ترتيب ڏنا. هن جا هزارين شاگرد هئا جن سندس گفتگو کي لکت ۾ محفوظ ڪيو. هو 1200ع ۾ وفات ڪري ويو.