چوڙيون

چوڙي (Bangle) عام طور تي ڌات، ڪاٺ، شيشي يا پلاسٽڪ مان ٺھيل هڪ سخت ڪڙو آهي، جيڪو ويڻيءَ ۾ پاتو ويندو آهي. هي زيور روايتي طور تي ڏکڻ ايشيا جي ملڪن جھڙوڪ پاڪستان، ڀارت، نيپال ۽ بنگلاديش جي عورتن جو پسنديده زيور آهي.

عام طور تي شاديءَ جي موقعي تي نئين ڪنوار پاران شيشي جون چوڙيون پائڻ جي روايت تمام گهڻي آهي. ننڍيون ڇوڪريون پڻ چوڙيون پائينديون آهن، جڏهن تہ ننڍڙن ٻارن لاءِ اڪثر ڪري سون يا چانديءَ مان تيار ڪيل چوڙين کي ترجيح ڏني ويندي آهن.

مختلف ٻولين ۾ نالا

چوڙيءَ کي مختلف ٻولين ۾ هنن نالن سان سڃاتو وڃي ٿو:

سنڌي: چوڙي
اردو/هندي: چوڙي (Churi)
مراٺي: بنگاڙي (Bangadi)
نيپالي: چورا (Chura)
پنجابي: ونگ
بلوچي: بنگڙي

سک مذهب ۾، مرد ۽ عورتون پنھنجي ٻانهن ۾ هڪ لوهو يا فولادي ڪڙو پائيندا آهن، جنھن کي ڪڙا (Kara) چيو ويندو آهي. پنجاب ۾ شاديءَ جي ڏينھن ڪنوار کي هڪ خاص قسم جو سيٽ پارايو ويندو آهي جنھن کي "چوڙا" چوندا آهن، جيڪو اڪثر ڪري اڇي ۽ ڳاڙهي رنگ جو هوندو آهي.

تاريخ

آثار قديمہ جي کوٽائي مان معلوم ٿيو آهي تہ سنڌو ماٿريءَ جي تھذيب ۾ پڻ چوڙين جو استعمال عام هو. موهن جو دڙو (2600 قبل مسيح) مان هڪ ناچڻي (Dancing Girl) جو مجسمو مليو آهي، جنھن جي کاٻي ٻانهن ۾ مٿي تائين چوڙيون پوتل آهن. ان کان علاوه قديم زماني ۾ چوڙيون سمنڊ جي سسپين، ٽامي، ڪانسي ۽ عقيق مان پڻ ٺاهيون وينديون هيون.

ڀارت جي رياست اتر پرديش جو شھر فيروز آباد شيشي جي چوڙين جي صنعت لاءِ سڄي دنيا ۾ مشهور آهي.

بناوت ۽ ڊيزائن

چوڙيون گول شڪل جون ٿينديون آهن. اهي سون، چاندي، پلاٽينم، شيشي، ڪاٺ ۽ پلاٽڪ مان تيار ڪيون وڃن ٿيون. بنگال جي عورتون اڪثر ڪري سمنڊ جي سسپين مان تيار ڪيل اڇيون چوڙيون پائينديون آهن.

چوڙين جي ڊيزائن سادي کان وٺي تمام پيچيده دستڪاريءَ تائين ٿئي ٿي، جن ۾ هيرن، قيمتي پٿرن ۽ موتين جو ڪم پڻ ڪيو ويندو آهي. سون ۽ چانديءَ مان ٺهيل مهانگيون چوڙيون هڪ خاص قسم جو لئي وارو آواز پيدا ڪنديون آهن، جيڪو ڏکڻ ايشيائي ناچ (رقص) ۾ تمام اهم سمجهيو ويندو آهي.

چوڙين جا قسم

چوڙيون بنيادي طور تي ٻن قسمن جون ٿينديون آهن: 1. بند چوڙيون: اهي مڪمل گول ۽ سخت هونديون آهن، جن کي پائڻ لاءِ هٿ کي سوڙهو ڪرڻو پوندو آهي. 2. کليل يا تالي واريون چوڙيون: اهي چوڙيون وچ مان کلي سگهن ٿيون ۽ انهن کي پائڻ لاءِ هڪ تالو (Spring/Lock) لڳل هوندو آهي.

سنڌي ثقافت ۾ لاک مان تيار ڪيل لاکو چوڙيون پڻ تمام گهڻيون مشهور آهن.