ڀيڻ ڀاءُ

ڀاءُ ڀيڻ (sibling) مان مراد اهڙو مٽ مائٽ آهي جيڪو ٻئي شخص سان گهٽ ۾ گهٽ هڪ والد يا والده جي شراڪت رکندو هجي. هڪ مرد سيبت کي ڀاءُ، ۽ عورت سيبت کي ڀيڻ چيو ويندو آهي. جنھن شخص جو ڪو به ڀاءُ يا ڀيڻ نه هجي، ان کي اڪيلو ٻار چئبو آهي.

جيتوڻيڪ ڪجهه حالتن ۾ ڀينرن ڀائرن کي الڳ الڳ پالي سگهجي ٿو (جهڙوڪ فوسٽر ڪيئر يا گود وٺڻ), پر اڪثر سماجن ۾ ڀائر ڀينر گڏجي وڏا ٿيندا آهن. اهو مضبوط جذباتي لاڳاپن جي ترقيءَ جو سبب بڻجي ٿو، جنهن ۾ سيبت هجڻ کي هڪ منفرد قسم جو تعلق سمجهيو ويندو آهي. ڀينرن ڀائرن جي وچ ۾ جذباتي رشتو اڪثر پيچيده هوندو آهي ۽ والدين جي رويي، پيدائش جو نمبر، شخصيت، ۽ خاندان کان ٻاهر جي ذاتي تجربن جهڙن عوامل کان متاثر ٿيندو آهي.^[1] طبي طور تي، مڪمل ڀاءُ يا ڀيڻ هڪ پهرين درجي جو مٽ (first-degree relative) هوندو آهي ۽ اڌ-ڀاءُ يا اڌ-ڀيڻ (half-sibling) هڪ ٻئي درجي جو مٽ هوندو آهي، ڇاڪاڻ ته اهي بالترتيب 50% ۽ 25% جينياتي طور تي لاڳاپيل هوندا آهن.^[2]^[3]

وصفون

لفظ sibling کي 1903ع ۾ Biometrika جي هڪ مضمون ۾ ٻيھر متعارف ڪرايو ويو هو، جيڪو جرمن لفظ Geschwister جي ترجمي طور استعمال ٿيو. هي لفظ مڊل انگلش (خاص ڪري 1425ع) کان پوءِ استعمال نہ ٿيو هو.^[4]^[5]

مڪمل ڀائر ڀينر (full-siblings) اهي هوندا آهن جن جا حياتياتي والدين ساڳيا هوندا آهن. هي سڀ کان عام قسم جا ڀائر ڀينر آهن.^[6] جاڙا ٻار (twins) اهي سيبت هوندا آهن جيڪي هڪ ئي حمل مان پيدا ٿين ٿا.^[7] جاڙن ٻارن جي وچ ۾ گڏجي وڏي ٿيڻ ۽ ساڳي عمر جي هجڻ ڪري اڪثر گهرو تعلق هوندو آهي.

اڌ-ڀائر ڀينر (half-siblings) اهي ماڻهو آهن جيڪي صرف هڪ والد يا والده ۾ شريڪ هجن. جيڪڏهن والده ساڳي پر والد الڳ هجي ته کين مادي اڌ-سيبت (maternal half-siblings) چئبو آهي، ۽ جيڪڏهن والد ساڳيو پر والده الڳ هجي ته کين پدري اڌ-سيبت (paternal half-siblings) چئبو آهي. قانون ۾، اڌ-ڀائرن کي اڪثر مڪمل ڀائرن جي مقابلي ۾ غير مساوي علاج ڏنو ويو آهي، خاص طور تي وراثت جي معاملن ۾.

پوني-ٽي ڀائر ڀينر (three-quarter siblings) هڪ والد يا والده ۾ شريڪ هوندا آهن، جڏهن ته غير شريڪ والدين پاڻ ۾ پهرين درجي جا مٽ هوندا آهن (مثال طور، جيڪڏهن هڪ مرد کي ٻن اهڙين عورتن مان ٻار آهن جيڪي پاڻ ۾ ڀينرون آهن). هي جينياتي طور تي اڌ-ڀائرن کان وڌيڪ ويجها پر مڪمل ڀائرن کان گهٽ ويجها هوندا آهن.^[8]

غير رت جا رشتا

ماٽيلا ڀاءُ ڀيڻ (stepsiblings) هڪ شخص جي ماٽيلو والد يا والده جا اهي ٻار آهن جيڪي ڪنهن گذريل رشتي مان هجن.
گود ورتل ڀائر ڀينر اهي هوندا آهن جن جي پرورش اهڙي شخص ڪئي هجي جيڪو هڪ جو گود وٺندڙ والد هجي ۽ ٻئي جو حياتياتي يا گود وٺندڙ والد هجي.
قانوني ڀائر ڀينر (siblings-in-law) هڪ شخص جي گهر واري يا گهر واريءَ جا ڀائر ڀينر، يا پنهنجي ڀاءُ ڀيڻ جا شريڪ حيات هوندا آهن.

قريب الخونيت ۽ جينيات

قريب الخونيت (consanguinity) ان ڳالهه جو ماپو آهي ته ماڻهو پاڻ ۾ ڪيترا ويجها لاڳاپيل آهن.^[9] جينياتي وابستگي ان ڳالهه کي ماپي ٿي ته هڪ شخص ڪيترا جينز (genes) ٻئي سان شيئر ڪري ٿو. ڀائر ڀينر قريب الخونيت جي لحاظ کان 50% لاڳاپيل هوندا آهن ڇاڪاڻ ته اهي هڪ ٻئي کان ٻن نسلن جي ذريعي الڳ ٿيل آهن (سيبت کان والدين، ۽ والدين کان ٻيو سيبت)، ۽ اهي ٻه گڏيل وڏا (والدين) رکن ٿا: $(1/2)^{2}+(1/2)^{2}$ . هڪ غير هڪجهڙائي وارو جاڙو (fraternal twin) پڻ سيبت آهي ۽ ان ڪري 50% قريب الخوني رشتو رکي ٿو. پر هڪجهڙا جاڙا (identical twins) جينياتي طور تي 100% هڪجهڙا هوندا آهن ڇاڪاڻ ته اهي هڪ ئي زيگوٽ (zygote) مان پيدا ٿين ٿا: $(1/2)^{0}$ .^[10] اڌ-ڀائر ڀينر قريب الخونيت جي لحاظ کان 25% لاڳاپيل هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته اهي صرف هڪ گڏيل والد يا والده رکن ٿا ۽ هڪ ٻئي کان ٻن نسلن ذريعي الڳ ٿيل آهن: $(1/2)^{2}$ .

حوالا

↑ Mersky Leder, Jane (Jan–Feb 1993). "Adult Sibling Rivalry". Psychology Today. Retrieved November 28, 2006.{{cite magazine}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
↑ "First, Second and Third Degree Relative". www.bcbst.com. BlueCross BlueShield of Tennessee, Inc.
↑ "CONSANGUINITY / AFFINITY CHART" (PDF). University of Alabama at Birmingham.
↑ Pearson, Karl; Lee, Alice (1903). "On the laws of inheritance in man". Biometrika 2 (4): 369. doi:10.2307/2331507. https://archive.org/details/blumenzeitung13hssl/page/369. "These [calculations] will enable us... to predict the probable character in any individual from a knowledge of one or more parents or brethren (“siblings,” = brothers or sisters).".
↑ Elizabeth Grace Wang. "Gone But Not Forgotten: Persistence and Revival in the History of English Word Loss" (PDF). pp. 35–36.
↑ https://www.census.gov/content/dam/Census/library/stories/2020/01/more-children-live-with-half-siblings-than-previously-thought-table-1.jpg
↑ "twin", The Free Dictionary, retrieved 2023-06-22
↑ Graffelman, Jan; Galván Femenía, Iván; de Cid, Rafael; Barceló Vidal, Carles (2019). "A Log-Ratio Biplot Approach for Exploring Genetic Relatedness Based on Identity by State". Frontiers in Genetics 10. doi:10.3389/fgene.2019.00341. ISSN 1664-8021. PMID 31068965.
↑ nivens (2015-01-09). "Consanguinity". Adoption Medicine Clinic – University of Minnesota. Retrieved 2021-03-02.
↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Ask a Geneticist 2006

[psychtoday-1] Mersky Leder, Jane (Jan–Feb 1993). "Adult Sibling Rivalry". Psychology Today. Retrieved November 28, 2006.{{cite magazine}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)

[2] "First, Second and Third Degree Relative". www.bcbst.com. BlueCross BlueShield of Tennessee, Inc.

[3] "CONSANGUINITY / AFFINITY CHART" (PDF). University of Alabama at Birmingham.

[4] Pearson, Karl; Lee, Alice (1903). "On the laws of inheritance in man". Biometrika 2 (4): 369. doi:10.2307/2331507. https://archive.org/details/blumenzeitung13hssl/page/369. "These [calculations] will enable us... to predict the probable character in any individual from a knowledge of one or more parents or brethren (“siblings,” = brothers or sisters).".

[5] Elizabeth Grace Wang. "Gone But Not Forgotten: Persistence and Revival in the History of English Word Loss" (PDF). pp. 35–36.

[6] ttps://www.census.gov/content/dam/Census/library/stories/2020/01/more-children-live-with-half-siblings-than-previously-thought-table-1.jpg

[7] "twin", The Free Dictionary, retrieved 2023-06-22

[8] Graffelman, Jan; Galván Femenía, Iván; de Cid, Rafael; Barceló Vidal, Carles (2019). "A Log-Ratio Biplot Approach for Exploring Genetic Relatedness Based on Identity by State". Frontiers in Genetics 10. doi:10.3389/fgene.2019.00341. ISSN 1664-8021. PMID 31068965.

[9] vens (2015-01-09). "Consanguinity". Adoption Medicine Clinic – University of Minnesota. Retrieved 2021-03-02.

[Ask_a_Geneticist_2006-10] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Ask a Geneticist 2006

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]