مواد ڏانھن هلو

ڀنگڙو (ناچ)

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ڀنگڙو ناچو پنجاب، ڀارت ۾

​ڀنگڙا ناچ (Bhangra)، ننڍي کنڊ جي پنجاب واري علائقي جي روايتي لوڪ ناچ جو هڪ قسم آهي.[1] مينوئل (2001) جي مطابق، ڀنگڙا خاص طور تي بهار جي موسم جي ويساکي ميلي سان لاڳاپيل آهي، جيڪو اپريل کان مئي جي پهرين حصي تائين فصل جي لاهي (پچڻ) واري مند دوران ڪيو ويندو آهي.[2]


هڪ عام پرفارمنس ۾، ڪيترائي ناچ ڪندڙ (ڊانسرز) جسم کي زوردار نموني لتون هڻڻ، ٽپا ڏيڻ ۽ موڙڻ جا ڪرتب ڏيکاريندا آهن—اڪثر ڪري ٻانهن کي مٿي کڻي يا ڪلهن کي لوڏي تحريڪ ڏيندا آهن—جنهن سان گڏ ٻوليون (boliyan) نالي ننڍا گيت ڳاتا ويندا آهن ۽ سڀ کان اهم، ڍول (ٻن پاسن وارو دمامو) جي تال تي رقص ڪيو ويندو آهي.[3] ڍول کي هڪ پاسي کان ڳري ڏنڊي ۽ ٻئي پاسي کان هلڪي لڪڻ سان وڄايو ويندو آهي، جيڪو موسيقيءَ ۾ هڪ خاص لئي (syncopated rhythm) پيدا ڪندو آهي، جيڪا عام طور تي ڀنگڙا موسيقيءَ جي سڃاڻپ رهي آهي.[4] هڪ پرجوش پنجابي ناچ جي طور تي، ڀنگڙا جي شروعات پنجابي هارين پاران ثقافتي ۽ سماجي جشن طور ڪئي وئي هئي؛ ان جي جديد ارتقا ڀنگڙا کي پنهنجي روايتي پنجابي پاڙن سان ڳنڍي رکڻ سان گڏ، ان جي دائري کي پاپولر ميوزڪ، ڊي جي (DJing)، گروپن جي وچ ۾ مقابلن، ۽ ايستائين جو ورزش[3] ۽ اسڪولن توڙي اسٽوڊيوز ۾ ناچ جي پروگرامن تائين وسعت ڏني آهي.[4]


بنياد

[سنواريو]

ڀنگڙا جي شروعات تاريخي سيالڪوٽ ضلعي مان ٿي، جتي ان جي خالص يا معياري صورت موجود سمجهي وڃي ٿي. ان سان گڏوگڏ ماجها جي آسپاس وارن ضلعن جهڙوڪ گورداسپور، گوجرانوالا، گجرات ۽ شيخوپوره ۾ به ان جون پاڙون آهن.[5][6] روايتي ڀنگڙا جي اجتماعي شڪل گورداسپور ۾ برقرار رکي وئي آهي،[7] جتي ورهاڱي کان اڳ هاري پنهنجي ڪاميابيءَ جي احساس کي ظاهر ڪرڻ ۽ فصل جي نئين موسم کي ڀليڪار چوڻ لاءِ ڀنگڙا پائيندا هئا،[7] ۽ ان کي انهن ماڻهن پڻ برقرار رکيو آهي جيڪي هوسٽيارپور، پنجاب (ڀارت) ۾ اچي آباد ٿيا هئا.[5] روايتي ڀنگڙا هڪ گهيري (دائري) ۾ ڪيو ويندو آهي[8] ۽ ان ۾ روايتي ناچ جا قدم استعمال ڪيا ويندا آهن. هاڻي روايتي ڀنگڙا فصل جي موسم کان علاوه ٻين موقعن تي به ڪيو ويندو آهي.[9][10] گنهار (1975) جي مطابق، ڀنگڙا کي جمون ۾ متعارف ڪرايو ويو آهي[11] جيڪو ويساخيءَ جي موقعي تي ڪيو ويندو آهي. ٻيا پنجابي لوڪ ناچ جهڙوڪ گدها (giddhā) ۽ لڊي (luḍḍī) پڻ جمون ۾ متعارف ٿيا آهن،[12][13][14][15][16] جتي پنجابي ثقافت جو اثر[17] ۽ پنجاب سان گهري لڳت موجود آهي.[18]

ارتقا

[سنواريو]

1950ع واري ڏهاڪي ۾ پنجاب اندر روايتي ڀنگڙا جي ارتقا ٿي، جنهن جي سرپرستي پٽيالا جي مهاراڄا ڪئي، جنهن 1953ع ۾ اسٽيج تي ڀنگڙا جي پرفارمنس جي فرمائش ڪئي هئي. هن انداز جا پهريان اهم بانيڪار سونام جي ديپڪ خاندان جا ڀائر (منوهر، اوتار ۽ گربچن) ۽ ڍول نواز ڀاڻا رام سونامي هئا.[19] اسٽيج پرفارمنس دوران "فري فارم" روايتي ڀنگڙا جي ارتقا ٿي، جنهن ۾ ڀنگڙا جي اصل حرڪتن سان گڏ ٻين پنجابي ناچن جهڙوڪ لڊي، جهمر، धमाल (Dhamaal) ۽ غم لڊي جا سلسلا به شامل ڪيا ويا. ان ۾ پنجابي لوڪ گيتن ۽ ٻولين (boliyan) جي گلوڪاري مالوائي گدا مان شامل ڪئي وئي آهي.[20] ڀارتي پنجاب ۾ ڪيترن ئي ڏهاڪن کان ڀنگڙا جا مقابلا منعقد ڪيا پيا وڃن، جن ۾ 1950ع واري ڏهاڪي دوران پٽيالا جو مهندرا ڪاليج پڻ شامل هو.[19]


تصور ۽ تاثرات

[سنواريو]

جيتوڻيڪ هن کي "جاٽن جو فن" سڏيو ويو آهي، پر ان جي شروعات شايد گهٽ مخصوص هجي؛ ان جي بدران هي بنيادي طور تي اولهه پنجاب جي علائقائي سڃاڻپ هئي.[21] اوڀر پنجاب جا مرد شروعاتي طور تي ناچ کي عورتن وارو فعل سمجهندا هئا؛ هڪ اهڙي سرگرمي جيڪا عورتن جي ناچ جهڙوڪ گدها، يا مخصوص مرد ناچڻن (نچار nachāră) تائين محدود هئي، جن کي سماج ۾ معتبر نه سمجهيو ويندو هو.[22] ورهاڱي کان پوءِ، جڏهن ماڻهن جا رويي بدلجڻ شروع ٿيا ته اولهه پنجاب مان لڏي آيل ماڻهن ثقافتي شوز ۽ ڪاليج ڪئمپسز ذريعي هن ناچ کي مقبول بڻايو. نتيجي طور، هي ناچ اوڀر پنجاب ۾ وڌڻ ويجهڻ لڳو، جڏهن ته اولهه پنجاب ۾ ان کي گهٽايو ويو.[22] وڌيڪ پرجوش ڀنگڙا قديم ۽ تاريخي طور تي وڌيڪ مقبول "جهمر" (jhummară) جي جڳهه والاري ورتي، جيتوڻيڪ تازو ئي ڀنگڙا جي عام ٿيڻ ڪري جهمر کي ٻيهر زنده ڪرڻ جي تحريڪ پڻ شروع ٿي آهي.[23] ڀنگڙا جو تعلق مردانگي جي گهري قدرن سان آهي.[24] انهن مان اڪثر قدر محنت، زراعت ۾ خودمختاري، وفاداري، آزادي ۽ ذاتي، سياسي توڙي فوجي ڪوششن ۾ بهادريءَ سان سلهاڙيل آهن؛ ان سان گڏوگڏ طاقت، جوش ۽ عزت جو اظهار ان جا عام موضوع آهن.[24] مردن پاران هڪ ڊگهي لٺ يا "کنڊا" (khuṇڊā) جو استعمال جنگي ناچن جي ياد ڏياري ٿو، جنهن مان ڀنگڙا جون پاڙون ملن ٿيون.[5] لفظ ڀنگڙا مردن جي باقائده پرفارمنس ۽ مردن توڙي عورتن جي اجتماعي ناچ، ٻنهي لاءِ استعمال ٿئي ٿو.[24] گذريل 30 سالن ۾، ڀنگڙا پوري دنيا ۾ مشهور ٿي چڪو آهي. هپ هاپ، هائوس ۽ ريگي (reggae) موسيقيءَ جي اندازن سان ملڻ کان پوءِ هي ايشيائي پاپ ڪلچر جو حصو بڻجي ويو آهي.[25] وقت گذرڻ سان ڀنگڙا جي ڪجهه حرڪتن ۾ تبديلي آئي آهي، پر ان جي روح ۾ اڃا تائين ثقافتي سڃاڻپ ۽ روايت موجود آهي.[25] روايتي طور تي ڀنگڙا مرد پائيندا هئا، پر هاڻي مرد ۽ عورتون ٻئي هن ۾ حصو وٺن ٿا. سڄي دنيا ۾ ٿيندڙ ڀنگڙا مقابلن ۾ هر قسم جا ماڻهو شريڪ ٿين ٿا.[26]


ڀنگڙا ۾ عورتون

[سنواريو]

اڄڪلهه، جيتوڻيڪ ڀنگڙا "روايتي طور تي عورتن لاءِ بلڪل نه هو،" پر ٻاهريان ملڪن ۾ رهندڙ ٻي نسل جون ڪيتريون ئي پنجابي عورتون ڀنگڙا ذريعي پنهنجي ثقافت سان جڙي ويون آهن. جيتوڻيڪ اهو عورتن جي روايتي ناچ "گدها" (giddha) جي قيمت تي ٿيو آهي، جنهن ۾ نرم حرڪتن، اداڪاري ۽ ڪهاڻي ٻڌائڻ تي وڌيڪ زور هوندو آهي. اهڙين حالتن ۾، ڀنگڙا جي حرڪتن، لباس ۽ سامان (props) کي عورتن جي مناسبت سان تبديل ڪيو ويندو آهي.[27] اها تبديلي 1970ع ۽ 1980ع واري ڏهاڪي ۾ پرڏيهه ۾ ڀنگڙا موسيقي جي مقبوليت ۽ ان جي مغربي موسيقيءَ سان ميلاپ دوران آئي. عورتن پاران ڀنگڙا ۾ حصو وٺڻ، جنهن کي هڪ طاقتور ناچ سمجهيو ويندو آهي، اڪثر ڪري برابريءَ جي جديد تصورن تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو ڪڏهن ڪڏهن روايتي معيارن سان ٽڪرائجي ٿو.[27] مردن جي "جهمر" وانگر، ڀنگڙا جي تمام گهڻي تجارتي بناوٽ (over-commodification) سبب عورتن جي ٻين ناچن، جهڙوڪ "سمي" (sammī) کي ٻيهر زنده ڪرڻ جون ڪوششون پڻ شروع ٿيون آهن.[28] "راڻيان دي رونق" (Raaniyan Di Raunaq) ڀارت جو پهريون صرف عورتن لاءِ ڀنگڙا مقابلو آهي.[29] جيتوڻيڪ ڀنگڙا پائيندڙ عورتن جو تعداد ڪافي آهي، پر ڪيترائي ماڻهو اڃا تائين هن فن کي صرف مرداني صنف طور ڏسن ٿا.[26] ڪيتريون ئي عورتون جيڪي ڀنگڙا جي مقابلن ۾ حصو وٺن ٿيون، انهن کي انهن معيارن تي پرکيو وڃي ٿو جيڪي مردن لاءِ ٺهيل آهن.[26] "راڻيان دي رونق" خاص طور تي عورتن، ٽرانسجينڊر يا نان بائنري سڃاڻپ رکندڙ ماڻهن لاءِ هڪ مخصوص مقابلو تيار ڪيو آهي.[26] هن مقابلي عورتن لاءِ هڪ محفوظ جڳهه مهيا ڪئي آهي ته جيئن اهي برابريءَ جي بنياد تي مقابلو ڪري سگهن ۽ انهن کي پرکيو وڃي.

نواڻ ۽ تبديليون

[سنواريو]

تازن سالن ۾، ڀنگڙا کي نون ۽ جديد اندازن ۾ پڻ پيش ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ قسم "سڪيٽس تي ڀنگڙا" (Bhangra on Skates) پڻ شامل آهي، جنهن ۾ اسڪيٽنگ ڪندي ڀنگڙا جا روايتي قدم کنيا ويندا آهن.[30][31] هن انداز کي چندي ڳڙهه، ڀارت ۾ فري اسٽائل اسڪيٽر جانوي جندل جي ڪارڪردگي ذريعي متعارف ڪرايو ويو آهي.[32][33]

گيلري

[سنواريو]


حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Bhangra – dance".
  2. ↑ Manuel, Peter (2001). doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.47339. {{cite web}}: Missing or empty |title= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  3. 1 2 Vora, Shivani (2012-01-12). "A Wedding Dance That's Also a Workout". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. 2021-05-01 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 "Bhangra classes offered for high school credit in B.C." CBC News. Jan 23, 2016. May 1, 2016 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 3 Dhillon, Iqbal S. (1998). Folk Dances of Panjab. National Book Shop. ص. 69, 90. ISBN 9788171162208.
  6. ↑ Ballantyne, Tony. Between Colonialism and Diaspora: Sikh Cultural Formations in an Imperial World
  7. 1 2 Singh, Khushwant (23 May 2017). Land of Five Rivers. Orient Paperbacks. ISBN 9788122201079 – Google Books وسيلي.
  8. ↑ Bedell, J. M. (23 May 2017). Teens in Pakistan. Capstone. ISBN 9780756540432 – Google Books وسيلي.
  9. ↑ Black, Carolyn (2003). Pakistan: The culture. Crabtree Publishing Company. ISBN 9780778793489.
  10. ↑ "Pakistan Almanac". Royal Book Company. 23 May 2017 – Google Books وسيلي.
  11. ↑ Ganhar, J. N. (23 May 1975). "Jammu, Shrines and Pilgrimages". Ganhar Publications. ص. 166. Bhangra dances are a special feature of Baisakhi celebrations but bhangra is an importation from the Punjab and is more secular than religious."
  12. ↑ Harjap Singh Aujla Bhangra as an art is flourishing in India and appears to be on the verge of extinction in Pakistan آرڪائيو ڪيا ويا 2016-04-05 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  13. ↑ Indian Council of Agricultural Research, Mohinder Singh Randhawa (1959) Farmers of India: Punjab Himachal Pradesh, Jammy & Kashmir, by M. S. Randhawa and P. Nath
  14. ↑ "Gidha Folk Dance". 12 May 2012. Like bhangara folk dance this folk dance is also an imported folk dance from Punjab to Jammu region.... With the influence of the Punjabi culture in lower Jammu (upto Jammu city) it seems as if this dance is very much a part of the cultural heritage of this region. Late Vishwanath Khajuria is right to say- "Because of very cordial relations with the neighbouring state Punjab the inhabitants of the lower Jammu region have adopted this dance as their own dance."
  15. ↑ Balraj Puri (1983). Simmering Volcano: Study of Jammu's Relations with Kashmir [مئل ڳنڍڻو]
  16. ↑ Hāṇڊā, Omacanda (1 January 2006). Western Himalayan Folk Arts. Pentagon Press. ص. 108. ISBN 9788182741959. The dances of this tract have imbibed some of the traits from the popular dances of the neighboring plains. The boisterous Giddhaa and Luddee dances of this area are but the Pahari variants of their Punjabi archetypes.
  17. ↑ Datta, Amaresh (23 May 1988). Encyclopaedia of Indian Literature. Sahitya Akademi. ISBN 9788126011940 – Google Books وسيلي.
  18. ↑ Manohar Sajnan (2001). Encyclopaedia of Tourism Resources in India, Volume 1
  19. 1 2 Gregory D. Booth, Bradley Shope (2014). More Than c1RSVbOFJc607QbAoIOwCg&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=sunam%20bhangra&f=false]
  20. ↑ Dhillon, Iqbal S. (1998). Folk Dances of Panjab. National Book Shop. ص. 69, 90. ISBN 9788171162208.
  21. ↑ Mooney, Nicola (2011-01-01). Rural Nostalgias and Transnational Dreams: Identity and Modernity Among Jat Sikhs (انگريزي ۾). University of Toronto Press. ISBN 978-0-8020-9257-1.
  22. 1 2 Sidhu Brard, Gurnam Singh (2007). East of Indus: My Memories of Old Punjab. Hemkunt Publishers. ص. 312. ISBN 9788170103608. Bhangra was originally the male song and dance among some rural tribes of western Punjab, while in the eastern Punjab giddha was either exclusively the girls' song and dance during the Teeyan festival, or the performance at a wedding house as described above. In fact men in the eastern Punjab villages used to consider it unmanly to dance, and dancing was considered an effeminate activity. The only time they saw a man dancing was when the nachaar men dressed in female clothes with lipstick, face powder, long skirts and artificial pigtails and veils, entertained in the shows. Those dancers were not considered respectable in the rural Jat culture. But after the creation of Pakistan in 1947, when some refugees the custom of bhangra dances from western Punjab, it quickly caught on in the cultural shows and on college campuses. In Pakistan, then they may have abolished the bhangra but it now thrives in Punjab and India.... Nowadays the distinction between bhangra and giddha is disappearing, as urban boys and girls dance together in the bhangra style at weddings and parties, just as they all dance to the film music and to popular tunes. {{cite book}}: line feed اکر in |quote= at position 661 (مدد)
  23. ↑ Schreffler, Gibb (2014). ""It's Our Culture": Dynamics of the Revival and Reemergence of Punjabi Jhummar". Asian Music 35 (1): 34–76. doi:10.1353/amu.2013.0025.
  24. 1 2 3 Mooney, Nicola (2008-09-19). "Aaja Nach Lai [Come Dance]". Ethnologies 30 (1): 103–124. doi:10.7202/018837ar. ISSN 1708-0401.
  25. 1 2 "What is Bhangra". Bhangra. اصل نسخو مان 28 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 28 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  26. 1 2 3 4 Sinnenberg, Jackson (August 8, 2019). "Raniyaan di Raunaq, America's first all-women's bhangra competition, shakes up the status quo". The Washington Post.
  27. 1 2 Dhurandhar, Sunita (June 22, 2005). "Return to Bhangra: from dance clubs to gym clubs, young South Asian women reclaim a dance never meant for them". Colorlines. ص. 54.
  28. ↑ Schreffler, Gibb (August 2012). "Desperately Seekingsammi: Re-Inventing Women's Dance in Punjab". Sikh Formations 8 (2): 127–146. doi:10.1080/17448727.2012.702416. ISSN 1744-8727.
  29. ↑ McCoy, Maya (23 May 2019). "Raniyaan di Raunaq is America's First All-Women's Bhangra Competition". Kajal Mag. Kajal Media LLC. 28 November 2019 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Local skater Janvi spins her way to Guinness World Records". The Tribune. Jan 24, 2025. introducing Bhangra on skates.
  31. ↑ "Chandigarh ਦੀ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਜਾਨ੍ਹਵੀ ਸਕੇਟਸ 'ਤੇ bhangra ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ [12-year-old Janvi from Chandigarh performs bhangra on skates]". BBC Punjabi. Aug 10, 2020.
  32. ↑ "12-year-old skater from Chandigarh dances her way into India Book of Records". Hindustan Times. Jul 26, 2020. 8 Sep 2025 تي حاصل ڪيل. youngest to perform Bhangra on skates
  33. ↑ "World at her feet: UT skater spins her way into record books". Times of India. Jul 23, 2025. youngest to perform bhangra on skates.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ڀنگڙو_(ناچ)&oldid=363039" تان ورتل