ڀائيٽاڻ
ڀائٽيو، ڀائٽي، ڀاڻيجو ۽ ڀاڻيجي سنڌي سماج ۽ خانداني نظام ۾ ويجهن مٽن مائٽن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهن. اهي رشتا ڀاءُ يا ڀيڻ جي اولاد کي ظاهر ڪن ٿا.
وصف
[سنواريو]سنڌي ٻوليءَ ۾ انهن رشتن جي ورهاست هيٺينءَ ريت ڪئي وئي آهي:
- ڀائٽيو: ڀاءُ جي پٽ کي چيو ويندو آهي.
- ڀائٽي: ڀاءُ جي ڌيءَ کي چيو ويندو آهي.
- ڀاڻيجو: ڀيڻ جي پٽ کي چيو ويندو آهي.
- ڀاڻيجي: ڀيڻ جي ڌيءَ کي چيو ويندو آهي.
سماجي اهميت
[سنواريو]سنڌي ثقافت ۾ ڀائٽين ۽ ڀاڻيجن کي پنهنجي اولاد وانگر سمجهيو ويندو آهي. چاچو، پڦي، مامو ۽ ماسي انهن لاءِ سرپرست جي حيثيت رکن ٿا.
- پڦي ۽ چاچو: ڀائٽي ۽ ڀائٽيءَ لاءِ پيءُ جي پاسي کان ويجها رشتا آهن.
- مامو ۽ ماسي: ڀاڻيجي ۽ ڀاڻيجيءَ لاءِ ماءُ جي پاسي کان اهم رشتا آهن.
سنڌي سماج ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي ته "مائو مٽي، مامو ڪٽي"، جيڪا مامي ۽ ڀاڻيجن جي وچ ۾ پيار ۽ ويجهڙائي کي ظاهر ڪري ٿي. اهڙي طرح چاچي کي "پيءُ برابر" جو درجو ڏنو ويندو آهي.
اصطلاحن جو استعمال
[سنواريو]دنيا جي ڪيترن ئي ٻولين (جيئن انگريزي) ۾ ڀاءُ ۽ ڀيڻ جي پٽ لاءِ صرف هڪ لفظ (Nephew) ۽ ڌيءَ لاءِ (Niece) استعمال ٿئي ٿو، پر سنڌي ٻوليءَ جي اها خوبصورتي آهي ته ان ۾ پيءُ جي پاسي (ڀائٽيا) ۽ ماءُ جي پاسي (ڀاڻيجا) جي رشتن لاءِ الڳ الڳ ۽ واضح لفظ موجود آهن.